Karagöz, Mektup ve Dilekçede Okumayı Yönetme
TDE2.1. “Bir Diyeceğim Var!” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme.
- Okumayı yönetme; metin türünün (geleneksel tiyatro, mektup, dilekçe) özelliklerine göre okuma amacını belirleme, akışı takip etme ve anlama düzeyini denetleme üstbilişsel sürecidir.
- Karagöz oyunu; giriş (mukaddime), söyleşme (muhavere), asıl oyun (fasıl) ve bitiş olmak üzere dört bölümden oluşur; Karagöz halkı ve sağduyuyu, Hacivat ise medrese aydınını temsil eder.
- Mektup samimi duyguları muhataba aktaran hitapla başlayan bir türken; dilekçe kamu kurumlarına yasal talep veya şikâyeti bildiren, katı biçimsel kuralları olan resmi bir metindir.
Sol sütundaki Karagöz bölümlerini sağ sütundaki işlevleriyle eşleştiriniz.
Karagöz oyununda tasvirleri perde arkasında oynatan ve kişileri seslendiren halk sanatçısına ne ad verilir?
Karagöz oyununda Hacivat ile Karagöz arasındaki dil çatışmasının temel gerekçesini yazınız.
Karagöz oyununda Hacivat'ın 'Kuzum Karagöz'üm gel hasbihâl edelim' sözüne Karagöz'ün 'Ne, senin bakkal İshak'ın kelini mi dövelim?' cevabı hangi mizahi ögeye dayanır?
- AAğır bir ilmi ve felsefi tartışmaya
- BSözlerin yanlış anlaşılmasına dayalı güldürüye
- CKaragöz'ün yabancı terimleri kusursuz bilmesine
- DDilekçe türünün resmi yazışma kurallarına
Karagöz, mektup ve dilekçe metinlerinin özelliklerine dair ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Geleneksel Türk gölge oyununda perdeye 'Şeyh Küşteri Meydanı' adı da verilir. | ✓ | |
| Dilekçede hitap edilen kurum adı en alta, imza ve adres ise en üste yazılır. | ✓ | |
| Edebi mektuplar dönemin sanat ve düşünce tartışmalarını yansıtan belgelerdir. | ✓ | |
| Karagöz metnini okurken tiplerin toplumsal tabakasını dikkate almak gerekmez. | ✓ |
Bir metni okurken okuma amacını belirleme ve anlama düzeyini denetleme sürecine ne denir?
Tabloda verilen metin türlerini, iletişim amacını ve yapısal özelliklerini inceleyerek boş hücreleri tamamlayınız.
| Metin Türü | Temel İletişim Amacı | Yapısal Özelliği / Bölümleri |
|---|---|---|
| Karagöz Oyunu | Toplumsal tipleri güldürürken düşündürmek | Mukaddime, Muhavere, Fasıl, Bitiş |
| Özel Mektup | Kişisel duygu ve haberleri muhataba aktarmak | Hitap, giriş, gelişme, sonuç, tarih ve imza |
| Resmi Dilekçe | Bir kamu kurumuna yasal talep veya şikâyet bildirmek | Kurum başlığı, gerekçeli metin, tarih, imza, adres |
| Edebi Mektup | Sanat ve fikir tartışmalarını paylaşmak | Dönemin edebi anlayışını yansıtan samimi üslup |
Klasik bir Karagöz metninin yapısal bölümlerini perde akış sırasına göre diziniz.
- 2Muhavere: Karagöz ile Hacivat'ın söz oyunlarıyla atışması
- 3Fasıl: Oyuna diğer tiplerin katıldığı asıl konunun işlenmesi
- 4Bitiş: Kusurlar için af dilenip bir sonraki oyunun duyurulması
- 1Mukaddime: Hacivat'ın semai ve perde gazeliyle sahneye gelişi
Sol sütundaki metin türlerini sağ sütundaki karakteristik hitap / açılış ifadeleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki dilekçe planını inceleyen bir öğrenci, 'Tarih ve imzanın metnin sağ alt kısmında, adresin ise sol altta yer aldığını' belirlemiştir. Bu düzenle ilgili hangisi doğrudur?
- ADilekçe yazım kurallarına aykırı hatalı bir yerleşimdir.
- BResmi dilekçe standartlarına ve kurallarına tam uygundur.
- CTarih mutlaka metnin sol üst köşesinde kurumun üzerinde olmalıdır.
- DDilekçelerde imza bulunması zorunlu bir kural değildir.
Metin türleri ve okuma yönetimine ilişkin yargıları Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Karagöz metinleri yazılı bir metne harfiyen bağlı kalınarak oynanır, doğaçlama yapılamaz. | ✓ | |
| Mektupta anlatım hitap edilen kişinin yakınlık derecesine göre samimi veya mesafeli olabilir. | ✓ | |
| Dilekçede talep kısa, açık ve gerekçeli bir dille ifade edilir; gereksiz süslere girilmez. | ✓ | |
| Karagöz'ün dili halk ağzıyken Hacivat medrese eğitimi görmüş süslü dille konuşur. | ✓ |
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı kutulardaki harflerle şifre kavramı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: PERDE