Düşünme-Dil İlişkisi, Argümantasyonun Yapısı, Akıl Yürütme Biçimleri ve Mantık Yanlışları (Safsatalar)
Düşünme, kavram ve dil arasındaki ilişkiyi açıklar; çok anlamlılık ve bulanıklığın argümantasyonu nasıl etkilediğini analiz eder. · Bir argümanı oluşturan öncül ve sonuç önermelerini ayırt eder; tümdengelim, tümevarım ve analoji biçimlerini karşılaştırır. · Argümanların geçerlilik ve sağlamlık ölçütlerini değerlendirir; tartışmalarda karşılaşılan mantık yanlışlarını (safsataları) tespit eder.
- Argüman; iddiaya dayanak olan öncül önermeleri (çünkü, zira) ve savunulan sonuç önermesinden (o hâlde, demek ki) oluşur.
- Tümdengelim genelden özele zorunlu çıkarım; tümevarım tekilden genele olasılıklı geçiş; analoji ise özelden özele benzeşimdir.
Mantık ve argümantasyon kavramlarını doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.
Akıl yürütme ve argümantasyon ilkeleriyle ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| Geçerli bir tümdengelimde öncüller doğruysa sonucun yanlış olması imkânsızdır. | ✓ | |
| Önermeler 'geçerli/geçersiz', argümanlar ise 'doğru/yanlış' olarak nitelenir. | ✓ | |
| Dildeki çok anlamlılık ve bulanıklık argümantasyon sürecini zayıflatır. | ✓ | |
| Tümevarımda tekil gözlemlerden ulaşılan genel sonuç olasılıklıdır. | ✓ |
“Dünya ve Mars gezegendir ve su izi taşır; Dünya’da yaşam vardır, o hâlde Mars’ta da olabilir.” çıkarımı nedir?
- ATümdengelim
- BTam tümevarım
- CAnaloji (Benzeşim)
- DKısır döngü
Bir argümanın 'Sağlam (İyi) Argüman' sayılması için hangi iki koşulu birlikte sağlaması gerekir?
- AÇıkarım biçiminin geçerli ve öncüllerinin gerçeğe uygun (doğru) olması
- BÖncüllerinin yanlış ancak sonucunun duygusal olması
- CToplumun çoğunluğu tarafından sorgulanmadan beğenilmesi
- DYalnızca analoji yöntemiyle ve uzun cümlelerle kurulması
“Düzenli kitap okuyanlar kendilerini iyi ifade eder. Çünkü okumak kelime hazinesini geliştirir.” argümanında öncül ve sonuç nedir?
Akıl yürütme biçimlerini karşılaştıran tablodaki boşlukları tamamlayınız.
| Akıl Yürütme Türü | Düşünme Yönü | Sonucun Niteliği |
|---|---|---|
| Tümdengelim (Dedüksiyon) | Genelden (tümelden) özele | Zorunlu ve kesindir |
| Tümevarım (Endüksiyon) | Tekilden (parçadan) genele | Olasılıklıdır |
| Analoji (Benzeşim) | Özelden özele (tekilden tekile) | Olasılıklıdır |
| Sağlam Argüman | Geçerli çıkarım formu | Doğru öncüller + Zorunlu sonuç |
Felsefi bir tartışmada sağlam bir argüman oluşturma ve denetleme basamaklarını sıraya diziniz.
- 3Öncüllerden mantık kurallarına uygun (geçerli) bir akıl yürütmeyle sonuca ulaşma
- 4Argümanı safsatalardan (mantık hatalarından) arındırarak karşı argümanlarla sınama
- 2Gerçeğe uygun ve kanıtlanabilir doğru öncül önermeleri belirleme
- 1Kullanılacak kavramları tanımlayarak çok anlamlılık ve belirsizliği ortadan kaldırma
Cümlelerdeki boşlukları uygun mantık kavramlarıyla tamamlayınız.
- Tek tek gözlemlerden hareketle genel bir yasaya ulaşma yöntemine tümevarım denir.
- Karşı tarafın görüşünü abartıp çarpıtarak saldırma hatasına korkuluk (saman adam) safsatası denir.
- Hem çıkarım biçimi geçerli olan hem de tüm öncülleri doğru olan argümana sağlam argüman denir.
İpuçlarından yararlanarak kavramları yazınız ve 'yanıltıcı mantık hatası' anlamına gelen şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: SAFSATA
Tartışmada fikri çürütmek yerine kişinin yaşına veya dış görünüşüne saldırmak hangi safsatadır?
- AÇoğunluğa başvurma (Ad Populum)
- BKişiye saldırı (Ad Hominem)
- CKısır döngü
- DCehalete başvurma
Verilen hatalı çıkarım örneklerini içerdikleri safsata türüyle eşleştiriniz.
“Fabrikalara filtre takılmalıdır.” sonucuna bir öncül yazınız ve bu görüşe karşı 'Korkuluk' safsatası örneği veriniz.