İnsan ve Kader: Sünnetullah, Kaderle İlişkili Kavramlar, Yanlış Kader Anlayışı ve İnsanın Sorumluluğu
DKAB.11.1.1. Kader ve kaderle ilgili kavramları yapılandırabilme · İnsan, akıl, irade ve sorumluluk arasındaki ilişkiyi ayet ve hadisler ışığında çözümleyebilme
- Sünnetullah (âdetullah); Allah'ın evrene koyduğu fiziksel, biyolojik ve toplumsal ölçü ve yasaların genel adıdır ve bu yasalar süreklidir.
- Yanlış kader anlayışı; insanın kendi kusur ve tembelliğini 'Alınyazım böyleymiş' diyerek kadere yüklemesidir; İslam'da hür irade olmadan ahlaki sorumluluk doğmaz.
- İnsan, kendisine verilen akıl ve cüzi irade ile iyiyi veya kötüyü seçme yeteneğine sahiptir; dinin emir ve yasaklarına muhatap olmasının (mükellefiyet) temeli budur.
Sol sütundaki kader kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki adalet terazisinde insanın dinen sorumlu (mükellef) olabilmesi için gereken iki temel zihinsel özellik nedir?
Allah'ın insanın yapacağı seçimleri ezelî ilmiyle bilmesi neden insanın hür iradesini ortadan kaldırmaz?
Görseldeki irade ve sorumluluk dengesini inceleyen bir öğrenci, 'Trafik kurallarına uymayıp kaza yapan bir sürücünün kaderim buymuş demesi' ile ilgili hangisini doğru belirler?
- ASürücünün cüzi iradesiyle aldığı hatalı kararların sorumluluğunu kadere yüklediğini
- Bİlahi takdire karşı örnek bir teslimiyet ve tevekkül sergilediğini
- CTrafik kazalarının tamamen insanın iradesi dışında gerçekleştiğini
- DKader inancının insanları her türlü tedbirden muaf kıldığını
Kader, sorumluluk ve evrensel yasalara ilişkin ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| İslam dinine göre özgür iradesi ve tercih imkânı olmayan kişi eylemlerinden mesul tutulmaz. | ✓ | |
| Sünnetullah kapsamındaki fiziksel yasalar toplumdan topluma keyfî olarak değişkenlik gösterir. | ✓ | |
| Dua etmek fiilî tedbirlerin yerini alan tek başına yeterli bir ibadet biçimidir. | ✓ | |
| Rızkı takdir eden Allah olmakla birlikte rızkı kazanmak için emek vermek kulun görevidir. | ✓ |
Kişinin başına gelen güçlükler karşısında isyan etmeyip metanet göstermesine ve rıza hâline ne denir?
Tabloda verilen durumları, sergilenen kader anlayışını ve İslami değerlendirmesini inceleyerek boş hücreleri tamamlayınız.
| Örnek Yaşam Durumu | Sergilenen Tutum | İslam Dininin Değerlendirmesi |
|---|---|---|
| Depreme dayanaksız ev yapıp yıkılınca kadere bağlamak | Yanlış kader (Cebriyecilik) | İhmal ve tedbirsizlik; insan eylemlerinden bizzat sorumludur |
| Düzenli aşı olup hijyene dikkat ettikten sonra şifa dilemek | Bilinçli tevekkül ve tedbir | Doğru tevekkül; sebeplere sarılıp sonucu Allah'a bırakmak |
| Hiç çalışmadan sınavda yüksek not almayı beklemek | Tembellik ve kuru temenni | İslam'da emeksiz kazanç ve tembellik kader sayılamaz |
| Adaletsiz davranıp toplumda kargaşa çıkarıp bunu alınyazısı saymak | Sorumluluktan kaçma | Zulüm ve haksızlık kulun iradesine aittir, kadere yüklenemez |
Sol sütundaki kavramları sağ sütundaki ahlaki ilkelerle eşleştiriniz.
İrade, hürriyet ve kader ilişkisine dair ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Allah'ın geleceği bilmesi, insanın o eylemi zorla yapmasını gerektirmez. | ✓ | |
| İnsanın nerede ve hangi anne babadan doğacağı cüzi iradesine bırakılmıştır. | ✓ | |
| Mükellefiyet için kişinin akıl sağlığının yerinde olması zorunlu şarttır. | ✓ | |
| Kader inancı insanı tembelliğe sevk eden pasif bir dünya görüşüdür. | ✓ |
İnsanın ahlaki bir eylemi gerçekleştirirken sorumluluk doğuran zihinsel basamaklarını sıraya koyunuz.
- 2Cüzi iradesiyle seçeneklerden birini özgürce tercih etmesi
- 3Tercih ettiği eylemi bedensel veya sözlü olarak fiiliyata dökmesi
- 4Eylemin sonucunda doğan ahlaki ve hukuki mesuliyeti üstlenmesi
- 1Aklıyla iyi ve kötü alternatifleri ayırt edip bilgi sahibi olması
Görseldeki kavram şemasında yer alan 'Allah'ın her şeyi hakkıyla bilmesi, dilemesi ve yaratmaya güç yetirmesi' sıfatları sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- AKudret — İrade — Kelam
- Bİlim — İrade — Kudret
- CSemi — Basar — Beka
- DVahdaniyet — Tekvin — Hayat
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı kutulardaki harflerle şifre kavramı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: İRADE