Sinir Sistemi: Reseptörler, Nöronların Yapısı, İmpuls İletimi ve Sinaps
Duyu reseptörlerini algıladıkları uyaran çeşitlerine ve bulundukları duyu organlarına göre sınıflandırır. · Nöronların yapısal kısımlarını, görevlerine göre nöron çeşitlerini ve glia (destek) hücrelerinin işlevlerini açıklar. · Nöron boyunca elektrokimyasal impuls oluşumunu, iletim hızını etkileyen faktörleri ve sinapslardaki kimyasal iletim mekanizmasını analiz eder.
- Bir nöron içinde impuls iletim yönü Dendrit -> Hücre Gövdesi -> Akson iken, sinapsta Akson Ucu -> Dendrit yönündedir.
- Tek bir nöronda impuls hızı yalnızca miyelin kılıf varlığına ve akson çapına bağlıdır; uyaran şiddeti hızı değiştirmez, impuls sayısını artırır.
- Duyu organlarında fotoreseptör (göz), kemoreseptör (burun, dil), mekanoreseptör (deri, kulak) ve termoreseptör (deri) görev yapar.
Nöronun kısımlarını ve glia yapılarını temel görevleriyle eşleştiriniz.
Sinir sistemi ve impuls iletimiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Dinlenme (polarizasyon) hâlindeki bir nöronun hücre dışı (+), hücre içi (-) yüklüdür. | ✓ | |
| Depolarizasyon sırasında voltaj kapılı Na+ kanalları açılır ve Na+ difüzyonla hücre içine girer. | ✓ | |
| Çok sayıda nörondan oluşan bir sinir kordonunda Ya Hep Ya Hiç Yasası aynen geçerlidir. | ✓ | |
| Nöron boyunca impuls iletimi elektrokimyasal, sinaps boşluğunda ise kimyasal yolla gerçekleşir. | ✓ |
Görseldeki özdeş iki nörondan K nöronuna eşik değerde, L nöronuna ise eşik değerin 4 katı şiddetinde uyaran verildiğinde
- Aİmpuls hızları eşittir; L'de oluşan impuls sayısı daha fazladır.
- BL nöronundaki impuls iletim hızı K nöronunun 4 katı olur.
- CK nöronunda impuls oluşmaz, yalnızca L nöronunda oluşur.
- DL nöronunda aksiyon potansiyeli genliği 4 katına çıkar.
Olgunlaşmış bir sinir hücresinin (nöronun) mitoz bölünme geçirememesinin ve miyelinli aksonlarda iletimin çok hızlı olmasının nedenlerini yazınız.
Duyu reseptörü çeşitlerini algıladıkları uyaran ve bulundukları duyu organlarına göre tamamlayınız.
| Reseptör Çeşidi | Algıladığı Uyaran | Bulunduğu Duyu Organı |
|---|---|---|
| Fotoreseptör | Işık enerjisi | Göz (Ağ tabaka / Retina) |
| Kemoreseptör | Sıvıda çözünen kimyasal madde | Burun ve Dil |
| Mekanoreseptör | Basınç, dokunma, ses ve hareket | Deri ve İç kulak |
| Termoreseptör | Sıcaklık ve soğukluk değişimi | Deri ve Hipotalamus |
Görseldeki sinaps bölgesinde impulsun bir nörondan diğerine aktarılma basamaklarını oluş sırasına diziniz.
- 3Nörotransmitterlerin sinaps boşluğunda difüzyonla yayılarak dendrit reseptörlerine bağlanması
- 1İmpulsun akson ucuna ulaşmasıyla hücre içine Ca2+ iyonlarının girmesi
- 4Komşu nöronun dendrit zarındaki Na+ kanallarının açılarak depolarizasyonun başlaması
- 2Sinaptik keselerden nörotransmitter maddelerin ekzositozla boşluğa salgılanması
Nöron fizyolojisi ve duyu reseptörleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Akson çapının artması iç direnci azalttığı için nöronda impuls iletim hızını artırır. | ✓ | |
| Sinaps boşluğunda nörotransmitter maddelerin yayılması aktif taşımayla gerçekleşir. | ✓ | |
| Nöronda impuls iletimi sırasında oksijenli solunum hızlanır, ATP harcanır ve ısı açığa çıkar. | ✓ | |
| Kemoreseptörlerin uyarılabilmesi için koku ve tat maddelerinin mukus veya tükürükte çözünmesi gerekir. | ✓ |
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: NÖRON
Bir nöron boyunca gerçekleşen impuls iletimi ile iki nöron arasındaki sinapsta gerçekleşen impuls iletimini hız ve
Görseldeki refleks yayında eline sıcak cisim değen bir bireyin elini çekmesi sürecinde uyartıyı merkezî sinir sisteminden kaslara
- AMotor (Götürücü) nöron
- BDuyu (Getirici) nöronu
- CAra (Merkez) nöron
- DMikroglia hücresi
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız.
- Nöron gövdesinde protein sentezinin yoğun olduğu granüllü ER kümelerine Nissl cisimcikleri denir.
- Merkezî sinir sistemindeki nöronların aksonlarında miyelin kılıfı oligodendrosit hücreleri oluşturur.
- Sinapslarda impulsun karşı nörona geçmesini engelleyerek yalnız hedef organın uyarılmasını sağlayan duruma seçici direnç denir.
Glia (destek) hücrelerini ve sinaptik kavramları görevleriyle eşleştiriniz.