Düşünme ve Dil İlişkisi, Mantık ve Argümantasyonun Temel Kavramları ve Yapısı
Varlık, düşünme ve dil arasındaki karşılıklı ilişkiyi kavram ve terim ayrımı üzerinden yapılandırır. · Mantık ve argümantasyonun temel kavramlarını (önerme, öncül, sonuç, doğruluk, geçerlilik, tutarlılık) ayırt eder. · Felsefi bir argümanın yapısını ve akıl yürütme türlerini (tümdengelim, tümevarım, analoji) çözümler.
- Dış dünyadaki nesneler (varlık), zihinde soyut tasarımlara (kavram) dönüşür ve dilde sözcüklerle (terim) ifade edilir.
- Doğru veya yanlış kesin yargı bildiren cümlelere önerme denir; soru, emir, istek ve ünlem cümleleri önerme değildir.
- Öncüllerden sonuca ulaşma biçimleri tümdengelim (genelden özele), tümevarım (özelden genele) ve analoji (özelden özele) olarak üçe ayrılır.
Varlık, düşünme ve dil ilişkisinde yer alan temel kavramları tanımlarıyla eşleştiriniz.
Dış dünyadaki nesnelerden felsefi bir argüman inşasına uzanan düşünme basamaklarını sıraya diziniz.
- 3Terimlerin birleştirilmesiyle doğru veya yanlış yargı bildiren 'önermelerin' kurulması
- 2Zihindeki kavramların dilde 'terim' olarak sembolleştirilmesi
- 4Öncül önermelerden mantıksal çıkarım bağıyla sonuca ulaşılarak 'argüman' inşa edilmesi
- 1Dış dünyadaki tekil varlıkların ortak özelliklerinden zihinde soyut 'kavram' oluşturulması
Aşağıdaki cümlelerden hangisi mantık açısından bir 'önerme' niteliği taşır?
- ABütün asal sayılar tek sayıdır.
- BKeşke tüm insanlar barış içinde yaşasa!
- CLütfen tartışırken ses tonunuzu yükseltmeyiniz.
- DFelsefe sınavına yeterince çalıştın mı?
Mantık ve argümantasyonda 'doğruluk' ile 'geçerlilik' kavramları arasındaki temel farkı açıklayınız.
Akıl yürütme (çıkarım) türlerini karşılaştıran tablodaki boşlukları tamamlayınız.
| Akıl Yürütme Türü | Düşünme Yönü | Sonucun Kesinlik Durumu |
|---|---|---|
| Tümdengelim (Dedüksiyon) | Genelden özele (Bütünden parçaya) | Zorunlu ve kesin doğrudur |
| Tümevarım (Endüksiyon) | Özelden genele (Parçadan bütüne) | Kesin değil, olasılıklıdır |
| Analoji (Benzeşim) | Özelden özele (Tekilden tekile) | Benzerliğe dayalı olasılıklıdır |
| Kıyas (Tasım) | Tümdengelimin en yaygın biçimi | Öncüller doğruysa sonuç kesindir |
Mantık ilkeleri ve argümantasyonla ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| Dil yalnızca düşünceleri aktaran pasif bir araç değil, düşünmenin gerçekleştiği ortamdır. | ✓ | |
| Bir argümanda 'Çünkü' sonuç önermesini, 'O hâlde' ise öncül önermesini gösterir. | ✓ | |
| Tümdengelimde öncüller doğru kabul edildiğinde sonuç zorunlu olarak doğrudur. | ✓ | |
| Bir önermenin aynı anda hem doğru hem yanlış olamayacağını belirten ilke Özdeşlik İlkesidir. | ✓ |
'Bakır, demir ve çinko ısınınca genleşir. O hâlde bütün metaller ısınınca genleşir.' çıkarımı hangi akıl yürütme türüdür?
- ATümdengelim (Dedüksiyon)
- BTümevarım (Endüksiyon)
- CAnaloji (Benzeşim)
- DKısır döngü
'Dünya ve Mars'ta atmosfer vardır. Dünya'da yaşam vardır; o hâlde Mars'ta da yaşam olabilir.' çıkarımı nedir?
- ATümdengelim
- BTümevarım
- CAnaloji (Benzeşim)
- DÇelişmezlik
'Özgür olmayan ahlaki eylem yapamaz. Çünkü sorumluluk irade gerektirir. O hâlde baskı altındaki kişi sorumlu değildir.' argümanını çözümleyiniz.
Cümlelerdeki boşlukları uygun mantık kavramlarıyla tamamlayınız.
- Bir şeyin ne ise o olduğunu (A, A'dır) belirten akıl ilkesine özdeşlik ilkesi denir.
- Bir iddiayı öncüllerle temellendirerek sonuca bağlama sürecine argümantasyon denir.
- İslam dünyasında mantığı sistemleştiren 'Muallim-i Sânî' unvanlı filozof Fârâbî'dir.
Argümantasyon kavramlarını ve mantık yanlışlarını (safsataları) açıklamalarıyla eşleştiriniz.
İpuçlarından yararlanarak kavramları yazınız ve doğru düşünmenin kurallarını inceleyen disiplinin adı olan şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MANTIK