Duygularımız Metni (Bölüm 1): Duygu İfadeleri, Öznel ve Nesnel Yargılar, Söz Sanatları (Benzetme ve Kişileştirme) ve Anlam Oluşturma (T.D.5.2 / T.O.5.5)
Dinlediği/izlediği ve okuduğu 'Duygularımız' metnindeki söz varlığı unsurlarının (duygu bildiren kelimeler ve deyimler) bağlamdaki anlamını tahmin eder, yüzey ve derin anlamı belirler. · Metindeki cümleleri kanıtlanabilirlik açısından öznel ve nesnel yargılar olarak sınıflandırır ve düşünceyi geliştirme yollarını (tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma) çözümler. · Anlatımı zenginleştiren söz sanatlarından benzetme (teşbih) ve kişileştirme (teşhis) sanatlarını metin içindeki işlevleriyle ayırt eder.
- Duygu deyimleri: etekleri zil çalmak (çok sevinmek), gözleri fal taşı gibi açılmak (çok şaşırmak), içi cız etmek (üzülmek), yüreği ağzına gelmek (çok korkmak), küplere binmek (öfkelenmek).
- Metinde doğrudan yazılan bilgi yüzey anlamı; ipuçları, tutum ve davranışlardan çıkarım yapılarak ulaşılan örtük mesaj ise derin anlamı oluşturur.
Sol sütundaki duygu bildiren deyimleri sağ sütundaki anlamlarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki dört cümle kartından hangisi kanıtlanabilirlik açısından nesnel yargı niteliğindedir?
- A1. Kart: Bu kitap sürükleyici anlatımıyla okuru büyüleyen bir eserdir
- B2. Kart: Kütüphanedeki hikâye kitapları 4 rafta toplam 160 adettir
- C3. Kart: Dökülen yaprakları izlemek insana tarifsiz huzur verir
- D4. Kart: Empatiyi en güzel işleyen metin «Duygularımız» metnidir
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun Türkçe kavramlarla tamamlayınız.
- Kişisel duygu, beğeni ve yorum içeren, kişiden kişiye değişen cümlelere öznel yargı denir.
- İnsan dışı varlıklara insana ait duygu, düşünce ve davranış özellikleri verilmesi sanatına kişileştirme denir.
- Soyut bir düşünceyi somutlaştırmak için «örneğin, mesela, söz gelişi» ifadeleriyle örneklendirme yoluna başvurulur.
Görseldeki dizelerde ve cümlelerde bulunan söz sanatlarını (Benzetme / Kişileştirme) ve gerekçelerini yazarak tabloyu tamamlayınız.
| Örnek Cümle | Söz Sanatı | Açıklaması / Gerekçesi |
|---|---|---|
| 1. Pamuk gibi yumuşak bulutlar gökyüzünü kapladı. | Benzetme (Teşbih) | Bulutlar yumuşaklık yönünden pamuğa benzetilmiştir. |
| 2. Yorgun çınar ağacı rüzgâra derdini fısıldadı. | Kişileştirme (Teşhis) | Ağaca insana ait yorulma ve fısıldama özelliği verilmiştir. |
| 3. Karınca gibi çalışkan öğrenciler projeyi bitirdi. | Benzetme (Teşbih) | Öğrenciler çalışkanlık yönünden karıncaya benzetilmiştir. |
| 4. Küskün bulutlar bütün gece gözyaşı döktü. | Kişileştirme (Teşhis) | Bulutlara küsmek ve ağlamak (insan özelliği) verilmiştir. |
Anlam oluşturma, öznel-nesnel yargılar ve söz sanatlarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| «Bu nedir?» sorusuna cevap veren ve bir kavramın temel özelliklerini açıklayan cümlelerde tanımlama yapılmıştır. | ✓ | |
| «Güneş bulutların arasından bize gülümsüyordu.» cümlesinde gülümseme insana ait olduğundan kişileştirme vardır. | ✓ | |
| «Ama, fakat, ancak, lakin» geçiş ve bağlantı ifadeleri cümlede düşüncenin yönünü değiştirmez, neden bildirir. | ✓ | |
| Metinde açıkça yazılmayan, ipuçlarından akıl yürütülerek ulaşılan iletiye derin (örtük) anlam denir. | ✓ |
Görseldeki benzetme (teşbih) öğeleri şemasına göre «Dedemin altın gibi değerli öğütlerini hep dinlerim.» cümlesinde «benzeyen» ve
- ABenzeyen: Altın — Kendisine benzetilen: Dedemin öğütleri
- BBenzeyen: Dedemin öğütleri — Kendisine benzetilen: Altın
- CBenzeyen: Değerli — Kendisine benzetilen: Gibi
- DBenzeyen: Dedem — Kendisine benzetilen: Öğütler
Görseldeki metin parçasında «Elif sınav sonucunu görünce yerinden sıçradı ve annesine koşup sarıldı.» ifadesinden çıkarılabilecek derin anlam hangisidir?
- AElif sınav sonucuna bakmıştır (Yüzey anlam)
- BElif sınavda başarılı olduğu için büyük bir sevinç yaşamıştır
- CElif sınav sonucuna çok üzülmüştür
- DElif sınavın hangi gün yapılacağını unutmuştur
Görseldeki cümlede kullanılan düşünceyi geliştirme yolunu ve geçiş/bağlantı ifadesini bularak kısaca yazınız.
Görseldeki «rüzgâr» ve «deniz» kavramlarını kullanarak içinde benzetme olan bir cümle ve içinde kişileştirme olan bir cümle yazınız.
Görseldeki karışık cümleleri olay akışına ve bağlantı ifadelerine göre anlamlı bir paragraf oluşturacak biçimde 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 33. Çünkü haftalarca bu şiir dinletisi için büyük bir emekle hazırlanmıştım.
- 11. İlk kez sahneye çıkacağım için kuliste yüreğim ağzıma gelmişti.
- 44. Sonunda şiirimi coşkuyla okudum ve salon alkışlarla çınlayınca eteklerim zil çaldı.
- 22. Ancak öğretmenimin güven veren tebessümünü görünce derin bir nefes alıp sakinleştim.
Görseldeki dört dizeden hangisinde hem benzetme hem de kişileştirme sanatı bir arada kullanılmıştır?
- A1. Dize: Kışın Erzurum’da hava sıcaklığı sıfırın altına düştü
- B2. Dize: İnci gibi beyaz papatyalar bahara neşeyle gülümsedi
- C3. Dize: Babam bahçedeki kuru dalları budayıp odunluğa dizdi
- D4. Dize: Masanın üzerindeki kırmızı kaplı defterimi çantama koydum
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «olayların insan iç dünyasında uyandırdığı his ve izlenim» kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DUYGU