Hayvanlarda ve İnsanda Üreme, Büyüme ve Gelişme: Omurgalı Grupları, Başkalaşım (Metamorfoz), Yavru Bakımı ve Embriyo Gelişimi
FB.6.3.4.a-b: Omurgalı hayvan gruplarını (balıklar, kurbağalar, sürüngenler, kuşlar, memeliler) üreme şekli ve yavru bakımı açısından karşılaştırabilme · FB.6.3.4.c: Kurbağa ve kelebek gibi canlılarda görülen başkalaşım (metamorfoz) evrelerini sıralayabilme ve nedenini açıklayabilme · FB.6.3.5.a-b: İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organların görevlerini ve zigottan bebeğe uzanan gelişim sürecini çözümleyebilme
- Omurgalı hayvanlardan balıklar, kurbağalar, sürüngenler ve kuşlar «yumurta ile»; memeliler (yunus, balina, fok ve yarasa dâhil) «doğurarak» çoğalır. Kuşlar (kuluçka ve besleme) ile memelilerde (sütle besleme) «yavru bakımı» vardır.
- Yumurtasında yeterli besin bulunmayan kurbağalar (Yumurta → İribaş → Bacaklı iribaş → Genç kurbağa → Ergin kurbağa) ve kelebek/ipek böceği gibi böcekler (Yumurta → Tırtıl/Larva → Pupa/Koza → Ergin) «başkalaşım (metamorfoz)» geçirir.
- İnsanda dişi üreme hücresi «yumurta» (büyük, hareketsiz) yumurtalıkta; erkek üreme hücresi «sperm» (küçük, kamçılı, hareketli) testiste üretilir. Döllenme «yumurta kanalında», embriyonun gelişimi ise «döl yatağında (rahimde)» gerçekleşir (Zigot → Embriyo → Fetüs → Bebek).
Sol sütundaki üreme ve gelişme kavramlarını sağ sütundaki doğru görev veya tanımlarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki omurgalı hayvan grupları karşılaştırma panosunu inceleyerek tablodaki eksik üreme şekli, yavru bakımı ve başkalaşım hücrelerini
| Canlı ve Grubu | Üreme Şekli | Yavru Bakımı ve Başkalaşım |
|---|---|---|
| 1. Güvercin (Kuşlar) | Yumurta ile çoğalır | Yavru bakımı var · Başkalaşım yok |
| 2. Kurbağa (İki yaşamlı) | Yumurta ile çoğalır | Yavru bakımı yok · Başkalaşım var |
| 3. Balina (Memeliler) | Doğurarak çoğalır | Yavru bakımı var (Süt) · Başkalaşım yok |
| 4. Kertenkele (Sürüngen) | Yumurta ile çoğalır | Yavru bakımı yok · Başkalaşım yok |
Görseldeki dört omurgalı hayvan kartından hangisinde yer alan canlıların tamamı «doğurarak çoğalma ve yavrusunu sütle besleme» özelliğine sahiptir?
- A1. Kart: Yunus, Yarasa ve Sincap (Memeliler grubu)
- B2. Kart: Penguen, Deve Kuşu ve Kartal (Kuşlar grubu)
- C3. Kart: Timsah, Su Kaplumbağası ve Kertenkele (Sürüngenler grubu)
- D4. Kart: Semender, Yeşil Kurbağa ve Alabalık (Su canlıları)
Hayvanlarda ve insanda üreme, büyüme ve gelişmeyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Balıklar ve kurbağalarda döllenme ve gelişme su içinde gerçekleştiği için tek seferde çok sayıda yumurta bırakılır. | ✓ | |
| Sürüngenler grubunda yer alan yılan ve kaplumbağa yavruları yumurtadan çıktıktan sonra başkalaşım geçirir. | ✓ | |
| Erkek üreme hücresi olan sperm; yumurta hücresine göre daha küçük, az sitoplazmalı ve kamçısıyla hareketlidir. | ✓ | |
| İnsanda sperm ve yumurta çekirdeklerinin birleşmesiyle oluşan ilk döllenmiş hücreye fetüs adı verilir. | ✓ | |
| Anne adayının hamilelik döneminde röntgen (X-ışını) cihazlarından ve sigaradan uzak durması embriyo sağlığı için zorunludur. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun fen bilimleri kavramlarıyla tamamlayınız.
- Kuşların yumurta içindeki embriyonun gelişmesi için yumurta üzerinde yatmasına kuluçka denir.
- Erkek üreme sisteminde spermlerin üretildiği yapıya testis adı verilir.
- Dişi üreme sisteminde yumurta hücresini üreten organ yumurtalık olarak adlandırılır.
- Kelebek ve kurbağa yavrularının yapısal değişim geçirerek ana canlıya benzemesine başkalaşım denir.
Görseldeki «Sperm ve Yumurta Hücresi Karşılaştırma Kartı»nı inceleyerek bu iki hücrenin büyüklük (sitoplazma miktarı) ve hareket
Görseldeki «Venn Şeması: Kuşlar ve Memeliler» karşılaştırmasına göre taralı ortak bölgeye (X) aşağıdaki özelliklerden hangisi yazılamaz?
- AOmurgalı hayvanlar grubunda yer alarak eşeyli üreme ile çoğalmaları
- BYavrularını koruyup besleyerek gelişmiş yavru bakımı göstermeleri
- CGelişim sürecinde başkalaşım (metamorfoz) geçirmeden büyümeleri
- DYavrularını anne karnında büyütüp doğurarak ve sütle besleyerek çoğalmaları
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “baş, orta kısım ve kuyruktan oluşan hareketli erkek üreme hücresi” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: SPERM
Görseldeki dişi üreme sistemi şemasında K, L ve M harfleriyle gösterilen yapıların görev eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- AK (Yumurtalık): Embriyonun doğuma kadar tutunup büyüdüğü yerdir.
- BL (Yumurta kanalı): Yumurta ile spermin karşılaşıp döllenmenin gerçekleştiği kanaldır.
- CM (Döl yatağı): Dişi üreme hücresi olan yumurtaların üretildiği organdır.
- DL (Yumurta kanalı): Bebeğin gelişimini tamamlayıp dış dünyaya doğduğu açıklıktır.
Görseldeki «Kurbağa ve Kelebekte Başkalaşım Evreleri» panosunda (1) ve (2) numaralı boş kutulara sırasıyla hangi evreler yazılmalıdır?
- A(1) Pupa (Koza) — (2) İribaş (Solungaçlı larva)
- B(1) Fetüs — (2) Zigot
- C(1) İribaş (Solungaçlı larva) — (2) Pupa (Koza)
- D(1) Tırtıl — (2) Bacaklı kurbağa
Görselde verilen insanda üreme ve gelişim basamaklarını üreme hücrelerinin oluşumundan bebeğin doğumuna kadar 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 1Yumurtalıkta yumurta hücresinin, testiste ise sperm hücresinin üretilmesi
- 3Zigotun mitoz bölünmelerle büyüyerek döl yatağına (rahme) tutunup embriyoyu oluşturması
- 2Yumurta kanalında sperm ve yumurtanın birleşmesiyle (döllenme) zigotun oluşması
- 4İkinci aydan sonra fetüs adını alan canlının yaklaşık 40 hafta sonunda bebek olarak doğması
Görseldeki «Kurbağanın Yaşam Döngüsü ve Solunum Değişimi» kartını inceleyerek kurbağaların neden başkalaşım geçirdiğini ve iribaş ile ergin