Mekânsal Sorunların Çözümünde Coğrafya
COĞ.11.1.1. Mekânsal sorunların çözümünde coğrafya biliminin katkılarını yapılandırabilme.
- Mekânsal sorunlar; doğal afetler, plansız kentleşme, su stresi ve yanlış arazi kullanımı gibi yeryüzünün fiziki ve beşerî dengesini bozan karmaşık problemlerdir.
- Coğrafya bilimi; mekânın özelliklerini konum, dağılış, nedensellik ve karşılıklı ilgi ilkeleriyle bütüncül olarak analiz ederek çözüm yolları geliştirir.
- Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), uzaktan algılama ve tematik haritalar; çok katmanlı mekânsal verileri çakıştırarak sürdürülebilir arazi planlamasına bilimsel zemin hazırlar.
Sol sütundaki coğrafi ilkeleri sağ sütundaki mekânsal sorun çözme işlevleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki taşkın risk haritasında akarsu yatağına kurulan konutlar için coğrafi gerekçeli bir çözüm önerisi yazınız.
Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) afet yönetiminde mekânsal sorunları çözmedeki en temel katkısını bir cümleyle yazınız.
Görseldeki havza modeli kesitini inceleyen bir şehir plancısı, nehir çevresindeki sel ve su kirliliği sorununu çözmek için öncelikle hangi coğrafi adımı atmalıdır?
- AHavzanın jeomorfolojik ve hidrolojik katmanlarını CBS ile analiz etmek
- BAkarsu kıyısındaki tüm yeşil alanları sanayi tesislerine tahsis etmek
- CMevcut yerleşim alanlarını taşkın yatağına doğru hızla genişletmek
- DSu sorununu araştırmadan havzaya komşu ilden kontrolsüz su taşımak
Mekânsal sorunların çözümünde coğrafyanın katkılarına ilişkin ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Coğrafya bilimi sorunları yalnızca yerel boyutta ele alır, havza ölçeğindeki bağlantıları incelemez. | ✓ | |
| Uzaktan algılama uyduları orman tahribatını ve kıyı çizgisi değişimlerini izlemede kritik veriler sunar. | ✓ | |
| Eğimli arazilerde tarım alanlarının eğime dik sürülmesi toprak erozyonunu azaltan coğrafi bir önlemdir. | ✓ | |
| Mekânsal planlamada yer altı su seviyesi ve fay hatları yerleşim kararlarını etkileyen bir unsur değildir. | ✓ |
Farklı tematik harita katmanlarının sayısal ortamda üst üste getirilerek ortak risk alanlarının belirlenmesi işlemine ne denir?
Tabloda verilen mekânsal sorunları, etkilenen ortamı ve önerilen coğrafi çözümü inceleyerek boş hücreleri tamamlayınız.
| Mekânsal Sorun | Etkilenen Ortam | Önerilen Coğrafi Çözüm |
|---|---|---|
| Alüvyal ovada sanayileşme | Verimli tarım toprağı ve taban suyu | Sanayiyi tarım dışı marjinal arazilere yönlendirmek |
| Heyelan sahasında yapılaşma | Dirençsiz yamaç dengesi ve yerleşme | Yamaçları tahliye edip bitki örtüsünü korumak |
| Şehir içi kentsel ısı adası | Kentsel hava kalitesi ve mikroklima | Yeşil koridorlar ve rüzgâr hatları oluşturmak |
| Aşırı yer altı suyu çekimi | Karstik hidrojeoloji ve taban dengesi | Az su tüketen tarım desenine ve damla sulamaya geçmek |
Görseldeki adımları inceleyerek bir havzadaki erozyon sorununa yönelik coğrafi planlama basamaklarını sıralayınız.
- 1Havzanın eğim, toprak ve arazi örtüsü haritalarının CBS ile çakıştırılması
- 4Uygulanan koruma tedbirlerinin uydu görüntüleriyle düzenli biçimde denetlenmesi
- 2Erozyon riskinin yüksek olduğu hassas yamaçların mekânsal olarak belirlenmesi
- 3Belirlenen riskli yamaçlar için teraslama ve ağaçlandırma planının hazırlanması
Görseldeki çok katmanlı CBS haritasını inceleyen bir uzman, organize sanayi bölgesi yeri belirlerken hangi seçenekteki coğrafi veriyi öncelikle tercih etmelidir?
- AVerimli tarım arazilerinin ve içme suyu havzalarının tam merkezini
- BDeprem fay hatlarından uzak, tarıma elverişsiz sağlam zeminli alanları
- CKıyı ekosistemini doğrudan baskılayan birinci derece kumul sahalarını
- DŞehrin hakim rüzgâr yönünde hava kirliliğini şehre taşıyacak yamaçları
Sol sütundaki mekânsal sorun örneklerini sağ sütundaki temel coğrafi sonuçlarıyla eşleştiriniz.
Mekânsal sorunlar ve coğrafya bilimiyle ilgili yargıları Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Coğrafya bilimi sürdürülebilir kalkınma hedeflerine mekânsal analizlerle katkı sunar. | ✓ | |
| Bir bölgedeki su havzası tahribatı yalnızca o ilçe sınırlarını etkiler, komşu alanlara yansımaz. | ✓ | |
| Doğru arazi kullanımında toprağın tarımsal yetenek sınıfı temel bir coğrafi kriterdir. | ✓ | |
| Mekânsal planlama yalnızca ekonomik getiriye göre yapılır, jeolojik yapı göz ardı edilebilir. | ✓ |
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı kutulardaki harflerle şifre kavramı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MEKAN