Yaşadığımız İlde Doğal ve Beşerî Çevredeki Değişimin Neden ve Sonuçlarını Yorumlama, Sürdürülebilir Çevre Çözümleri
SB.5.2.3. Yaşadığı ilde doğal ve beşerî çevrenin zaman içinde değişmesine neden olan nüfus, ulaşım, sanayi ve teknoloji etkenlerini çözümleyebilme · SB.5.2.4. Çevredeki değişimlerin biyoçeşitlilik ve insan yaşamı üzerindeki etkilerini sorgulayarak sürdürülebilir çevre çözümleri geliştirebilme
- Bir ilin geçmişteki ve günümüzdeki fotoğrafları karşılaştırıldığında; nüfus artışı, göç, sanayileşme, madencilik ve ulaşım projeleri nedeniyle doğal alanların beşerî çevreye dönüştüğü görülür.
- Dağlara açılan tüneller, vadileri birleştiren viyadükler ve akarsulara kurulan barajlar ulaşımı, sulamayı ve enerji üretimini kolaylaştırarak yaşam standartlarını yükseltir.
- Doğanın dengesini gözetmeyen plansız yapılaşma ise verimli alüvyal tarım ovalarını daraltır, canlıların yaşam alanlarını (biyoçeşitliliği) azaltır, ısı adası ve sel riskini büyütür.
- Sürdürülebilir çevre için yerleşim ve sanayi kıraç arazilere kurulmalı, bacalara filtre ve atık sulara arıtma takılmalı, güneş-rüzgâr enerjisi ile sıfır atık uygulamaları yaygınlaştırılmalıdır.
Sol sütunda verilen çevresel değişim ve sürdürülebilirlik kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki karşılaştırma kartlarında Çamlıbel ilinin 1975 ve 2026 yıllarına ait görünümü verilmiştir. Bu elli yıllık değişimin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- ANüfus artışı, sanayileşme ve gelişen ulaşım ihtiyaçları
- BBölgedeki yıllık ortalama yağış miktarının iki katına çıkması
- CŞehirdeki bütün insanların tarım ve hayvancılığa yönelmesi
- DDoğal yer şekillerinin insan müdahalesi olmadan kendiliğinden değişmesi
Görseldeki taşkın uyarı kartını inceleyiniz. Şehir içinden geçen dere yataklarının daraltılması veya üzerinin bina ve yollarla kapatılması yağışlı mevsimlerde hangi tehlikeye yol açar?
Görseldeki dört çevre uygulaması kartını inceleyerek her uygulamanın çevreye etkisini (Olumlu / Olumsuz) ve ortaya çıkardığı sonucu tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Uygulama Kartı | Çevreye Etkisi | Ortaya Çıkan Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Sarp dağlara tünel açılması | Olumlu (Planlı) | Yakıt ve zaman tasarrufu sağlanır |
| 2. Alüvyal ovaya apartman dikilmesi | Olumsuz (Plansız) | Verimli tarım toprakları kalıcı kaybedilir |
| 3. Fabrika suyuna arıtma kurulması | Olumlu (Sürdürülebilir) | Akarsu ve göllerdeki canlı yaşamı korunur |
| 4. Dere yatağının asfaltla kapatılması | Olumsuz (Plansız) | Sağanak yağışta sel ve taşkın riski artar |
Doğal ve beşerî çevredeki değişimin etkileri ve sürdürülebilirlik ilkeleriyle ilgili yargıların doğru olanlarına D, yanlış olanlarına Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Yeni konut siteleri ve organize sanayi bölgeleri verimli tarım ovaları yerine tarıma elverişsiz kıraç arazilere kurulmalıdır. | ✓ | |
| Şehir merkezlerinde yeşil alanların azalıp beton ve asfalt yüzeylerin artması şehir içi sıcaklığı düşürerek serinlik sağlar. | ✓ | |
| Akarsular üzerine kurulan barajlar tarımda sulama ve elektrik üretimi sağlarken vadideki doğal görünümü de değiştirir. | ✓ | |
| Toplu taşıma araçlarını ve bisiklet yollarını tercih etmek şehirdeki hava ve gürültü kirliliğini azaltan sorumlu bir davranıştır. | ✓ | |
| Sürdürülebilir çevre anlayışı, bütün doğal kaynakların yalnızca bugünkü kuşak tarafından hızla tüketilmesini savunur. | ✓ |
Cümlelerde boş bırakılan yerleri kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Bir bölgedeki bitki ve hayvan türlerinin sayıca zenginliğine biyoçeşitlilik adı verilir.
- Derin vadilerin iki yakasını yüksek ayaklar üzerinde birleştiren köprü yola viyadük denir.
- Fabrika bacalarından çıkan dumanın havayı kirletmesini önlemek için filtre kullanımı zorunludur.
- Atıkları kaynağında ayrıştırıp israfı önlemeyi amaçlayan çevre projesine sıfır atık denir.
Görselde bir akarsu vadisine hidroelektrik barajı inşa edilmeden önceki ve sonraki durum gösterilmiştir. Baraj inşasının ortaya çıkardığı sonuçlarla ilgili hangisi doğrudur?
- ABölgedeki tarım arazilerinin sulama imkânı tamamen ortadan kalkmıştır.
- BVadideki eski kara yolu ve bazı ağaçlık alanlar baraj gölü suları altında kalmıştır.
- CBaraj gölü insan müdahalesi olmadan oluştuğu için doğal çevre unsurudur.
- DBaraj kurulduktan sonra ildeki elektrik enerjisi üretimi sona ermiştir.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “canlı ve cansız unsurların birbiriyle uyum içinde yaşadığı doğal sistemin uyumu: ekolojik …” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DENGE
Görseldeki «Gelecek Kuşaklara Mektup» kartını inceleyiniz. Yaşadığınız ilde doğayı koruyarak kalkınmak (sürdürülebilirlik) için bir öğrenci olarak günlük yaşamınızda yapabileceğiniz iki somut davranışı yazınız.
Görseldeki belediye meclisi toplantısında dört farklı yatırım önerisi sunulmuştur. Sürdürülebilir çevre okuryazarlığına sahip bir yöneticinin hangi öneriyi reddetmesi gerekir?
- A1. Öneri: Belediye binalarının çatısına güneş enerjisi panelleri yerleştirilmesi
- B2. Öneri: Verimli nehir deltası kurutularak üzerine ağır metal fabrikası kurulması
- C3. Öneri: Evsel ve endüstriyel sular için ileri biyolojik arıtma tesisi yapılması
- D4. Öneri: Kıraç tepelerin ağaçlandırılarak yeni kent ormanı oluşturulması
Görselde hızla büyüyen bir ilde yaşanan çevre sorununun ortaya çıkışı ve sürdürülebilir çözüme kavuşturulması adımları verilmiştir. Olay akışına göre 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 1İlde artan nüfus ve yeni açılan fabrikalar nedeniyle hava ve akarsu kirliliğinin tehlikeli boyuta ulaşması
- 2Bilim insanları ve çevre gönüllülerinin kirlilik kaynaklarını ölçerek kapsamlı bir çözüm raporu hazırlaması
- 4Hava ve su kalitesinin yeniden yükselmesiyle doğal yaşamın ve halk sağlığının güvence altına alınması
- 3Fabrikalara filtre-arıtma zorunluluğu getirilmesi, raylı toplu taşıma ve güneş enerjisi yatırımlarının yapılması
Görseldeki «Ekolojik Denge ve Kentleşme» bilgi panosunda yer alan maddeler incelendiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
- Aİnsanların doğada yaptığı her beşerî değişiklik çevrede olumlu veya olumsuz izler bırakır.
- BMaden ocakları ve yol çalışmaları sonrasında bozulan araziler yeniden ağaçlandırılmalıdır.
- CBireysel su ve elektrik tasarrufu doğal kaynakların korunmasına doğrudan katkı sağlar.
- DTeknolojinin gelişmesiyle birlikte insanların doğal kaynaklara olan ihtiyacı tamamen bitmiştir.