İnsanda Sinir Sisteminin Yapısı ve İşleyişi: Merkezî Sinir Sistemi (Beyin ve Omurilik) ile Çevresel Sinir Sistemi (Somatik ve Otonom Sinirler)
Merkezî sinir sistemini oluşturan ön beyin, orta beyin, arka beyin ve omuriliğin yapısal bölümlerini çözümler. · Beyin kabuğu loblarının, ara beyin merkezlerinin, beyinciğin ve omurilik soğanının görevlerini karşılaştırır. · Çevresel sinir sistemini somatik ve otonom (sempatik-parasempatik) sinirlerin organlara etkileriyle analiz eder.
- Beyin ve omurilik dıştan içe sert zar, örümceksi zar ve ince zarla sarılıdır; örümceksi zar ile ince zar arasındaki beyin-omurilik sıvısı darbelere karşı korur.
- Uç beyin istemli hareket, duyu, zekâ ve hafızayı; talamus duyuların dağıtımını; hipotalamus iç dengeyi; beyincik dengeyi; omurilik soğanı yaşamsal olayları yönetir.
- Çevresel sinir sistemi 12 çift kafa ve 31 çift omurilik sinirinden oluşur; somatik sinirler iskelet kaslarını, otonom sinirler (sempatik-parasempatik) iç organları yönetir.
Görselde beynin bazı bölümleri harflerle gösterilmiştir. Vücut dengesini sağlayan bölüm ile solunum ve kalp atışını düzenleyen bölüm sırasıyla hangileridir?
- AL ve M
- BK ve M
- CN ve L
- DM ve N
Sinir sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Omurilik soğanında ak madde dışta, boz madde içte bulunur. | ✓ | |
| Koku duyusuna ait impulslar uç beyne ulaşmadan önce talamusta sınıflandırılır. | ✓ | |
| Epifiz bezi melatonin salgılayarak biyolojik ritmi düzenler. | ✓ | |
| Somatik sinirler kalp kasını ve salgı bezlerini istemsiz olarak yönetir. | ✓ |
Koku duyusunun beyne ulaşma yolunu görme, işitme ve tat duyularından ayıran özellik nedir?
Görselde uç beynin lobları numaralarla gösterilmiştir. Görme merkezinin ve işitme merkezinin bulunduğu loblar sırasıyla hangileridir?
- A1 ve 2
- B3 ve 4
- C4 ve 3
- D2 ve 1
Otonom sinirlerin organlar üzerindeki etkilerini gösteren tablodaki boşlukları doldurunuz.
| Organ ya da olay | Sempatik sinir | Parasempatik sinir |
|---|---|---|
| Kalp atışı | Hızlanır | Yavaşlar |
| Göz bebeği | Genişler | Küçülür |
| Bronşlar | Genişler | Daralır |
| Sindirim faaliyetleri | Yavaşlar | Hızlanır |
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız. Kutudaki bir kavram kullanılmayacaktır.
- Beyin yarım kürelerini birbirine bağlayan kalın akson demeti nasırlı cisimdir.
- Fazla ışıkta göz bebeğinin küçülmesi orta beyin tarafından düzenlenir.
- Omurilikten 31 çift sinir çıkar.
- Göğüs ve karın boşluğundaki iç organlara uzanan en önemli parasempatik sinir vagus siniridir.
Görselde kafatası ile beyin dokusu arasındaki katmanlar numaralarla gösterilmiştir. Beyin-omurilik sıvısının yeri ve bulunduğu konum hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A4; örümceksi zar ile ince zar arasında
- B4; sert zar ile örümceksi zar arasında
- C2; kafatası ile sert zar arasında
- D5; ince zar ile beyin dokusu arasında
Beyin bölümlerini görevleriyle eşleştiriniz.
İpuçlarına uyan kavramları yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, dinlenme hâlinde kasların hafif kasılı kalmasının adını verecektir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: TONUS
Beyinciği hasar gören bir kişide hangi sorunların görülmesi beklenir? Beyinciğin görevini ve aldığı uyarıları kullanarak açıklayınız.
Görselde omuriliğin enine kesiti verilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AK, nöron gövdelerinden oluşan boz maddedir.
- BL, refleks merkezlerinin bulunduğu boz maddedir.
- CMotor nöronlar omurilikten M ile gösterilen kökten çıkar.
- DDuyu nöronları omuriliğe N ile gösterilen kökten girer.
Görselde ani bir gürültüyle irkilen bir öğrencinin kalp atış hızındaki değişim verilmiştir. I. aralıktaki artışı ve II. aralıktaki azalmayı sağlayan sinirler sırasıyla hangileridir?
- ASempatik – parasempatik
- BParasempatik – sempatik
- CSomatik – otonom
- DSomatik – sempatik
Görselde iki hastanın durumu verilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- AX'te omurilik soğanı işlevini yitirmiştir.
- BX bitkisel hayattadır; beyin sapı işlevini sürdürmektedir.
- CY'de yalnız uç beyin işlevini yitirmiştir.
- Dİki hastada da solunum merkezi sağlamdır.
Somatik ve otonom sinir sistemini yönettikleri kas türü ve istem bakımından karşılaştırınız.