Nükleik Asitlerin Çeşitleri ve Görevleri: DNA'nın Yapısı ve Özellikleri (12.1.1.2)
Nükleik asitlerin temel yapı birimi olan nükleotidin kimyasal bileşenlerini ve aralarındaki bağları açıklar. · Azotlu organik bazları pürin ve pirimidin olarak sınıflandırır; deoksiriboz ile riboz şekerlerini karşılaştırır. · Watson ve Crick'in DNA çift sarmal modelini ve antiparalel polinükleotit zincir yapısını analiz eder. · DNA molekülündeki baz eşleşmeleri ve Chargaff kurallarını kullanarak nicel hesaplamalar yapar.
- Nükleik asitler C, H, O, N ve P atomlarından oluşan polimerlerdir; yapı birimlerine nükleotit denir.
- Nükleotit omurgası kurulurken baz şekere glikozit, fosfat şekere ester bağı ile tutunur.
- DNA çift sarmalında iki zincir birbirine antiparaleldir (5'→3' ve 3'→5'); Adenin ile Timin arasında 2, Guanin ile Sitozin arasında 3 zayıf hidrojen bağı bulunur.
Görseldeki nükleik asit bileşenlerini sağdaki yapısal ve kimyasal özellikleriyle eşleştiriniz.
DNA ve RNA moleküllerinin temel yapısal ve işlevsel özelliklerini tabloda işaretleyiniz.
| Özellik / Kriter | DNA | RNA |
|---|---|---|
| Pentoz şekeri deoksiribozdur | ✓ | — |
| Özgü azotlu bazı Urasildir | — | ✓ |
| Kendini yarı korunumlu olarak eşleyebilir | ✓ | — |
| Tek polinükleotit zincirinden oluşur | — | ✓ |
DNA sarmalının tek ipliğindeki ardışık deoksiriboz ve fosfatları birbirine bağlayan kovalent köprünün adını yazınız.
Görseldeki Watson-Crick DNA çift sarmal modeli incelendiğinde, iki polinükleotit zincirinin birbirine göre konumu ve yönlenişi için
- AZincirler birbirine antiparalel uzanır ve hidrojen bağlarıyla tutunur.
- BZincirler aynı yönde paralel uzanır ve kovalent bağlarla bağlanır.
- CHer iki zincirin 5' uçları aynı doğrultuda karşı karşıya gelir.
- DFosfat molekülleri sarmalın iç merkezinde bazlarla doğrudan eşleşir.
Görseldeki 1200 nükleotitli çift zincirli DNA modelinde 400 Guanin nükleotiti varsa Timin sayısı kaçtır?
Guanin ve Sitozin oranı yüksek olan bir DNA molekülünün ısıya karşı neden daha dayanıklı olduğunu açıklayınız.
Görseldeki DNA molekülü kimyasal dinamiklerine göre yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Çift zincirli bir DNA molekülünde toplam pürin sayısı toplam pirimidin sayısına daima eşittir. | ✓ | |
| Adenin ile Timin bazları arasında üçlü, Guanin ile Sitozin arasında ikili zayıf hidrojen bağı kurulur. | ✓ | |
| Guanin ve Sitozin oranı yüksek olan bir DNA'nın denatürasyon sıcaklığı daha yüksektir. | ✓ | |
| DNA nükleotitlerinde beş karbonlu şeker olarak riboz pentozu görev alır. | ✓ |
Görseldeki Chargaff baz kuralları tablosuna göre, sağlıklı ve çift zincirli tüm DNA moleküllerinde aşağıdaki oranlardan hangisi daima 1'e eşittir?
- APürin bazları sayısının pirimidin bazları sayısına oranı
- BAdenin bazları sayısının guanin bazları sayısına oranı
- CToplam hidrojen bağının toplam fosfat sayısına oranı
- DDeoksiriboz sayısının toplam hidrojen bağına oranı
DNA replikasyonu ve nükleotit organizasyonuna dair yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| DNA molekülünde fosfat grupları dış omurgada yer alarak moleküle negatif yük kazandırır. | ✓ | |
| Bir DNA zincirindeki nükleotit dizilişi bilindiğinde karşı zincirin dizilişi tahmin edilemez. | ✓ | |
| Watson-Crick sarmalında her tam dönüşte yaklaşık 10 baz çifti yer alır. | ✓ | |
| Nükleotit sentezinde glikozit ve ester bağları kurulurken ortamdan su tüketilir. | ✓ |
Görseldeki genetik materyal hiyerarşik yapı birimlerini en küçükten en büyüğe doğru 1'den 4'e kadar sıralayınız.
- 4Polinükleotit zinciri
- 3Nükleotit (Nükleozit + Fosfat)
- 2Nükleozit (Baz + Pentoz)
- 1Azotlu organik baz
Görseldeki nükleotit bazlarını hidrojen bağı sayıları ve eşleşme partnerleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki nükleik asit ipuçlarından yararlanarak bulmacayı çözünüz. Turuncu anahtar kutulardaki harflerle şifrelenmiş beş
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: PENTOZ