İnsanda Sinir Sistemi: Merkezî Sinir Sistemi (Beyin ve Omurilik) ile Çevresel Sinir Sisteminin Yapı ve İşlevleri
Merkezî sinir sistemini oluşturan beyin bölümlerinin (ön beyin, orta beyin, arka beyin) ve meninges zarlarının görevlerini açıklar. · Omuriliğin yapısını, alışkanlık ve refleks davranışlarının oluşum mekanizmasını (refleks yayını) analiz eder. · Çevresel sinir sistemini oluşturan somatik ve otonom sinir sistemlerinin görevlerini karşılaştırır.
- Uç beyin ve beyincikte dışta boz madde, içte ak madde bulunurken; omurilik ve omurilik soğanında dışta ak madde, içte boz madde yer alır.
- Refleks yayında uyartı sırasıyla Reseptör -> Duyu Nöronu (Arka Kök) -> Ara Nöron -> Motor Nöron (Ön Kök) -> Efektör yolunu izler.
Merkezî sinir sistemindeki beyin bölümlerini temel görevleriyle eşleştiriniz.
Önce öğrenilip sonra alışkanlığa dönüşen örgü örme veya bisiklet sürme davranışlarında beyin kabuğu ile omuriliğin rolünü açıklayınız.
Sinir sistemi yapılarını bulundukları ana bölüm ve üstlendikleri temel işlevlere göre tamamlayınız.
| Sinir Sistemi Yapısı | Bulunduğu Ana Bölüm | Temel İşlevi |
|---|---|---|
| Talamus | Ön Beyin (Ara Beyin) | Koku hariç duyuları sınıflandırıp uç beyne iletme |
| Beyincik (Hayat Ağacı) | Arka Beyin | İç kulak ve gözle birlikte kas dengesini sağlama |
| Pons (Varol Köprüsü) | Arka Beyin | Beyincik yarım kürelerini bağlama ve solunumu düzenleme |
| Vagus Siniri (10. Çift) | Çevresel Sinir Sistemi | İç organların çalışmasını parasempatik yolla düzenleme |
Görseldeki beyin ve omurilik kesitlerine göre aşağıdakilerden hangisinde dışta ak madde, içte boz madde birlikte bulunur?
- AOmurilik ve Omurilik Soğanı
- BUç Beyin ve Beyincik
- CBeyincik ve Orta Beyin
- DUç Beyin ve Talamus
Merkezî ve çevresel sinir sistemiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Beyin-omurilik sıvısı (BOS), meninges zarlarından örümceksi zar ile ince zar arasında bulunur. | ✓ | |
| Koku duyusu dahil tüm duyular uç beyne iletilmeden önce talamusta sınıflandırılır. | ✓ | |
| Diz kapağı refleksi iki nöronlu (duyu ve motor nöron) bir refleks yayı olup ara nöron içermez. | ✓ | |
| Somatik sinir sistemi miyelinli motor nöronlardan oluşur ve iskelet kaslarını istemli çalıştırır. | ✓ |
Beyin bölümleri ve omurilik işlevleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Beyincik zedelenen bir canlıda yürümede bozukluk ve kas hareketlerinde titreme görülür. | ✓ | |
| Sıcak bir cisme dokunulduğunda önce acı hissedilir, ardından refleks olarak el çekilir. | ✓ | |
| Beyinden çıkan motor sinirler omurilik soğanında çapraz yaparak vücudun karşı tarafını yönetir. | ✓ | |
| Hipotalamus hipofiz bezini uyararak sinir sistemi ile endokrin sistem arasında köprü kurar. | ✓ |
Görseldeki refleks yayında eline sıcak cisim değen bir bireyin elini hızla çekmesi sürecindeki yapıların görev sırasını diziniz.
- 3Ara nöronda değerlendirilen uyartının omuriliğin ön (ventral) kökünden motor nörona geçmesi
- 4Motor nöronun uyartıyı kol kaslarına (efektöre) iletmesiyle elin hızla geri çekilmesi
- 2İmpulsun omuriliğin arka (dorsal) kökünden girerek boz maddedeki ara nörona aktarılması
- 1Derideki termoreseptörlerin sıcaklığı algılayarak duyu nöronunda impuls oluşturması
Çevresel sinir sistemi ve meninges yapılarını özellikleriyle eşleştiriniz.
Omurilik soğanına Hayat Düğümü denmesinin nedenini ve bu bölgenin zedelenmesi durumunda ortaya çıkacak sonucu açıklayınız.
Görseldeki otonom sinir sistemi şemasına göre korku ve heyecan anında etkinleşen sempatik sinirler aşağıdakilerden hangisine neden olur?
- AKalp atışını hızlandırır, göz bebeğini büyütür, sindirimi yavaşlatır.
- BKalp atışını yavaşlatır, bronşları daraltır, tükürüğü artırır.
- CMide ve bağırsak hareketlerini hızlandırarak sindirimi kolaylaştırır.
- DGöz bebeğini küçültür ve idrar kesesini kasarak boşaltımı hızlandırır.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız.
- Beyin yarım kürelerini üstten birbirine bağlayan ak madde yapısına nasırlı cisim denir.
- Beyni dıştan içe saran sert zar, örümceksi zar ve ince zara birlikte meninges zarları adı verilir.
- Epitalamusta bulunan epifiz bezinden salgılanan ve biyolojik saati düzenleyen hormon melatonin hormonudur.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: BEYİN