Teknoloji ile İlgili Felsefi Soru ve Problemler: Teknolojinin Doğası ve Aksiyolojik Problemler (FEL.11.2.1)
Teknoloji kavramının felsefi kökenini (tekhne) ve bilim-teknoloji-insan ilişkisini açıklar. · Teknolojinin doğasına yönelik araçsalcı (tarafsız) ve özcü/eleştirel yaklaşımları karşılaştırır. · Teknolojinin gelişimiyle ortaya çıkan aksiyolojik (etik ve değer temelli) problemleri özgürlük, mahremiyet, yabancılaşma ve gelecek kuşaklara sorumluluk bağlamında sorgular.
- Teknoloji Yunanca 'tekhne' (zanaat/üretim bilgisi) ve 'logos'tan gelir; bilimsel bilginin pratik araca dönüşümüdür.
- Araçsalcı yaklaşım teknolojiyi nötr bir araç sayar; özcü yaklaşım (Heidegger) ise varoluş biçimi olarak görür.
- Hans Jonas'ın Sorumluluk Etiği, teknolojik eylemlerin gelecek kuşakların yaşam sürekliliğini korumasını şart koşar.
Teknoloji felsefesindeki temel kavram ve yaklaşımları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Teknolojinin doğası ve aksiyolojik problemlerle ilgili ifadelere D veya Y yazınız.
| D | Y | |
| Teknoloji kelimesi Antik Yunanca zanaat ve üretim bilgisi anlamındaki 'tekhne' kökünden gelir. | ✓ | |
| Martin Heidegger'e göre modern teknoloji insan kültürünü hiç etkilemeyen tamamen tarafsız bir araçtır. | ✓ | |
| Büyük veri gözetimi ve algoritmik yönlendirme bireyin mahremiyet ve özerklik alanını tehdit edebilir. | ✓ | |
| Hans Jonas, geleneksel etiğin 'şimdi ve burada' sınırını aşarak gelecek kuşaklara sorumluluğu savunmuştur. | ✓ |
Görseldeki karşılaştırmaya göre 'Bir bıçak ekmek doğramak için de yaralamak için de kullanılabilir; önemli olan insanın niyetidir' diyen görüş hangisidir?
- AAraçsalcı (Enstrümantalist / Tarafsız) yaklaşım
- BÖzcü (Substantivist) yaklaşım
- CTeknolojik determinizm yaklaşımı
- DRadikal ekolojik kötümserlik yaklaşımı
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Felsefede etik ve estetik gibi değer problemlerini inceleyen disipline aksiyoloji denir.
- Heidegger'e göre modern teknoloji doğayı yalnızca sömürülecek bir rezerv (el altında duran stok) olarak görür.
- Geri döndürülemez ekolojik riskler karşısında 'önce zarar verme' anlayışıyla hareket etmeye ihtiyat ilkesi denir.
Araçsalcı yaklaşım ile Heidegger'in özcü yaklaşımını 'teknolojinin insan üzerindeki etkisi' bakımından karşılaştırınız.
Sosyal medya algoritmalarının bireyin karşısına sürekli benzer içerikleri çıkararak tercihlerini fark ettirmeden yönlendirmesi hangi aksiyolojik sorunla doğrudan ilgilidir?
- ABireysel özerklik kaybı ve dijital manipülasyon
- BBiyoteknolojik klonlama ve türsel kimlik sorunu
- CEndüstriyel tarımda toprak erozyonu sorunu
- DAntik Çağ zanaat üretiminin yavaşlığı sorunu
Teknoloji felsefesindeki temel yaklaşımları ve etik ilkeleri savundukları görüşlere göre tamamlayınız.
| Yaklaşım / Filozof | Teknolojiye Bakışı | Temel Vurgusu |
|---|---|---|
| Araçsalcı Yaklaşım | Değer bakımından nötr araç | İyilik veya kötülüğü kullanıcının niyeti belirler |
| Martin Heidegger (Özcü) | Çerçeveleme (Ge-stell) düzeni | Doğa ve insanı verimlilik stokuna dönüştürür |
| Hans Jonas | Gelecek Kuşaklar Sorumluluk Etiği | Yeryüzünde insan yaşamının sürekliliğini koruma |
Otonom (kendi kendine karar veren) yapay zekâ sistemlerinin yol açtığı 'sorumluluk boşluğu' problemini kısaca açıklayınız.
İnsanın genetik müdahale ve sibernetik eklentilerle biyolojik sınırlarının ötesine geçmesini tartışan akım ve bunun doğurduğu etik alan hangisidir?
- ATranshümanizm — Biyoetik
- BEpikürosçuluk — Estetik
- CStoacılık — Mantık
- DSeptisizm — Ontoloji
Bilimsel merakın teknolojik üretime ve ardından felsefi-etik sorgulamaya dönüşüm sürecini sıralayınız.
- 4Aksiyoloji ve sorumluluk etiğinin teknolojiye insan onuru ve gelecek kuşaklar adına sınır çizmesi
- 1Doğa yasalarının teorik bilim aracılığıyla keşfedilmesi ve açıklanması
- 2Bilimsel bilginin 'tekhne' ile pratik araç, makine ve dijital sistemlere dönüştürülmesi
- 3Teknolojik sistemlerin toplumsal yaşamda mahremiyet, yabancılaşma ve ekolojik riskler doğurması
Hans Jonas'ın 'Öyle hareket et ki, eylemlerinin sonuçları yeryüzünde gerçek insan yaşamının sürekliliği ile bağdaşabilsin!' buyruğu neyi vurgulamaktadır?
- ATeknolojinin gelecek kuşakların yaşam hakkını koruması gerektiğini
- BEkonomik kâr için doğal kaynakların sınırsızca tüketilebileceğini
- CAhlaki sorumluluğun yalnız bugün yaşayanlarla sınırlı olduğunu
- DTeknolojik araştırmalarda hiçbir etik ilkeye gerek duyulmadığını
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DEĞER