Yaşadığımız İlde Doğal ve Beşerî Çevredeki Değişimin Neden ve Sonuçları
SB.5.2.2. Yaşadığı ildeki doğal çevre unsurları ile insanların inşa ettiği beşerî çevre unsurlarını ayırt edebilme · SB.5.2.3. Zaman içinde çevrede meydana gelen değişimlerin neden ve sonuçlarını sürdürülebilirlik ilkesiyle analiz edebilme
- Doğada insan etkisi olmadan kendiliğinden oluşan dağlar, vadiler, ovalar, göller, akarsular ve doğal ormanlar doğal çevre unsurlarıdır.
- İnsanların barınma, ulaşım, enerji ve üretim ihtiyaçlarını karşılamak için inşa ettiği konutlar, köprüler, tüneller, barajlar ve fabrikalar beşerî çevre unsurlarıdır.
- Hızlı nüfus artışı, göçler, sanayileşme ve gelişen ulaşım projeleri şehirlerdeki beşerî çevrenin hızla değişmesine ve büyümesine yol açar.
- Doğal kaynakları tahrip etmeden gelecek kuşakların da ihtiyaçlarını gözeterek kalkınmaya sürdürülebilir kalkınma denir; ağaçlandırma ve geri dönüşüm bu bilinci destekler.
Çevre kavramlarını ve yapı örneklerini açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- İnsan faaliyetleriyle oluşturulan köprü, liman ve parklar beşerî çevre unsurudur.
- Şehirlerde yaşanan hızlı nüfus artışı yeşil alanların azalmasına yol açabilir.
- Enerji üretmek ve tarım alanlarını sulamak için akarsular üzerine baraj inşa edilir.
- Atık kâğıtların geri dönüşüm kutularına atılması binlerce ağacın kesilmesini önler.
Görselde Yeşilova ilçesinin 1980 yılındaki ve 2026 yılındaki arazi kullanım durumu karşılaştırılmıştır. Bu değişimin temel nedenini ve doğal çevre üzerindeki bir olumsuz sonucunu yazınız.
Görseldeki şemada yaşadığımız ilde yer alan unsurlar Doğal Çevre ve Beşerî Çevre olarak sınıflandırılmıştır. K, L ve M kutularına sırasıyla hangisi getirilmelidir?
- AK: Otoyol tüneli — L: Peri bacaları — M: Sulama barajı
- BK: Şelale ve vadi — L: Asma köprü — M: Hidroelektrik barajı
- CK: Demiryolu hattı — L: Doğal göl — M: Şehir hastanesi
- DK: Sanayi sitesi — L: Akarsu deltası — M: Çam ormanı
Doğal ve beşerî çevredeki değişimle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Akarsuyun kendisi doğal çevre unsuru iken üzerine kurulan baraj beşerî çevre unsurudur. | ✓ | |
| Kırsal alanlardan şehirlere yapılan yoğun göçler, şehirlerde yeni konut ve altyapı ihtiyacını artırır. | ✓ | |
| Verimli tarım ovalarının imara açılarak betonlaşması tarımsal üretimi olumlu yönde artırır. | ✓ | |
| Sanayi tesislerinin bacalarına filtre takılması ve arıtma tesisi kurulması doğayı koruyan önlemlerdir. | ✓ | |
| Dağları delerek yapılan kara yolu tünelleri doğada kendiliğinden oluşan doğal unsurlardır. | ✓ |
Görselde bir ilimizde aynı fotoğraf karesinde yer alan unsurlar numaralandırılmıştır. Bu unsurlardan hangileri insanların inşa ettiği beşerî çevreye örnektir?
- AII (Taş köprü) ve IV (Rüzgâr türbini)
- BI (Toros Dağları) ve III (Göksu Nehri)
- CI (Toros Dağları) ve II (Taş köprü)
- DIII (Göksu Nehri) ve IV (Rüzgâr türbini)
Görseldeki panoda bir ilde son 40 yılda meydana gelen çevresel değişimler ve etkileri verilmiştir. Panodaki numaralı kartlardan hangisinde verilen değerlendirme yanlıştır?
- A1. kartta yeni köprü ve tünellerin şehirler arası ulaşım süresini kısalttığı doğrudur.
- B2. kartta fabrika sayısının artmasının yeni iş olanakları sağladığı doğrudur.
- C3. kartta tarım arazilerine konut yapılmasının gıda üretimini artırdığı bilgisi hatalıdır.
- D4. kartta ağaçlandırma çalışmalarının erozyonu ve hava kirliliğini azalttığı doğrudur.
Görseldeki sürdürülebilir şehir planı kartında belediyenin uyguladığı dört proje yer almaktadır. Bu projelere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- AGüneş ve rüzgâr enerjisi kullanılarak fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği azaltılmaktadır.
- BRaylı sistem ve bisiklet yolları yaygınlaştırılarak egzoz gazı salımı düşürülmektedir.
- CKonut inşaatları verimli ovalar yerine tarıma elverişsiz kayalık yamaçlara yönlendirilmektedir.
- DŞehirdeki bütün orman alanları kesilerek yerine yeni alışveriş merkezleri yapılmaktadır.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “insan eliyle oluşturulmuş çevre” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: BEŞERİ
Görseldeki dört kartta verilen çevresel değişim örneklerinin ilgili olduğu alanı ve ortaya çıkardığı temel sonucu yazarak tabloyu tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Değişim Kartı | İlgili Alan | Ortaya Çıkan Temel Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Dağa tünel açılması | Ulaşım | Seyahat süresi kısalır ve güvenli olur |
| 2. Nehre baraj yapılması | Enerji ve sulama | Elektrik üretilir ve tarlalar sulanır |
| 3. Ovaya fabrika kurulması | Sanayi ve tarım | Verimli tarım toprakları daralır |
| 4. Arıtma tesisi açılması | Çevre koruma | Su kaynaklarının kirlenmesi önlenir |
Görselde bir kasabada sanayi tesislerinin açılmasıyla başlayan çevresel değişim süreci karışık verilmiştir. Bu olayları neden-sonuç sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 1Ulaşımı elverişli olan kasaba yakınlarında yeni fabrikaların ve organize sanayi bölgesinin kurulması
- 4Yeşil alanların daralması üzerine belediyenin kent ormanı ve atık arıtma projelerini başlatması
- 2İş olanaklarının artmasıyla çevre illerden kasabaya yoğun göçlerin yaşanması ve nüfusun hızla artması
- 3Artan nüfusun barınma ve ulaşım ihtiyacı için yeni konutların, caddelerin ve köprülerin inşa edilmesi
Görseldeki bilgi kartını inceleyiniz. Yaşadığımız ilde verimli tarım alanlarının ve su havzalarının korunması gelecek kuşaklar açısından neden önemlidir?