Türkiye’nin Su Kaynakları (Denizler, Göller, Akarsular, Yer Altı Suları) ve Su Kaynaklarının Ekonomik-Sosyal Etkileri
Türkiye’nin denizleri, gölleri, akarsuları ve yer altı sularının genel özelliklerini ve coğrafi dağılışını analiz eder. · Türkiye’deki su kaynaklarının tarım, enerji üretimi (HES ve jeotermal), ulaşım, balıkçılık ve turizm üzerindeki etkilerini değerlendirir. · Türkiye’nin su potansiyelini (su stresi durumunu) dikkate alarak su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımına yönelik çözüm önerileri geliştirir.
- Ekvator’a yakınlık ve buharlaşma nedeniyle tuzluluk oranı en yüksek denizimiz Akdeniz (‰38), en düşük denizimiz Karadeniz (‰18)’dir.
- Türkiye akarsularının yatak eğimleri ve hidroelektrik (HES) potansiyelleri yüksektir; ancak denge profiline ulaşmadıklarından ulaşıma elverişli değildir.
Türkiye’deki su kaynaklarını ve projeleri temel özellikleriyle eşleştiriniz.
Türkiye’nin su kaynakları ve yönetimiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Fırat ve Dicle nehirleri sularını Basra Körfezi’ne boşalttığı için açık havza özelliğindedir. | ✓ | |
| Kırıklı (graben) fay yapısının yaygın olduğu Ege Bölgesi jeotermal su kaynakları bakımından çok zengindir. | ✓ | |
| Türkiye kişi başına düşen 1.313 m3 su miktarıyla dünyada su zengini ülkeler arasında yer alır. | ✓ | |
| Konya Ovası’nda kontrolsüz yer altı suyu kullanımı yer altı boşluklarının çökmesiyle obruk oluşumunu hızlandırır. | ✓ |
Görseldeki Türkiye akarsuları özelliklerine göre aşağıdakilerden hangisi Türkiye akarsularının genel özelliklerinden biri değildir?
- ADenge profiline ulaştıkları için tamamında gemi taşımacılığı yapılır.
- BYatak eğimleri fazla olup akış hızları ve HES potansiyeli yüksektir.
- Cİklim koşullarından dolayı rejimleri genel olarak düzensizdir.
- DBol alüvyon taşıyarak kıyılarda Bafra ve Çukurova deltalarını kurar.
Beyşehir ve Eğirdir göllerinin suları tatlı iken Tuz, Van ve Burdur göllerinin sularının tuzlu veya sodalı olmasının temel nedenini yazınız.
Türkiye’nin su varlığıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Kaynağını ülkemizden alıp ülke dışına çıkanlar dahil edildiğinde en uzun akarsuyumuz Fırat Nehri’dir. | ✓ | |
| Karadeniz’de balıkçılığın gelişmiş olması yalnızca üst 200 metrelik katmanda oksijen bulunmasıyla ilgilidir. | ✓ | |
| Tuz Gölü, Konya ve Afyon-Akarçay havzaları sularını Akdeniz’e boşaltan açık havzalardır. | ✓ | |
| Afyonkarahisar, Bursa, Yalova ve Denizli illerimizde fay kaynaklarına bağlı termal turizm gelişmiştir. | ✓ |
Türkiye’deki akarsuları döküldükleri deniz/göl ve havza türüne (açık/kapalı) göre tamamlayınız.
| Akarsu Adı | Döküldüğü Yer | Havza Türü ve Ekonomik Önemi |
|---|---|---|
| Çoruh Nehri | Karadeniz (Gürcistan’dan) | Açık havza; Deriner ve Yusufeli HES barajları bulunur |
| Seyhan ve Ceyhan | Akdeniz | Açık havza; Çukurova deltasını sulayan akarsular |
| Gediz ve Büyük Menderes | Ege Denizi | Açık havza; graben ovalarında tarımsal sulama sağlar |
| Aras ve Kura Nehirleri | Hazar Gölü (Denizi) | Kapalı havza; okyanus bağlantısı olmayan göle dökülür |
Görseldeki Falkenmark su indeksine göre Türkiye’de tatlı suyun yaklaşık %74-77’sinin kullanıldığı tarım sektöründe su
- ASalma sulama bırakılarak kapalı sistem damla sulamaya geçilmelidir.
- BKurak havzalarda çok su tüketen çeltik ve pancar ekimi artırılmalıdır.
- CYüzey suları yerine yer altı sularından sınırsız kuyu açılmalıdır.
- DSulama gündüz en sıcak saatlerde açık toprak kanallarla yapılmalıdır.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HAVZA
Türkiye’nin 2030’lu yıllarda ‘su fakiri’ bir ülke durumuna düşmemesi için tarım, sanayi ve kent yaşamında alınması
Görseldeki denizlerimizi tuzluluk oranı en yüksek olandan en düşük olana doğru (güneyimizden kuzeyimize) sıralayınız.
- 2Ege Denizi (Tuzluluk oranı yaklaşık ‰33–36)
- 4Karadeniz (Tuzluluk oranı yaklaşık ‰18)
- 1Akdeniz (Tuzluluk oranı yaklaşık ‰38)
- 3Marmara Denizi (Tuzluluk oranı yaklaşık ‰22–24)
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız.
- Aydın (Germencik) ve Denizli (Sarayköy) çevresindeki sıcak fay kaynaklarından jeotermal elektrik enerjisi üretilir.
- Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile sulamaya açılan Harran Ovası’nda pamuk ve mısır üretimi büyük artış göstermiştir.
- Van Gölü’nün sodalı sularına uyum sağlamış olan endemik balık türü inci kefalidir.
Su kaynaklarımızı ve barajları bulundukları akarsu veya bölgeyle eşleştiriniz.