Oruç İbadeti: Farz Olma Şartları, Orucu Bozan ve Bozmayan Durumlar, Kazâ-Kefaret-Fidye Kavramları ve Oruç Çeşitleri
DKAB.6.2.2.a-b: Oruç ibadetinin kimlere farz olduğunu, geçerlilik şartlarını ve dinimizin tanıdığı kolaylıkları (ruhsatları) belirleyebilme · DKAB.6.2.2.c: Orucu bozan ve bozmayan durumları ayırt ederek kazâ, kefaret ve fidye kavramlarını doğru açıklayabilme · DKAB.6.2.2.ç: Farz, vacip ve nafile (sünnet) oruç çeşitlerini sınıflandırabilme ve orucun bireysel-toplumsal faydalarını değerlendirebilme
- Oruç; Müslüman, akıllı, ergenlik (bülûğ) çağına ulaşmış, sağlıklı ve mukim (yolcu olmayan) kimselere farzdır; geçerli olması için «niyet etmek» ve imsak vaktinden iftara kadar orucu bozan davranışlardan «sakınmak» şarttır.
- Bilerek yeme-içme, ağızdan ilaç alma ve besleyici serum orucu bozar; oruçlu olduğunu unutarak yeme-içme, su yutmadan ağzı çalkalama veya duş alma, kan verme ve göz-kulak damlası orucu bozmaz.
- Mazeretle tutulamayan veya hata ile bozulan oruç 1’e 1 «kazâ» edilir; mazeretsiz kasten bozulan Ramazan orucu aralıksız 60 gün «kefaret» gerektirir; oruç tutamayacak yaşlı ve kalıcı hastalar ise her gün için bir yoksula «fidye» verir.
Sol sütundaki oruçla ilgili temel kavramları sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.
Oruç ibadetinin şartları ve çeşitleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Orucun geçerli olmasının iki temel unsuru (rüknü) niyet etmek ve imsak-iftar arası sakınmaktır. | ✓ | |
| Ramazan Bayramı’nın birinci günü ile Kurban Bayramı’nın dört gününde nafile oruç tutmak sünnettir. | ✓ | |
| Muharrem ayının 10. günü olan Aşure gününü bir önceki veya bir sonraki günle birleştirerek oruç tutmak sünnettir. | ✓ | |
| Vücuda güç ve gıda takviyesi sağlayan besleyici vitamin serumu taktırmak orucu bozmaz. | ✓ | |
| Sahura kalkmak hem sağlık açısından bereketlidir hem de oruç için fiilî bir niyet yerine geçer. | ✓ |
Görseldeki dört durum kartından hangisinde yer alan davranış orucu bozduğu için Ramazan’dan sonra gününe gün kazâ edilmesini gerektirir?
- A1. Kart: Abdest alırken ağza su verildiği sırada hata ile boğaza su kaçması
- B2. Kart: Oruçlu olduğunu unutarak meyve yiyip hatırlayınca hemen bırakması
- C3. Kart: Sıcak bir yaz gününde su yutmadan serinlemek amacıyla duş alması
- D4. Kart: Hastanede ihtiyaç sahibi bir hasta için gönüllü olarak kan vermesi
Görseldeki «Dini Kolaylıklar ve Sorumluluk» panosunu inceleyerek tablodaki eksik kavram ve açıklama hücrelerini tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Kişinin Durumu | Dini Hükmü · Kavram | Uygulama Şekli |
|---|---|---|
| 1. Uzun yola çıkan seferî | Kazâ Orucu | Yolculuk bitince gününe gün (1’e 1) tutar |
| 2. Kalıcı kronik hasta / yaşlı | Fidye | Her gün için bir yoksulu doyurur |
| 3. Mazeretsiz kasten bozan | Kefaret Orucu | Peş peşe 60 gün + 1 gün kazâ tutar |
| 4. Geçici ateşli hastalık geçiren | Kazâ Orucu | İyileştikten sonra tutamadığı günleri tutar |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Ramazan ayında farz orucu vaktinde tutmaya dini kavram olarak eda denir.
- Başlanılan bir nafile oruç bozulduğunda onu sonradan tutmak vacip hükmündedir.
- Ramazan Bayramı’ndan hemen sonra Şevval ayında altı gün oruç tutmak sünnettir.
- Yolculuk ve hastalık gibi meşru sebeplerle tanınan dini kolaylıklara ruhsat adı verilir.
Görseldeki hadis-i şerif kartında yer alan «Kim oruçlu iken unutarak yer veya içerse orucunu tamamlasın...» buyruğuna göre unutarak
Görseldeki «Orucun Bireysel ve Toplumsal Kazanımları» şemasına göre aşağıdakilerden hangisi oruç ibadetinin kazandırdığı değerlerle bağdaşmaz?
- Aİnsana sabretmeyi ve iradesine hâkim olarak nefsini denetlemeyi öğretmesi
- BAç ve susuz kalan kişinin yoksulların sıkıntısını hissederek empati kurması
- CSahip olunan sağlık ve rızık nimetlerinin kıymetini fark ettirerek şükrü artırması
- Dİftar sofralarında sadece zenginlerin ağırlanıp ihtiyaç sahiplerinin dışlanması
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “yaşlılık veya iyileşemeyecek hastalık nedeniyle oruç tutamayanların verdiği
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: FİDYE
Görseldeki «Oruç Çeşitleri Sınıflandırma Panosu»nda K, L ve M kutularına hükmüne göre sırasıyla hangi oruç türleri yazılmalıdır?
- AK: Vacip Oruç — L: Farz Oruç — M: Nafile Oruç
- BK: Farz Oruç — L: Vacip Oruç — M: Sünnet (Nafile) Oruç
- CK: Sünnet Oruç — L: Farz Oruç — M: Vacip Oruç
- DK: Farz Oruç — L: Sünnet Oruç — M: Mekruh Oruç
Görseldeki dört kişi kartından hangisine içinde bulunduğu durum sebebiyle o gün Ramazan orucunu tutmak farzdır?
- AA Kartı: Henüz 9 yaşında olan ve ilkokul 3. sınıfa giden Zeynep
- BB Kartı: Görevi gereği Ankara’dan Erzurum’a uzun yolculuğa çıkan seferî Mehmet Bey
- CC Kartı: 25 yaşında, akıllı, sağlıklı ve kendi şehrinde yerleşik (mukim) yaşayan Ali Bey
- DD Kartı: Doktorun oruç tutarsa hastalığının ağırlaşacağını söylediği hasta Ayşe Hanım
Görselde verilen bir günlük Ramazan orucu ibadet sürecini başlangıçtan bitişe doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 1Gece imsak vakti girmeden önce bereketli sahur yemeğine kalkmak
- 4Akşam ezanıyla birlikte güneş battığında dua ederek iftarı açmak ve şükretmek
- 2Allah rızası için Ramazan orucunu tutmaya kalben ve dille niyet etmek
- 3İmsak vaktinden güneş batıncaya kadar yeme, içme ve kötü sözden uzak durmak
Görseldeki Bakara suresi 185. ayet meali kartını («Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez...») inceleyerek İslam’ın yolcu ve hastalara oruç