Günlük Yaşamda Sürtünme Kuvvetini Artırma ve Azaltma Yöntemleri, 2. Ünite Değerlendirmesi ve Hücre Kavramına Giriş (FB.5.2.4 & FB.5.3.1)
Katı, sıvı ve gaz ortamlarda sürtünme kuvvetini artırmaya veya azaltmaya yönelik günlük yaşam ve mühendislik uygulamaları üzerinden genellemeler yapar (FB.5.2.4). · Kuvvetin dinamometre ile ölçülmesi, kütle ve ağırlık kavramlarının karşılaştırılması ve sürtünme kuvvetinin etkileri konularını bütüncül olarak değerlendirir. · Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimi olan hücreyi ve temel kısımlarını (hücre zarı, sitoplazma, çekirdek) bitki ve hayvan hücresi düzeyinde tanır (FB.5.3.1).
- Güvenli tutunma ve yavaşlama için kış lastiği, kar zinciri, krampon dişleri ve geniş paraşüt yüzeyi sürtünmeyi artırır; hareketi kolaylaştırmak için makine yağlama, bilye (rulman) ve V/sivri burun tasarımı sürtünmeyi azaltır.
- Kütle değişmeyen madde miktarıdır, eşit kollu terazi ile ölçülür (kg/g); ağırlık ise kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir, dinamometre ile ölçülür (N) ve Ay’da Dünya’dakinin 16’i kadardır.
- Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir; tüm gelişmiş hücrelerde hücre zarı (seçici geçirgen), sitoplazma (yaşamsal olaylar) ve çekirdek (yönetim merkezi) bulunur.
Sol sütundaki kavram ve mühendislik uygulamalarını sağ sütundaki bilimsel açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Kuvvet, sürtünme ve hücre konularıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Haltercilerin ellerine magnezyum tozu sürmesi ve kaleci eldivenlerinin pürüzlü yapılması sürtünmeyi artırmaya yöneliktir. | ✓ | |
| Dünya’da kütlesi 60 kg olan bir astronotun Ay’daki kütlesi 10 kg olur. | ✓ | |
| Hücre zarı canlı, esnek ve seçici geçirgen özelliğe sahipken; bitki hücresindeki hücre duvarı cansız ve tam geçirgendir. | ✓ | |
| Gözle doğrudan göremediğimiz hücreleri incelemek için teleskop adı verilen araç kullanılır. | ✓ |
Görseldeki paraşütçü ve buz patencisi örneklerini karşılaştırarak sürtünme kuvvetinin günlük yaşamda neden bazen artırılıp
Görseldeki dört uygulamadan hangileri sürtünme kuvvetini azaltarak enerji kaybını önlemek amacıyla tasarlanmıştır?
- A1 (Kış lastiği) ve 2 (Paraşüt)
- B2 (Paraşüt) ve 3 (Rulman/Bilye)
- C3 (Rulman/Bilye) ve 4 (Hızlı tren sivri burun)
- D1 (Kış lastiği) ve 4 (Hızlı tren sivri burun)
Görseldeki bitki (soğan zarı/yaprak) ve hayvan (ağız içi epitel) hücrelerini verilen özellikler açısından karşılaştırarak tabloyu
| Karşılaştırma Ölçütü | Bitki Hücresi | Hayvan Hücresi |
|---|---|---|
| 1. Genel Şekli | Köşeli (dikdörtgenimsi) | Yuvarlak / Oval |
| 2. Hücre Zarı, Sitoplazma ve Çekirdek | Bulunur (Var) | Bulunur (Var) |
| 3. Hücre Duvarı (Çeperi) | Bulunur (Var) | Bulunmaz (Yok) |
| 4. Kloroplast (Fotosentez) | Yeşil kısımlarda bulunur | Bulunmaz (Yok) |
Görseldeki özdeş 10 bölmeli dinamometrelerden K dinamometresi 50 N ölçebildiğine göre, 3 bölmesi uzayan K dinamometresine
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun fen bilimleri kavramlarıyla tamamlayınız.
- Gemilerin ön kısmının V şeklinde, uçakların burnunun sivri tasarlanması su ve hava direncini azaltır.
- Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran, yumurta akı kıvamındaki yarı akışkan sıvıya sitoplazma denir.
- Bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetine ağırlık denir ve dinamometre ile ölçülür.
Görseldeki Dünya ve Ay ölçüm kartlarına göre Dünya’da kütlesi 36 kg ve ağırlığı 360 N olan K cisminin Ay’daki kütlesi ve ağırlığı kaçtır?
- AKütlesi: 6 kg — Ağırlığı: 60 N
- BKütlesi: 36 kg — Ağırlığı: 60 N
- CKütlesi: 36 kg — Ağırlığı: 360 N
- DKütlesi: 216 kg — Ağırlığı: 60 N
Görseldeki özdeş oyuncak arabanın eşit kuvvetle itildiği dört farklı zeminde alacağı yolları en kısadan en uzuna doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 11. Kalın tüylü halı zemin (Sürtünme en fazla → Yol en kısa)
- 33. Düz ahşap parke zemin
- 44. Cilalı cam/buz zemin (Sürtünme en az → Yol en uzun)
- 22. Pürüzlü toprak zemin
Görseldeki hücre şemasında K (en dış esnek örtü), L (ortadaki yönetim merkezi) ve M (aradaki yarı akışkan sıvı) ile gösterilen temel
- AK: Çekirdek — L: Hücre zarı — M: Sitoplazma
- BK: Hücre zarı — L: Çekirdek — M: Sitoplazma
- CK: Sitoplazma — L: Çekirdek — M: Hücre duvarı
- DK: Hücre zarı — L: Sitoplazma — M: Çekirdek
Görseldeki mikroskop incelemesinde öğrenci X preparatında köşeli hücreler ve hücre duvarı, Y preparatında ise oval hücreler gözlemlemiştir. X
- AX: Ağız içi epitel hücresi — Y: Soğan zarı hücresi
- BX: Soğan zarı hücresi — Y: Ağız içi epitel hücresi
- CX: Kas hücresi — Y: Yaprak hücresi
- DX: Sinir hücresi — Y: Çınar yaprağı hücresi
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «canlının canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimi» kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HÜCRE