Bir Güzel Hediye & Mustafa: Yüzey Anlam, Anahtar Kelimeler, Söz Sanatları (Benzetme ve Kişileştirme) ve Bağlantı İfadeleri
T.O.5.2. Okuyacağı ve dinleyeceği metinlerin başlık ve görsellerinden hareketle içeriğe yönelik tahminde bulunabilme; metnin yüzey anlamını, bölümlerini ve anahtar kelimelerini belirleyebilme · T.O.5.15. Metinlerde anlatımı zenginleştiren söz sanatlarını (benzetme ve kişileştirme), bağlantı ifadelerini, özel adların yazımını ve noktalama kurallarını çözümleyebilme
- Okuma veya dinleme öncesinde başlık ve görsellerden tahmin yürütülür; metinde açıkça verilen bilgilere yüzey anlam, konuyu en iyi yansıtan ipucu sözcüklere anahtar kelimeler denir.
- Öyküleyici metinler kişi, yer ve zamanın tanıtıldığı serim (giriş), olayın gelişip merakın arttığı düğüm (gelişme) ve olayın sonuca bağlandığı çözüm (sonuç) bölümlerinden oluşur.
- Zayıf olan varlığın güçlü olana “gibi, kadar, sanki” ile benzetilmesine benzetme (teşbih); insan dışındaki varlıklara insana özgü nitelikler verilmesine kişileştirme (teşhis) denir.
- “ama, fakat, ancak, oysa, çünkü, özellikle, kısacası” bağlantı ifadeleridir; kişi, şehir ve bayram adları büyük harfle başlar, kurum adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Sol sütundaki dil ve anlatım kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- Metinde açıkça yazılan, “Kim, nerede, ne zaman, ne yaptı?” sorularıyla doğrudan bulunan bilgilere yüzey anlam denir.
- Oyununu arkadaşıyla paylaştı çünkü gerçek dostluğun paylaşmakla büyüyeceğini biliyordu.
- Hazırlıksız konuşma yaparken dinleyicilerle göz teması kurmalı, jest ve mimiklerimizi doğal kullanmalıyız.
- Rakamla günü ve yılı belirtilen tarih ifadelerinde (19 Mayıs 1919 Pazartesi) ay ve gün kelimelerinin ilk harfi büyük yazılır.
Görseldeki “Bir Güzel Hediye” metin kartını okuyunuz. Bu metnin konusunu en iyi yansıtan dört anahtar kelimeyi yazınız.
Görseldeki dize ve cümle kartında yer alan “Selanik’in serin rüzgârı küçük Mustafa’ya vatan sevgisini fısıldıyordu.” cümlesinde hangi söz sanatı kullanılmıştır?
- AKişileştirme (Teşhis)
- BBenzetme (Teşbih)
- CKarşıtlık (Tezat)
- DAbartma (Mübalağa)
Metni anlama, söz sanatları ve yazım kurallarıyla ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Okuma öncesinde metnin başlığını ve görsellerini incelemek içeriğe yönelik tahmin yürütmemizi sağlar. | ✓ | |
| “Mustafa’nın deniz gibi masmavi gözleri vardı.” cümlesinde gözler mavilik yönünden denize benzetilmiştir. | ✓ | |
| “ama, fakat, ancak” sözcükleri bir düşünceyi özetleyip sonuca bağlamak için cümlenin en sonunda kullanılır. | ✓ | |
| Şemsi Efendi Okuluna ve Türkiye Büyük Millet Meclisine örneklerinde olduğu gibi kurum adlarına eklenen takılar kesme işaretiyle bölünmez. | ✓ | |
| Öyküleyici bir metinde olayların sonuca bağlandığı ve ana fikrin verildiği son bölüme serim bölümü denir. | ✓ |
Görseldeki konuşma becerisi kartını inceleyiniz. Sınıfta hazırlıksız bir konuşma yaparken beden dilini ve bağlantı ifadelerini nasıl kullanmamız gerektiğini kısaca yazınız.
Görseldeki dört cümle kartından hangisinde düşüncenin yönünü olumludan olumsuza veya olumsuzdan olumluya değiştiren bir geçiş ve bağlantı ifadesi kullanılmıştır?
- A1. Kart: Mustafa tarih ve edebiyat kitaplarını okumayı çok seviyordu.
- B2. Kart: Dışarıda şiddetli yağmur yağıyordu fakat çocuklar evde neşeyle oyun kurdu.
- C3. Kart: Selanik’teki pembe boyalı evin geniş ve aydınlık bir bahçesi vardı.
- D4. Kart: Okulumuzda 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı törenle kutlandı.
Görseldeki dört cümle kartını inceleyerek her cümlede kullanılan söz sanatını (Benzetme / Kişileştirme) ve dayanağını tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Cümle Kartı | Söz Sanatı | Dayanağı (İpucu) |
|---|---|---|
| 1. Pamuk gibi beyaz bulutlar | Benzetme | Bulutların pamuğa benzetilmesi |
| 2. Gülümseyen yaşlı çınar ağacı | Kişileştirme | Ağaca gülümseme özelliği verilmesi |
| 3. Çelik kadar sağlam irade | Benzetme | İradenin sağlamlıkta çeliğe benzetilmesi |
| 4. Çocukları özlemle bekleyen kutu | Kişileştirme | Kutuya özlem duyma özelliği verilmesi |
Görseldeki “Mustafa” dinleme metni özet kartına göre aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı metnin yüzey anlamında doğrudan yer almaz?
- AKüçük Mustafa hangi şehirde çocukluk yıllarını geçirmiştir?
- BMustafa boş zamanlarında hangi tür kitapları okumaktan hoşlanmıştır?
- CAnnesi Zübeyde Hanım ve babası Ali Rıza Efendi eğitime nasıl yaklaşmıştır?
- DSelanik’teki okul binasının çatısında toplam kaç adet kiremit bulunmaktadır?
Görselde karışık verilen öyküleyici metin ve okuma süreci adımlarını (Okuma Öncesi Tahmin → Serim → Düğüm → Çözüm) baştan sona 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 2Serim (Giriş): Hikâyedeki kahramanları, olayın geçtiği yeri ve zamanı tanımak
- 1Okuma Öncesi: Başlık ve görselleri inceleyerek metnin ne anlatacağı hakkında tahminde bulunmak
- 4Çözüm (Sonuç): Olayın nasıl sonuca bağlandığını ve ana fikri belirlemek
- 3Düğüm (Gelişme): Olayın nasıl geliştiğini ve merak unsurunun nasıl arttığını izlemek
Görseldeki yazım denetimi panosunda yer alan dört cümleden hangisinde büyük harflerin veya kesme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
- AI. Cümle: Mustafa Kemal 1881 yılında Selanik’te dünyaya geldi.
- BII. Cümle: Babası Ali Rıza Efendi, annesi ise Zübeyde Hanım’dır.
- CIII. Cümle: Okulumuzda 29 ekim Cumhuriyet bayramı coşkuyla kutlandı.
- DIV. Cümle: Küçük Mustafa eğitimine Şemsi Efendi Okulunda devam etti.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazarak “metnin konusunu en özlü biçimde yansıtan ipucu sözcük: … kelime” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ANAHTAR