Çevre Etiği: Değer, Sorumluluk ve Üç Yaklaşım
FEL.11.1.1. Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme.
- Çevre etiği; insanın doğayla, diğer canlı türleriyle ve gelecek kuşaklarla kurduğu ahlaki bağı, değer yargılarını ve sorumluluk alanını sorgulayan felsefe dalıdır.
- İnsan merkezcilik (antroposentrizm) doğayı yalnızca insanın yararına hizmet eden araçsal bir değer sayarken; canlı ve çevre merkezcilik doğanın kendinde bir içsel değere sahip olduğunu savunur.
- Sürdürülebilirlik ve Hans Jonas'ın sorumluluk ilkesi; bugünkü eylemlerimizin gelecek nesillerin yaşam hakkını tehdit etmemesini temel bir etik ödev olarak belirler.
Sol sütundaki çevre etiği yaklaşımlarını sağ sütundaki temel felsefi ilkeleriyle eşleştiriniz.
Çevre etiği ve yaklaşımlarına ilişkin ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Çevre etiği, geleneksel etiğin insanla sınırlı alanını tüm doğayı kapsayacak şekilde genişletir. | ✓ | |
| Ekosentrik yaklaşıma göre toprak, su ve hava gibi cansız unsurlar ahlaki alanın tamamen dışındadır. | ✓ | |
| Hans Jonas'ın sorumluluk etiği, gelecek kuşakların yeryüzünde var olabilme hakkını temel bir ödev sayar. | ✓ | |
| Antroposentrizm, doğanın tüm varlıklarına eşit ahlaki statü tanıyan bütüncül bir felsefi yaklaşımdır. | ✓ |
Görseldeki çevre etiği modellerini inceleyen bir felsefeci; 'Bir ormanın değeri yalnızca kereste veya oksijen üretiminde aranmamalı, doğrudan kendi varoluşunda görülmelidir' görüşünü savunan birinin hangi kavramı benimsediğini belirtir?
- AAraçsal değer yaklaşımını
- Bİçsel değer ilkesini
- CFaydacı insan merkezciliği
- DTüketim odaklı pragmatizmi
Doğadaki varlıkların yalnızca insanın çıkarına hizmet ettiği ölçüde değer taşıdığını öne süren değer anlayışına ne denir?
Görseldeki üç yaklaşım şemasında X, Y ve Z çemberleriyle gösterilen etik hiyerarşide, ahlaki çemberi en geniş tutarak cansız doğayı da içine alan yaklaşım hangisidir?
- AYalnızca antroposentrizm
- BPragmatik insan merkezcilik
- CEkosentrizm (Çevre merkezcilik)
- DKlasik bireyci ahlak
Tabloda verilen çevre etiği yaklaşımlarını, ahlaki değer kaynağını ve doğaya bakışını inceleyerek boş hücreleri tamamlayınız.
| Etik Yaklaşım | Ahlaki Değerin Kaynağı | Doğaya Bakış Açısı |
|---|---|---|
| İnsan Merkezci (Antroposentrik) | Yalnızca insan aklı ve bilinci | Doğa insan faydası için bir araçtır |
| Canlı Merkezci (Biyosentrik) | Yaşam taşıyan tüm canlı varlıklar | Her canlı varlığın kendi içinde yaşama hakkı vardır |
| Çevre Merkezci (Ekosentrik) | Ekosistemin bir bütün olarak dengesi | Bütüncül ekosistem ahlaki değerin merkezidir |
| Gelecek Kuşaklar Etiği | Henüz doğmamış insanların yaşam hakkı | Doğal kaynaklar gelecekten ödünç alınmış emanettir |
Sol sütundaki felsefi kavramları sağ sütundaki anlamlarıyla eşleştiriniz.
Değer ve çevre etiği tartışmalarına dair yargıları Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Canlı merkezci yaklaşım hayvanların acı çekmeme ve yaşam hakkını ahlaki korumaya alır. | ✓ | |
| Felsefede çevre sorunları yalnızca teknolojik yatırımlarla çözülecek teknik konulardır. | ✓ | |
| Çevre merkezcilik bireysel çıkarlardan ziyade ekolojik dengenin sürekliliğine öncelik verir. | ✓ | |
| İnsan merkezciliğe göre doğayı korumanın tek gayesi insan refahının sürekliliğidir. | ✓ |
Görseldeki zaman şeridini inceleyerek insan-doğa ilişkisinin felsefi dönüşüm basamaklarını kronolojik olarak sıralayınız.
- 2Doğanın insan tarafından denetlenecek mekanik bir nesne görüldüğü modern dönem
- 3Sanayileşmeyle birlikte derin ekolojik krizlerin küresel boyutta hissedilmesi
- 1Doğanın kutsal kabul edildiği ve insanın doğayla uyumlu yaşadığı arkaik dönem
- 4Doğa merkezli ve gelecek kuşakları gözeten çevre etiği yaklaşımlarının gelişmesi
İnsanın doğaya karşı ahlaki ödevlerini temellendiren, 'Gelecek kuşakların yaşamını tehlikeye atma' diyen felsefi ilke nedir?
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı kutulardaki harflerle şifre kavramı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ETİK
Çevre etiğinde bir varlığın 'içsel değere sahip olması' ne anlama gelir?