Ekstrem Doğa Olayları ve Etkileri
12.1.1. Doğa olaylarının ekstrem durumlarını ve etkilerini açıklar.
- Alışılmış değerlerin çok üzerinde veya altında gerçekleşen, seyrek görülen doğa olaylarına ekstrem doğa olayı denir.
- Ekstrem olaylar jeolojik-jeomorfolojik (deprem, volkanizma, tsunami, heyelan) ve klimatolojik-hidrolojik (fırtına, kuraklık, aşırı yağış) kökenli olarak ikiye ayrılır.
- Depremin büyüklüğü açığa çıkan enerjiyi, şiddeti ise yapılar ve insanlar üzerindeki yıkım etkisini ifade eder.
Görseldeki ekstrem doğa olaylarını sağ sütundaki coğrafi tanımlarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki ekstrem olaylar sınıflandırmasına göre yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Bir olayın ekstrem sayılması için kaydedildiği bölgenin iklim standartlarının dışına çıkması gerekir. | ✓ | |
| Volkanik patlama sonucu atmosfere yayılan kül bulutları küresel sıcaklıkların düşmesine yol açabilir. | ✓ | |
| Depremin merkez üssünden uzaklaştıkça açığa çıkan enerjinin büyüklük (magnitüd) değeri azalır. | ✓ | |
| Kuraklık, başlangıcı ve bitişi anlık olarak tespit edilebilen ani meteorolojik bir afettir. | ✓ |
Görseldeki harita kartında okyanus tabanında meydana gelen 8,2 büyüklüğündeki tektonik deprem modellenmiştir. Bu depremin kıyı yerleşimlerinde oluşturacağı en belirgin ikincil ekstrem doğa olayı aşağıdakilerden hangisidir?
- AKıyıya hızla ulaşan yıkıcı tsunami dalgaları
- BGeniş bozkır alanlarında aşırı kuraklık başlaması
- CVadi tabanlarında aniden don olaylarının görülmesi
- DKalkerli karstik arazilerde obruk çökmesi
Görseldeki sismoloji kartında verilen büyüklük ve şiddet kavramları arasındaki temel farkı tek cümleyle yazınız.
Tarihte kaydedilmiş ekstrem doğa olaylarını inceleyerek tablodaki boş hücreleri tamamlayınız.
| Doğa Olayı | Köken Grubu | Temel Etki Alanı |
|---|---|---|
| Tambora Volkanik Patlaması | Jeolojik-Jeomorfolojik | Atmosferik kül ve iklim soğuması |
| Katrina Kasırgası | Klimatolojik-Hidrolojik | Şiddetli rüzgâr ve kıyı taşkını |
| Ganj Havzası Sel Baskını | Klimatolojik-Hidrolojik | Tarım arazilerinin su altında kalması |
| Büyük Şili Depremi | Jeolojik-Jeomorfolojik | Tektonik kırılma ve tsunami |
Görseldeki dev volkan patlamasının çevre ve atmosfer üzerindeki ardışık etkilerini kronolojik olarak 1'den 4'e kadar sıralayınız.
- 4Tarım alanlarında ürün kayıpları ve takip eden kıtlık süreçlerinin yaşanması
- 2İnce kül parçacıklarının stratosfere yayılarak güneş ışınlarını geri yansıtması
- 3Bölgesel ve küresel ortalama sıcaklıklarda belirgin düşüşlerin kaydedilmesi
- 1Magmanın yüksek gaz basıncıyla yeryüzüne püskürerek kül bulutu oluşturması
Görseldeki afet kartlarını ilgili ekstrem meteorolojik olay türüyle eşleştiriniz.
Ekstrem doğa olaylarının coğrafi etkileriyle ilgili yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Çöl bölgelerinde 40 °C sıcaklık ölçülmesi olağan iken kutup kuşağında 25 °C ölçülmesi ekstremdir. | ✓ | |
| Tsunamiler açık denizde sığ kıyı sularındakinden daha yüksek dalga boyuna sahiptir. | ✓ | |
| Aşırı kuraklık hidrolojik dengenin bozulmasına ve hidroelektrik üretiminin düşmesine neden olur. | ✓ | |
| Tropikal kasırgalar ekvatoral kuşakta ve kutup noktalarında aynı şiddette gözlemlenir. | ✓ |
Görseldeki ekstrem sıcaklık grafiğini inceleyen bir araştırmacının, sıcak hava dalgasının oluşturabileceği risklerle ilgili vardığı aşağıdaki sonuçlardan hangisi doğrudur?
- AOrman yangını riskini ve baraj buharlaşmasını artırır.
- BYeraltı sularının aniden taşarak sele neden olmasını sağlar.
- CAkarsu havzalarında debinin rekor seviyeye çıkmasını tetikler.
- DKıyı çizgisinde tektonik tabaka hareketlerini hızlandırır.
Aşırı yağışlar sonucu dağlık yamaçlarda kütle hareketlerinin (heyelan) hızlanmasında arazinin hangi iki doğal özelliği etkilidir?
Görseldeki ipuçlarından yararlanarak kavramları kutulara yazınız. Turuncu renkli anahtar kutulardaki harflerle şifrelenmiş jeolojik kavramı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: VOLKAN
Ekstrem kuraklığın tarım sektörü ve gıda arz güvenliği üzerindeki temel etkisini açıklayınız.