Dandanakan, Pasinler ve Malazgirt: Mücadeleleri Karşılaştırma
TAR.10.1.1. Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilme
- 1040 Dandanakan Savaşı ile Selçuklular Gaznelileri yenerek Büyük Selçuklu Devleti'ni resmen kurmuş ve Horasan'da hâkimiyet sağlamıştır.
- 1048 Pasinler Savaşı, Selçukluların Doğu Roma (Bizans) ordusuyla yaptığı bilinen ilk büyük meydan savaşıdır.
- 1071 Malazgirt Zaferi, Doğu Roma imparatorunun esir alınmasıyla sonuçlanmış, Anadolu'nun kapılarını Türklere açarak Türkiye tarihini başlatmıştır.
Selçuklu askerî mücadelelerini doğurdukları temel tarihî sonuçlarla eşleştiriniz.
Görseldeki zaman şeridinde 1040 Dandanakan zaferinden sonra Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk hükümdarı ilan edilen komutanın adını yazınız.
Dandanakan Savaşı ile Malazgirt Savaşı arasındaki en temel amaç ve coğrafya farkını kısaca yazınız.
Görseldeki karşılaştırma tablosuna göre Dandanakan Savaşı'nı Pasinler ve Malazgirt savaşlarından ayıran en belirgin özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- AMücadelenin Doğu Roma'ya karşı değil, bir Türk-İslam devleti olan Gaznelilere karşı yapılması
- BSavaşın doğrudan Anadolu toprakları içerisinde ve deniz kıyısında gerçekleşmesi
- CSelçuklu ordusuna komuta eden hükümdarın Sultan Alp Arslan olması
- DDoğu Roma İmparatoru Romen Diyojen'in savaş meydanında esir alınması
Selçuklu mücadelelerinin tarihî nitelikleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Pasinler Savaşı, Selçukluların Doğu Roma ile yaptığı bilinen ilk büyük meydan savaşıdır. | ✓ | |
| Dandanakan Savaşı sonucunda Anadolu'nun kapıları Türklere kesin olarak açılmıştır. | ✓ | |
| Malazgirt Savaşı'nda Selçuklu ordusunu Sultan Alp Arslan komuta etmiştir. | ✓ | |
| Selçuklular, Oğuzların Üçok koluna bağlı Kayı boyundan gelmektedir. | ✓ |
Selçukluların Pasinler Savaşı sonrasında Doğu Roma ile diplomatik görüşmeler yapması neyi gösterir?
Üç büyük savaşın karşılaştırma tablosundaki boşlukları doğru bilgilerle tamamlayınız.
| Savaş ve Yıl | Karşı Taraf | Selçuklu Komutanı | Öne Çıkan Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1040 Dandanakan | Gazneli Devleti | Tuğrul ve Çağrı Beyler | Büyük Selçuklu resmen kuruldu |
| 1048 Pasinler | Doğu Roma (Bizans) | İbrahim Yınal ve Kutalmış | Anadolu'ya keşif akınları arttı |
| 1071 Malazgirt | Doğu Roma (Romen Diyojen) | Sultan Alp Arslan | Anadolu kapıları Türklere açıldı |
| Sonuçlar | İslam ve Anadolu coğrafyası | Selçuklu hanedanı | Türkiye tarihi süreci başladı |
Görseldeki haritada Malazgirt Savaşı sonrasında Anadolu'da Türk yerleşmesinin hızlanmasını sağlayan en temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- ASelçuklu komutanlarının fethettikleri bölgelerde beylikler kurmaya başlaması
- BBizans İmparatorluğu'nun başkentini İstanbul'dan Konya'ya taşıması
- CHaçlı Seferlerinin diplomatik bir anlaşmayla erkenden son bulması
- DGaznelilerin Horasan bölgesindeki hâkimiyetini yeniden kurması
İpuçlarına karşılık gelen tarihî kavramları yazınız. Numaralı kutulardan 'ZAFER' kelimesini bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ZAFER
Görselde verilen Selçukluların Türkistan'dan Anadolu'ya ilerleme sürecini kronolojik olarak 1'den 4'e kadar sıralayınız.
- 3Doğu Roma imparatorunun esir alınarak Anadolu kapılarının açılması (1071 Malazgirt)
- 1Horasan'da Gaznelilerin yenilgiye uğratılarak devletin kurulması (1040 Dandanakan)
- 2Anadolu sınırında Doğu Roma kuvvetlerinin ilk kez mağlup edilmesi (1048 Pasinler)
- 4Anadolu'da ilk Türk beyliklerinin kurularak yerleşmenin başlaması (1072 ve sonrası)
Selçuklu devlet adamlarını ve komutanlarını üstlendikleri tarihî rollerle eşleştiriniz.
Tarihsel olayların analizi ve sonuçlarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Bir savaşı değerlendirirken siyasi, askerî ve coğrafi etkenler birlikte incelenmelidir. | ✓ | |
| Dandanakan ve Malazgirt zaferlerinin her ikisi de aynı devlete karşı kazanılmıştır. | ✓ | |
| Malazgirt zaferinden sonra Anadolu'da Türk-İslam kültürü kök salmaya başlamıştır. | ✓ | |
| 1040 Dandanakan zaferinin hemen ertesi günü İstanbul kuşatılmıştır. | ✓ |