Dinleme/İzleme: Masal Türü ve Çok Modlu Metinlerde Anlam Oluşturma
Sözün Ezgisi temasında ele alınan çok modlu masal metinlerinde dinleme/izleme sürecini amacına ve stratejisine uygun yönetir. · Masal türünün yapısal bölümlerini (döşeme, serim, düğüm, çözüm, dilek), dil ve anlatım özelliklerini çözümler. · Dinlediği/izlediği masalda açık ve örtük iletileri, gerçek ile kurguyu, karakterlerin özelliklerini ve evrensel değerleri değerlendirir.
- Masal; sözlü gelenekte doğan, olağanüstü kişi ve olayların belirsiz yer ve zamanda anlatıldığı anonim ve didaktik anlatı türüdür.
- Geleneksel Türk masalları Döşeme (tekerleme), Serim, Düğüm, Çözüm ve Dilek (üç elma kalıbı) olmak üzere beş bölümden oluşur.
- Masallarda öğrenilen geçmiş zaman (-mış) veya geniş zaman (-r) kullanılır; millî/dini motifler yerine evrensel değerler işlenir.
Geleneksel Türk masallarının yapısal bölümlerini işlevleriyle eşleştiriniz.
Bir Türk masalının olay örgüsü ve bölüm akışını baştan sona doğru sıraya diziniz.
- 3Kahramanın Aksakallı Dede'nin yardımıyla devleri ve zorlu sınavları aşmak için mücadele etmesi (Düğüm)
- 1Anlatıcının 'Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde...' tekerlemesiyle döşeme yapması
- 2Kahramanın (örneğin Keloğlan veya en küçük şehzadenin) tanıtılıp bir eksiklikle yola çıkması (Serim)
- 4Kötülerin cezalandırılıp iyilerin muradına ermesi ve 'gökten üç elma düştü' dileğiyle bitirilmesi (Çözüm-Dilek)
Aşağıdakilerden hangisi masal türünün genel özelliklerinden biri DEĞİLDİR?
- AOlayların yer ve zamanının tarihi belgelerle kesin bilinmesi
- BBaşlangıçta ve bitişte kalıplaşmış tekerlemeler kullanılması
- Cİyilik ve doğruluk gibi evrensel değerlerin eğitici işlenmesi
- DAnlatımda -mış veya -r/-ar zaman kiplerinin tercih edilmesi
Masalların başında yer alan 'döşeme' bölümündeki tekerlemenin dinleyici üzerindeki temel işlevi nedir?
Masal ve destan türlerini karşılaştıran tablodaki boşlukları uygun ifadelerle tamamlayınız.
| Karşılaştırma Ölçütü | Masal | Destan |
|---|---|---|
| Konu ve Değerler | Evrensel insani ve ahlaki değerler | Ulusal (millî) kahramanlık ve tarih |
| Gerçeklikle İlişkisi | Bütünüyle hayal ürünü (kurmaca) | Tarihi bir olay çekirdeğine dayanır |
| Anlatım Biçimi | Mensur (Düzyazı - tekerlemeli) | Genellikle manzum (şiir biçiminde) |
| Zaman ve Mekân | Belirsizdir (Evvel zaman, Kafdağı) | Milletin yaşadığı coğrafya ve tarih |
Masal türü ve çok modlu metinlerle ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| Masallarda kişiler derin psikolojik yönleriyle değil; iyi-kötü, haklı-haksız gibi 'tip' özelliğiyle yer alır. | ✓ | |
| Masallar ulusal nitelik taşıdığı için içinde yoğun olarak millî ve dini motifler barındırır. | ✓ | |
| Masallarda Kafdağı, Zümrüdüanka kuşu, devler ve periler gibi olağanüstü unsurlar sıkça görülür. | ✓ | |
| Çok modlu masal anlatımlarında ses tonu, müzik ve görseller anlam oluşumuna katkı sağlamaz. | ✓ |
Dünya ve Türk edebiyatındaki önemli masal kaynaklarını özellikleriyle eşleştiriniz.
Çok modlu bir masal anlatımını dinlerken/izlerken anlatıcının ses tonu, müzik ve görseller anlamı nasıl etkiler?
Masallarda Keloğlan, Aksakallı Dede, Üvey Anne ve Dev gibi figürlerin bireysel karakter yerine 'tip' sayılmasının nedeni nedir?
- AHer masalda sürekli karakter değiştirmeleri
- BTemsil ettikleri zümrenin ortak özelliğini (zekâ, kötülük) taşımaları
- CTarihte gerçekten yaşamış ünlü devlet adamları olmaları
- DMasallarda hiçbir olağanüstü olayla karşılaşmamaları
Cümlelerdeki boşlukları uygun edebiyat kavramlarıyla tamamlayınız.
- Halkın ortak yaratısı olarak söyleyeni belli olmayan eserlere anonim eser denir.
- Okuyucuya veya dinleyiciye ahlaki bir ders vermeyi amaçlayan metinlere didaktik (öğretici) denir.
- Türk masallarını derleyerek 'Masalcı Baba' unvanıyla tanınan araştırmacı Eflatun Cem Güney'dir.
'Az gittik uz gittik, dere tepe düz gittik; bir de arkamıza baktık ki bir arpa boyu yol gitmişiz!' ifadesi masalın hangi özelliğidir?
- ATarihsel belge niteliği taşıması
- BBilimsel terimlerle açıklanması
- CKalıp söz, iç uyak ve abartmayla ahenk sağlaması
- DTanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanması
İpuçlarından yararlanarak kavramları yazınız ve Sözün Ezgisi temasında incelenen anlatı türünün adı olan şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MASAL