Türkiye’de Ulaşım Sistemlerinin Gelişimi: Deniz Yolu, Hava Yolu, Boru Hatları ve Boğazların Stratejik Önemi (12.2.6)
Deniz yolu ulaşımının gelişimini ve Türk Boğazlarının stratejik önemini açıklar. · Hava yolu taşımacılığının gelişimini ve Türkiye’nin aktarma merkezi konumunu analiz eder. · Boru hatlarının Türkiye’nin enerji koridoru işlevine katkısını değerlendirir.
- 1926 Kabotaj Kanunu ile kara sularında taşıma hakkı Türk gemilerine geçti. Deniz yolu yüksek tonajlı yükü en ucuza taşır. Türk Boğazları Montrö (1936) ile yönetilir.
- Sivil havacılık 1933’te başladı. 2000’lerden bu yana havalimanı sayısı iki katını aştı (26 → 57+); konumu Türkiye’yi küresel bir aktarma merkezi (hub) yaptı.
- Boru hatları petrol ve doğal gazı kesintisiz taşır. Kerkük-Yumurtalık, BTC, Mavi Akım, TürkAkım ve TANAP Türkiye’yi bir enerji koridoruna dönüştürür.
Görselde Karadeniz’e kıyısı olan bazı ülkeler gösterilmiştir. Bu ülkelerin gemileri açık denizlere ulaşmak için hangi güzergâhı kullanmak zorundadır?
- ASüveyş Kanalı
- BTürk Boğazları (İstanbul ve Çanakkale)
- CCebelitarık Boğazı
- DPanama Kanalı
Türkiye’de deniz ve hava yolu ulaşımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Türk Boğazlarındaki geçiş düzeni 1936’da imzalanan Montrö Sözleşmesi’yle belirlenmiştir. | ✓ | |
| Hava yolunda birim taşıma maliyeti deniz yolundakinden düşüktür. | ✓ | |
| Kabotaj Kanunu, Türk kara sularında taşıma hakkını yabancı bayraklı gemilere tanımıştır. | ✓ | |
| Türkiye’den yaklaşık dört saatlik uçuşla altmıştan fazla ülkeye ulaşılabilir. | ✓ |
Aşağıdaki yüklerden hangisinin hava yoluyla taşınması daha uygundur?
- ADemir cevheri
- BKesme çiçek ve aşı
- CTaş kömürü
- DBuğday
Ulaşım türlerini karşılaştıran tabloyu tamamlayınız.
| Ulaşım türü | Birim taşıma maliyeti | Hız | En uygun yük |
|---|---|---|---|
| Deniz yolu | düşük | yavaş | yüksek tonajlı ağır yükler |
| Hava yolu | yüksek | en hızlı | değerli ve acil yükler |
| Boru hattı | düşük | kesintisiz | ham petrol ve doğal gaz |
Görselde Türkiye’nin üç kıta arasındaki konumu ve uçuş süresi gösterilmiştir. Bu durum Türkiye’ye en çok hangi alanda üstünlük sağlar?
- AKıyı turizminin çeşitlenmesi
- BKara sularında kabotaj hakkı
- CBoru hattı yapım maliyetinin düşmesi
- DHava yolunda aktarma merkezi (hub) olma
Dış ticarette en çok deniz yolunun kullanılmasının nedenini yazınız.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız. Kutudaki bir kavram kullanılmayacaktır.
- Yolcu ve yüklerin toplanıp başka hatlara dağıtıldığı büyük havalimanına aktarma merkezi ya da hub denir.
- Türk Boğazlarındaki geçiş rejimi Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile düzenlenir.
- Petrol ve gazın üretildiği yerlerle tüketildiği pazarlar arasında köprü olan ülke, bir enerji koridoru işlevi görür.
- Her yıl 1 Temmuz, Denizcilik ve Kabotaj Bayramı olarak kutlanır.
Görselde Türkiye’yi doğudan batıya geçen bir doğal gaz boru hattının güzergâhı verilmiştir. Bu hattın Türkiye’ye katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- AKara sularında yabancı gemilerin taşımacılığını sınırlar.
- BTürkiye’nin enerji koridoru olarak jeopolitik önemini artırır.
- CBoğazlardan geçen tanker sayısını artırır.
- DTürkiye’yi petrol ihraç eden bir ülke yapar.
İpuçlarına uyan kavramları yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, gemilerin yük ve yolcu alıp verdiği yerin adını verecektir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: LİMAN
Grafikte Türkiye’deki havalimanı sayısının değişimi verilmiştir. Bu değişimin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- ABölgeler arası erişim kolaylaşmış, hava yolu yaygınlaşmıştır.
- BDeniz yolu taşımacılığı sona ermiştir.
- CBoru hatlarına duyulan ihtiyaç azalmıştır.
- DHava yolunun birim maliyeti deniz yolunun altına inmiştir.
Türkiye üzerinden geçen boru hatlarını taşıdıkları kaynakla eşleştiriniz.
Türk Boğazlarının hem Türkiye hem de Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler için önemini iki yönüyle açıklayınız.
Aşağıdakilerden hangisi boru hattı taşımacılığının üstünlüklerinden biri değildir?
- ATaşımanın kesintisiz sürmesi
- BÇevreye daha az zarar vermesi
- CHer türlü katı yükün taşınabilmesi
- DGüvenli ve hızlı olması