Uyarıların Yorumlanması, Refleks Yayları ve Hayvanlarda Sinir Sistemi Farklılıkları (BİY.11.1.6)
Merkezî ve çevresel sinir sisteminin uyarıları alma, değerlendirme ve tepki oluşturma sürecini refleks yayı üzerinden açıklar. · Omurgasız hayvan gruplarında görülen ağsı (diffüz) ve ip merdiven sinir sistemi yapılarını karşılaştırır. · Omurgasız ve omurgalı hayvanlardaki sinir sistemi organizasyonunu merkezîleşme ve sinir şeridi konumu bakımından analojik olarak değerlendirir.
- Refleks yayında impuls; Reseptör -> Duyu nöronu -> Ara nöron -> Motor nöron -> Efektör sırasıyla iletilir.
- Süngerlerde nöron yoktur; hidrada diffüz (ağsı), planarya ve böceklerde ip merdiven sinir sistemi görülür.
- Omurgasızlarda sinir şeridi karın (ventral), omurgalılarda ise sırt (dorsal) bölgesinde boru şeklinde uzanır.
Canlı gruplarını ve sinirsel yapıları sahip oldukları özelliklerle eşleştiriniz.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- İç ve dış çevreden gelen uyarıları alan duyu almaçlarına reseptör denir.
- İp merdiven sinir sisteminde nöron gövdelerinin oluşturduğu sinir düğümüne gangliyon denir.
- Motor nörondan gelen uyartıya kasılma veya salgı ile yanıt veren organa efektör denir.
Hidradaki ağsı sinir sistemi ile böceklerdeki ip merdiven sinir sistemini tepki özgüllüğü açısından karşılaştırınız.
Görseldeki refleks yayı şemasına göre diz kapağı refleksi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AAra nöron görev yapmaz, yalnız duyu ve motor nörondan oluşur.
- BDuyu nöronu omuriliğe ön (ventral) kökten giriş yapar.
- CDeğerlendirme doğrudan uç beyin kabuğunda gerçekleştirilir.
- Dİmpuls önce beyincikte yorumlanıp sonra kasa iletilir.
Refleks yayları ve hayvanlarda sinir sistemiyle ilgili ifadelere D veya Y yazınız.
| D | Y | |
| Omurilikte duyu nöronları arka (dorsal) kökten girer, motor nöronlar ön kökten çıkar. | ✓ | |
| Hidrada görülen diffüz sinir sisteminde gelişmiş bir beyin ve gangliyon bulunur. | ✓ | |
| Sıcak cisme dokunulduğunda el çekildikten hemen sonra acı hissi uç beyinde algılanır. | ✓ | |
| Toprak solucanı ve çekirgede karın bölgesinde uzanan ip merdiven sinir sistemi vardır. | ✓ |
Aşağıdaki davranışlardan hangisi önce uç beyin tarafından öğrenilip sonra omurilik kontrolüne geçen kazanılmış reflekstir?
- AGöz bebeğinin yüksek ışıkta küçülmesi
- BYeni doğan bebeğin emme davranışı
- CNotalara bakarak gitar veya piyano çalmak
- Dİğne batan elin aniden geri çekilmesi
Hayvan gruplarındaki sinir sistemi yapılarını ve sinir şeridi konumlarını tamamlayınız.
| Canlı Grubu | Sinir Sistemi Tipi | Sinir Şeridi / Merkezîleşme |
|---|---|---|
| Sölenterler (Hidra) | Diffüz (Ağsı) Sinir Sistemi | Merkezîleşme ve beyin yoktur |
| Yassı Solucan (Planarya) | İp Merdiven Sinir Sistemi | Baş gangliyonu ve karın (ventral) kordonu |
| Omurgalılar (Memeliler) | Merkezî ve Çevresel Sistem | Sırt (dorsal) boru tipi sinir şeridi |
Üç nöronlu bir refleks yayında impulsun izlediği yolu baştan sona doğru sıralayınız.
- 4Motor nöronun ön kökten çıkarak efektör kasta tepki oluşturması
- 2İmpulsun omuriliğin arka (dorsal) kökünden içeri girmesi
- 1Reseptörün uyarıyı alıp duyu nöronunda impuls başlatması
- 3Omurilikteki ara nöronun uyartıyı değerlendirip motor nörona aktarması
Hayvanlar âleminde ilk kez merkezîleşmenin ve baş bölgesinde gangliyon çiftinin görüldüğü sinir sistemi hangisidir?
- APlanaryada görülen ip merdiven sinir sistemi
- BHidrada görülen diffüz (ağsı) sinir sistemi
- CSüngerlerde görülen gözenekli hücre ağı
- DDenizanasında görülen ışınsal sinir ağı
Omurgasız ve omurgalı hayvanların sinir sistemleri karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- AOmurgalılarda ana sinir kordonu sırt (dorsal) tarafında yer alır.
- Bİp merdiven sisteminde sinir kordonu karın (ventral) bölgesindedir.
- CSüngerlerde uyarılar gelişmiş baş gangliyonlarında değerlendirilir.
- DHidrada bir noktaya yapılan yeterli uyarı tüm vücutta tepki doğurur.
Sıcak bir ütüye dokunulduğunda elin hızla çekilmesine rağmen acı hissinin bir an sonra algılanmasının nedenini açıklayınız.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: NÖRON