Nükleik Asitlerin Çeşitleri ve Görevleri: RNA Çeşitleri ve DNA-RNA Karşılaştırması (12.1.1.2)
Ribonükleik asit (RNA) molekülünün kimyasal yapısını, kendine özgü bileşenlerini ve sentezlenme biçimini açıklar. · Elçi RNA (mRNA), taşıyıcı RNA (tRNA) ve ribozomal RNA (rRNA) çeşitlerinin görevlerini ve yapısal farklarını karşılaştırır. · DNA ve RNA moleküllerini zincir sayısı, baz ve şeker çeşitleri, bulundukları hücresel kısımlar ve görevleri açısından karşılaştırır.
- RNA tek polinükleotit zincirinden oluşur; pentoz şekeri riboz, özgü bazı ise Urasildir.
- Tüm RNA çeşitleri DNA şablonu üzerinden RNA polimeraz enzimiyle sentezlenir (transkripsiyon).
- mRNA genetik şifreyi ribozoma taşır; tRNA amino asitleri taşır; rRNA ribozomun yapısına katılır.
- Protein sentezinde görev alan RNA çeşitleri yıkılmadan defalarca tekrar kullanılabilir.
Görseldeki RNA çeşitlerini hücredeki temel biyolojik işlevleriyle eşleştiriniz.
DNA ve RNA moleküllerinin ayırt edici niteliklerini tabloda işaretleyiniz.
| Özellik / Kriter | DNA | RNA |
|---|---|---|
| Yapısında Timin pirimidin bazı taşır | ✓ | — |
| Tek bir polinükleotit zincirine sahiptir | — | ✓ |
| Kendini yarı korunumlu olarak eşleyebilir | ✓ | — |
| Pentoz şekeri olarak riboz içerir | — | ✓ |
DNA üzerinden RNA sentezlenmesi olayına biyolojide verilen terimsel adı yazınız.
Görseldeki tRNA molekülünün yonca yaprağı modeli incelendiğinde, molekülün çift sarmal bölgelerindeki baz eşleşmesi ve amino asit tutunma ucu hakkında hangisi doğrudur?
- ABazı bölgelerinde katlanmalar yaparak zayıf hidrojen bağları bulundurur.
- BTek zincirli olduğundan yapısında hiçbir zaman hidrojen bağı yer almaz.
- CÜçlü kodon dizileri doğrudan sitoplazmadaki ribozom alt birimine tutunur.
- DDNA polimeraz enzimi tarafından çekirdek zarı üzerinde sentezlenir.
Görseldeki 300 nükleotitten oluşan olgun bir mRNA zincirinde kaç adet üçlü genetik kodon bulunur?
Hücrede tek zincirli olan tRNA molekülünün neden zayıf hidrojen bağları içerdiğini açıklayınız.
Görseldeki RNA metabolik özelliklerine göre yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Tüm RNA çeşitleri DNA molekülündeki anlamlı iplik üzerinden sentezlenir. | ✓ | |
| RNA molekülleri gerektiğinde DNA polimeraz yardımıyla kendilerini eşleyebilir. | ✓ | |
| Bir hücrede miktar bakımından en çok bulunan RNA çeşidi ribozomal RNA'dır. | ✓ | |
| mRNA molekülü üzerinde ardışık üç nükleotitin oluşturduğu birime antikodon denir. | ✓ |
RNA'nın protein sentezindeki işlevlerine dair yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Aynı mRNA molekülü birden çok ribozom tarafından okunarak poliribozom kurabilir. | ✓ | |
| tRNA'lar taşıdıkları amino asitleri ribozomda peptit bağıyla birleştikten sonra parçalanır. | ✓ | |
| rRNA enzim gibi davranarak amino asitler arasında peptit bağı kurulmasını katalizler. | ✓ | |
| Bir hücredeki tüm tRNA çeşitlerinin antikodon dizilişi birbirinin tamamen aynısıdır. | ✓ |
Görseldeki RNA ipuçlarından yararlanarak bulmacayı çözünüz. Turuncu anahtar kutulardaki harflerle şifrelenmiş beş karbonlu pentoz şekerini bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: RİBOZ
Görseldeki ökaryotik bir hücrede mRNA sentezi ve ribozoma ulaşma basamaklarını kronolojik olarak 1'den 4'e sıralayınız.
- 1DNA'nın ilgili gen bölgesinde hidrojen bağlarının açılması
- 3Sentezlenen öncül mRNA'nın çekirdek gözeneklerinden sitoplazmaya çıkması
- 2RNA polimerazın serbest ribonükleotitleri kalıp ipliğe dizmesi
- 4mRNA'nın ribozomun küçük alt birimine bağlanarak translasyonu başlatması
Görseldeki RNA çeşitlerinin hücredeki bağıl oranları grafiği incelendiğinde, yaklaşık %80 ile hücrede en yüksek oranda bulunan RNA çeşidi hangisidir?
- ARibozomal RNA (rRNA)
- BTaşıyıcı RNA (tRNA)
- CElçi RNA (mRNA)
- DKüçük çekirdek RNA (snRNA)
Görseldeki genetik kod kavramlarını tanımlarıyla eşleştiriniz.