Türk-İslam Medeniyetinde Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat: Nizamiye Medreseleri, Âlimler ve Mimari Eserler
Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu dönemlerinde kurulan medreselerin (Nizâmiye ve Anadolu medreseleri) eğitim ve kültür hayatındaki rolünü açıklar. · Hoca Ahmed Yesevî, Kaşgarlı Mahmud, Ömer Hayyam, Cezerî, İbnü'l-Arabî, Mevlânâ, Hacı Bektaş Velî, Yunus Emre ve İbn Bîbî'nin ortak mirasa katkılarını değerlendirir. · Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçte inşa edilen cami, medrese, darüşşifa, kervansaray ve kümbet gibi mimari eserlerin Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisini kanıtlarla yorumlar.
- 1067'de Bağdat'ta Nizâmülmülk tarafından kurulan Nizâmiye Medreseleri yükseköğretime öncülük etmiştir.
- Anadolu'da ilk medrese Niksar Yağıbasan, ilk darüşşifa Kayseri Gevher Nesibe Tıp Medresesidir.
- Kaşgarlı Mahmud, Ömer Hayyam, Cezerî, Yesevî, Mevlânâ ve Yunus Emre ortak mirası zenginleştirmiştir.
Görseldeki Türk-İslam bilim insanlarını ve mutasavvıflarını başyapıtlarıyla eşleştiriniz.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun tarih kavramlarıyla tamamlayınız.
- Medrese eğitimini başarıyla tamamlayan öğrencilere verilen diplomaya icâzetnâme adı verilirdi.
- Anadolu'da ilk tıp medresesi ve hastanesi 1206'da Kayseri'de açılan Gevher Nesibe Darüşşifası'dır.
- Selçuklu mimarisinde devlet büyükleri için yapılan çokgen gövdeli, konik külahlı anıt mezarlara kümbet denir.
Duru ve akıcı Türkçesiyle 'Risâletü'n-Nushiyye' ve 'Dîvân' adlı eserleri kaleme alarak Anadolu'da tasavvuf şiirinin zirvesi olan mutasavvıf kimdir?
- AYunus Emre
- BEl-Cezerî
- Cİbnü'l-Esîr
- DNizâmülmülk
Görseldeki Nizâmiye Medreseleri şemasına göre aşağıdakilerden hangisi bu kurumların kuruluş amaçlarından biri değildir?
- ADevletin ihtiyaç duyduğu nitelikli idareci ve kadıları yetiştirmek
- BYıkıcı ve bölücü Bâtıni/Haşhaşî akımlara karşı ilmi mücadele vermek
- CYoksul ve yetenekli öğrencilere burslu-yatılı eğitim sunmak
- DAklî ve pozitif bilimleri müfredattan tamamen çıkarmak
Görseldeki Anadolu medreseleri ve mimari eserler tablosuna göre ifadelerin Doğru (D) veya Yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
| D | Y | |
| Anadolu'da kurulan ilk medrese Danişmentliler dönemine ait Tokat Niksar Yağıbasan Medresesi'dir. | ✓ | |
| Darüşşifa (bimarhane), ticaret yollarında kervanların konaklaması için yapılan askeri kaledir. | ✓ | |
| Sivas Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası Mengücekliler döneminden kalan UNESCO Dünya Mirası eseridir. | ✓ | |
| Ömer Hayyam yalnız şiir yazmış, astronomi ve matematikle hiç ilgilenmemiştir. | ✓ |
Görseldeki bilim insanları kartına göre Sultan Melikşah adına İsfahan Rasathanesi'nde güneş yılı esaslı 'Celâlî Takvimi'ni hazırlayan heyete kim başkanlık etmiştir?
- AÖmer Hayyam
- Bİbn Bîbî
- CYunus Emre
- DSadreddin Konevî
Tablodaki Türk-İslam mimari yapı türlerini temel toplumsal işlevleriyle tamamlayınız.
| Mimari Yapı Türü | Bulunduğu Örnek Şehir | Temel Toplumsal İşlevi |
|---|---|---|
| Medrese (Karatay, Gök Medrese) | Konya, Sivas, Erzurum | Yükseköğretim ve bilim kurumu |
| Darüşşifa / Şifahane | Kayseri, Sivas, Amasya | Hastane ve uygulamalı tıp eğitimi |
| Kervansaray (Sultan Hanı) | Aksaray, Kayseri | Ticaret güvenliği ve konaklama merkezi |
Görseldeki 'Horasan Erenleri ve Anadolu'nun Manevi Mimarları' şemasını inceleyiniz. Mutasavvıfların Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasındaki rolü nedir?
Görseldeki medrese müfredatı şemasını inceleyiniz. Selçuklu medreselerinde dinî ilimler ile aklî (pozitif) bilimlerin bir arada okutulmasının medeniyete katkısını açıklayınız.
Görseldeki Türk-İslam eğitim ve kültür tarihindeki gelişmeleri kronolojik olarak 1'den 4'e kadar sıralayınız.
- 2Kaşgarlı Mahmud'un ilk Türkçe sözlük olan Dîvânu Lugâti't-Türk'ü tamamlaması (1077)
- 1Büyük Selçuklu Veziri Nizâmülmülk tarafından Bağdat'ta Nizâmiye Medresesi'nin açılması (1067)
- 4Türkiye Selçukluları döneminde Kayseri Gevher Nesibe Darüşşifası ve Tıp Medresesi'nin açılması (1206)
- 3Danişmentliler tarafından Anadolu'nun ilk medresesi olan Niksar Yağıbasan Medresesi'nin kurulması (1157)
Görseldeki Anadolu Selçuklu mimarisi kartına göre şehirlerin merkezine cami, medrese, darüşşifa, kervansaray ve imarethane inşa edilmesi neyin somut kanıtıdır?
- AAnadolu'nun bayındır bir Türk-İslam vatanına dönüştürüldüğünün
- BTürkiye Selçuklularının deniz ticaretinden tamamen vazgeçtiğinin
- CBilimsel çalışmaların yalnız askeri alanda sınırlandırıldığının
- DGöçebe yaşam tarzının şehirleşmeye izin vermediğinin
İpuçlarından yararlanarak kavramları yazınız ve anahtar harflerle şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MİMARİ