Tektonik Süreçler: Yerkürenin İç Yapısı ve Levha Tektoniği
Yerkürenin katmanlarını (yer kabuğu, manto, çekirdek) fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre çözümler. · Kıtaların kayması ve levha tektoniği kuramlarını bilimsel kanıtlarıyla açıklar. · Levha sınırlarındaki hareket türlerini (yaklaşan, uzaklaşan, yanal) ve Türkiye’nin tektonik konumunu değerlendirir.
- Yerküre dıştan içe Yer Kabuğu (Sial ve Sima), Manto (Astenosfer) ve Çekirdek (Nife) katmanlarından oluşur; merkeze inildikçe sıcaklık ve yoğunluk artar.
- Levhaları hareket ettiren temel güç üst mantodaki (astenosfer) konveksiyonel magma akıntılarıdır.
- Anadolu Levhası kuzeyden Avrasya, güneyden Afrika ve Arap levhaları arasında sıkışmakta olup KAF, DAF ve BAF fay kuşakları yer alır.
Yerkürenin katmanlarını ve tektonik kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Yerkürenin tektonik evriminde gerçekleşen olayları geçmişten günümüze (eskiden yeniye) doğru sıralayınız.
- 4Kuvaterner'de Egeid karasının çökmesiyle Ege Denizi ve Boğazların oluşması
- 3Senozoyik (Tersiyer) döneminde Alp-Himalaya kıvrım dağ sisteminin yükselmesi
- 2Mezozoyik'te Pangea'nın Laurasia ve Gondwana olarak ikiye ayrılıp Tetis Denizi'nin açılması
- 1Paleozoyik'te tüm kıtaların Pangea adlı tek süper kıta hâlinde bulunması
Yer kabuğundan yerin merkezine (iç çekirdeğe) doğru inildikçe aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?
- ASıcaklık, basınç ve yoğunluk düzenli olarak artar.
- BSıcaklık azalır, kayaçların yoğunluğu artar.
- CBasınç artar ancak sıcaklık sabit kalır.
- DKatmanları oluşturan metallerin ağırlığı azalır.
Okyanus ortası sırtlarda sürekli yeni okyanusal kabuk üretilmesine rağmen Dünya'nın yüzölçümü neden büyümez?
Levha sınırları ve oluşan yeryüzü şekilleri tablosundaki boşlukları tamamlayınız.
| Levha Sınırı Türü | Karşılaşan Levhalar | Oluşan Yer Şekli / Örnek |
|---|---|---|
| Yaklaşan (Çarpışan) | İki Kıtasal Levha | Himalaya ve Alp Sıradağları |
| Yaklaşan (Dalma-Batma) | Okyanusal ve Kıtasal Levha | And Dağları ve Peru-Şili Hendeği |
| Uzaklaşan (Ayrılan) | İki Okyanusal Levha | Atlas Okyanusu Ortası Sırtı |
| Yanal Yer Değiştiren | Anadolu ve Avrasya Levhası | Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) |
Yerkürenin iç yapısı ve levha tektoniğiyle ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| İç çekirdeğin sıcaklığı çok yüksek olmasına rağmen aşırı basınç nedeniyle katı hâldedir. | ✓ | |
| Okyanus ortası sırtlardan uzaklaştıkça okyanus tabanındaki kayaçların yaşı küçülür. | ✓ | |
| Levha sınırları ile deprem, volkanizma ve sıcak su kuşakları birbiriyle örtüşür. | ✓ | |
| Yanal yer değiştiren (transform) fay sınırlarında yeni okyanus sırtları oluşur. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları uygun coğrafi kavramlarla tamamlayınız.
- Yerkürenin toplam hacminin yaklaşık %84'ünü oluşturan katman manto katmanıdır.
- Pangea'nın ikiye ayrılmasıyla güneyde oluşan kıta parçasına Gondwana adı verilmiştir.
- Yoğun okyanusal levhanın kıtasal levhanın altına girip erimesine dalma-batma denir.
Dünyadaki levha etkileşim bölgelerini oluşturdukları coğrafi yapılarla eşleştiriniz.
Aşağıdaki yer şekillerinden hangisi iki kıtasal levhanın birbirine yaklaşarak çarpışması sonucunda oluşmuştur?
- AAtlas Okyanusu Ortası Sırtı
- BHimalaya Sıradağları
- CDoğu Afrika Rift Vadisi
- DMariana Okyanus Çukuru
Türkiye'deki aktif fay kuşakları dikkate alındığında aşağıdaki illerden hangisinde deprem riski DAHA AZDIR?
- AErzincan (KAF kuşağı)
- BHatay (DAF kuşağı)
- CKaraman (Tuz Gölü güneyi)
- Dİzmir (BAF kuşağı)
İpuçlarından yararlanarak kavramları yazınız ve Wegener'in tek süper kıtaya verdiği ad olan şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: PANGEA
Anadolu Levhası'nı sıkıştıran levhaları ve bunun sonucunda Türkiye'de oluşan 3 ana fay kuşağını açıklayınız.