Farklı Canlıların Uyaranlara Karşı Oluşturduğu Tepkiler
BİY.11.1.1. Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme
- Uyaran algılanan değişiklik, tepki canlının oluşturduğu yanıttır.
- Uyaranı alma, sinyalin işlenmesi ve yanıt sırası canlılarda ortak örüntüdür.
- Bitkilerde sinir sistemi bulunmaz; elektriksel sinyaller, turgor değişimleri ve hormonlar tepki oluşturabilir.
İki canlı gözlem kaydı şöyledir: (P) Böcek değince güneşgülü yaprağının böceği sarması ve (R) Amibin ışık kaynağından uzaklaşması. Her olayda uyaranı ve tepkiyi ayırarak yazınız.
Tek yönlü ışık alan bir bitki gövdesinin sol tarafı ışık almakta, ışık almayan sağ tarafında ise hücre uzaması daha fazla gerçekleşmektedir. Buna göre bitkinin gövdesi hangi yöne büyür? Nedeniyle yazınız.
Haberleşme biçimlerini karşılaştırınız.
| Özellik | Yanıt |
|---|---|
| Hayvanlarda hızlı yanıtlarda görevli sistem | Sinir sistemi |
| Bitki ve hayvanda kimyasal haberci | Hormon |
| Hormonun etkili olduğu hücre | Hedef hücre |
Tepki oluşturmanın yalnız sinir sistemiyle mümkün olduğunu söyleyen birine, tek hücreli ve sinir sistemi olmayan amibin ışık kaynağından uzaklaşması örneğini kullanarak yanıt veriniz.
Boş hücrelere uygun mekanizmayı yazınız.
| Örnek | Hareketle ilişkili mekanizma |
|---|---|
| Denizşakayığı gövdesinin küçülmesi | Kas kasılması |
| Uyku çiçeğinin yapraklarını kapatması | Turgor basıncı değişimi |
| Gövdenin ışığa yönelmesi | Farklı hücre uzaması; hormonal yanıt |
Yargıların doğru veya yanlış olduğunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Uyaran ve tepki aynı olayı adlandırır. | ✓ | |
| Tek hücreli bir canlı uyaranlara tepki verebilir. | ✓ | |
| Bitkilerde sinir sistemi bulunur. | ✓ | |
| Hormonlar hedef hücrelerde etkilidir. | ✓ |
Bir tepkinin oluşma basamaklarını baştan sona numaralandırınız.
- 3Uygun hücre veya dokularda yanıtın ortaya çıkması
- 1Uyaranın algılanması
- 2Uyarının iletilmesi ve yorumlanması
Canlıları örnek tepkileriyle eşleştiriniz.
Güneşgülünün kendisine dokunan böceği yapraklarıyla sarması ile denizşakayığının dokunulunca gövdesini küçültmesi olaylarının ortak yönünü ve hareketi sağlayan mekanizma farkını yazınız.
Bir canlının uyarana tepki verme sürecinde yalnızca “Başlangıç: Çevresel değişim algılandı.” ve “Sonuç: Uygun dokuda yanıt oluştu.” basamakları yazılmıştır. Bu süreçte hangi ara basamak eksiktir? Yerini belirterek yazınız.
Gündüz yaprakları açık olan uyku çiçeğinin gece yapraklarını kapatması sırasında bitkinin bulunduğu yerden başka bir yere gitmemesi, hareket olmadığı anlamına gelir mi? Açıklayınız.
Farklı canlıların tepkilerini karşılaştıracağınız bir tablo için dört sütun başlığı belirleyiniz.
Cümlelerdeki boşlukları tamamlayınız.
- Hücrelerdeki su miktarının etkilediği turgor basıncı yaprak hareketinde rol oynar.
- Hormonlar kimyasal iletişim sağlar.
- Canlının çevresindeki değişime verdiği yanıt tepki olarak adlandırılır.
Tepkilerin canlıya katkılarını yazınız.
| Tepki | Katkı |
|---|---|
| Güneşgülünün böceği yakalayıp sindirmesi | Mineral ihtiyacını karşılama |
| Uyku çiçeğinin gece yaprak kapatması | Su kaybını azaltma; soğuktan korunma |
| Denizşakayığının gövdesini küçültmesi | Korunma |
Bitki ve hayvanda hormonların bulunması, iki canlının aynı uyarana aynı tepkiyi vermesini zorunlu kılar mı? Açıklayınız.
Örneklerde uyaran türünü yazınız.
| Örnek | Uyaran |
|---|---|
| Amibin aydınlık ortamdan uzaklaşması | Işık |
| Güneşgülünün böcek değince kapanması | Dokunma |
| Kökün kireçli bölgeden uzaklaşması | Kimyasal madde |