Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket Grafikleri & Bitki ve Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişmeye Giriş
FB.6.2.4. Sabit süratli ve sabit hızlı hareket kavramlarını karşılaştırarak yol-zaman ve sürat-zaman grafiklerini yorumlayabilme · FB.6.3.1. Canlılarda eşeysiz ve eşeyli üremeyi temel özellikleriyle karşılaştırıp eşeysiz üreme çeşitlerini örnek canlılarla ilişkilendirebilme
- Birim zamanda alınan yola sürat (Alınan YolGeçen Zaman), yönlü yer değiştirmeye hız denir; çembersel pistte eşit sürede eşit yol alan aracın sürati sabitken yönü değiştiği için hızı değişkendir.
- Sabit süratli harekette yol–zaman grafiği sıfırdan düzgün artan doğru, sürat–zaman grafiği yatay düz çizgidir; yol–zaman grafiğindeki yatay çizgi cismin durduğunu gösterir.
- Tek atadan döllenmesiz ve atayla birebir aynı kalıtsal yapıda bireyler oluşmasına eşeysiz üreme denir: bölünerek (bakteri, amip), tomurcuklanarak (hidra, bira mayası), rejenerasyonla (denizyıldızı) ve vejetatif (çilek, patates).
- Yumurta ile spermin döllenmesiyle zigot, embriyo ve yeni birey oluşmasına eşeyli üreme denir; eşeyli üreme tür içi kalıtsal çeşitlilik sağlar.
Sol sütundaki canlı örneklerini ve hareket kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki doğrusal rayda hareket eden K treni ile çembersel pistte dolanan L aracı eşit zaman aralıklarında 20 metre yol almaktadır. Bu iki hareketli için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AK treni hem sabit süratli hem sabit hızlıdır; L aracının ise sürati sabit fakat yönü değiştiği için hızı değişkendir.
- BHer iki aracın da hareket yönü korunduğu için hem süratleri hem de hızları sabittir.
- CL aracı çembersel pistte döndüğü için sabit hızlı, K treni ise değişken süratlidir.
- DK treninin sürati zamanla artarken L aracının sürati zamanla sıfıra düşmektedir.
Görselde verilen I. grafik (Yol–Zaman) ve II. grafik (Sürat–Zaman) yatay düz çizgi şeklindedir. Bu iki grafiğin temsil ettiği hareket durumlarını karşılaştırarak açıklayınız.
Hareket grafikleri ve canlılarda üreme konusuyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Sabit süratli hareket yapan bir aracın sürat–zaman grafiğinin altındaki alan aracın aldığı toplam yolu verir. | ✓ | |
| Üreme olayı tek bir bireyin hayatta kalması için zorunludur; üremeyen canlı yaşamını sürdüremez. | ✓ | |
| Kertenkelenin kopan kuyruğunu yeniden onarması birey sayısını artırmadığı için üreme değil, doku yenilenmesidir. | ✓ | |
| Eşeysiz üreme sonucunda meydana gelen yavru bireyler ata canlıdan farklı kalıtsal özellikler taşır. | ✓ | |
| Yumurta ve sperm çekirdeklerinin birleşmesine döllenme, oluşan ilk hücreye ise zigot adı verilir. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Doğrusal yolda eşit sürede eşit yol alan cisim sabit hızlı hareket yapar.
- Canlıların nesillerini devam ettirmek amacıyla çoğalmasına üreme denir.
- Söğüt dalının suda köklendirilip dikilmesi vejetatif üremeye örnektir.
- Zigotun gelişmesiyle oluşan yapıya embriyo adı verilir.
Eşeyli üreyen bir canlıda yeni bireyin meydana gelme sürecindeki yapıları ve olayları gerçekleşme sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 3Döllenmiş yumurta hücresi olan zigotun oluşması
- 1Dişi üreme hücresi (yumurta) ve erkek üreme hücresinin (sperm) üretilmesi
- 2Yumurta ve sperm çekirdeklerinin birleşerek döllenme olayını gerçekleştirmesi
- 4Zigotun gelişerek önce embriyoyu, ardından yeni yavru bireyi meydana getirmesi
Görseldeki yol–zaman grafiğine göre doğrusal bir yolda ilerleyen bisikletlinin sabit sürati kaç ms’dir ve 10 saniye sonunda alacağı toplam yol kaç metredir?
- ASürati 8 ms — Toplam yol 80 m
- BSürati 12 ms — Toplam yol 120 m
- CSürati 24 ms — Toplam yol 240 m
- DSürati 36 ms — Toplam yol 360 m
Görseldeki dört posterde gösterilen olaylardan hangisi canlı sayısını artıran bir eşeysiz üreme örneği değildir?
- A1. Poster: Amipin ortadan ikiye bölünerek iki yeni amip oluşturması
- B2. Poster: Hidranın gövdesindeki tomurcuktan yeni bir hidra gelişmesi
- C3. Poster: Kertenkelenin kopan kuyruğunun yerine yeni kuyruk çıkması
- D4. Poster: Denizyıldızının kopan kolundan yeni bir denizyıldızı oluşması
Görseldeki bahçıvan, bahçesindeki çok verimli çilek bitkisinden kalıtsal özellikleri birebir aynı olan yeni çilek fideleri elde etmek istemektedir. Bahçıvan hangi yöntemi seçerse amacına ulaşır?
- AFarklı iki çilek bitkisini tozlaştırarak yeni tohumlar üretmek
- BÇiçeklerde döllenme gerçekleştikten sonra oluşan meyve çekirdeklerini ekmek
- CBöceklerle taşınan polenlerin başka çilek çiçeklerini döllemesini beklemek
- DÇileğin sürünücü gövdesinden (vejetatif yolla) yeni fideler çoğaltmak
Görseldeki eşeysiz üreme sınıflandırma tablosunda numaralanmış örneklerden hangisi yanlış sütuna yazılmıştır?
- A1. Sütun (Bölünerek): Bakteri
- B2. Sütun (Tomurcuklanarak): Bira mayası
- C3. Sütun (Rejenerasyonla): Menekşe yaprağı
- D4. Sütun (Vejetatif): Patates yumrusu
Görseldeki sabit süratli K, L ve M araçlarının hareket verilerini kullanarak tablodaki boş bırakılan hücreleri tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Araç | Alınan Yol | Geçen Zaman | Sürat |
|---|---|---|---|
| 1. K Aracı | 60 m | 4 s | 15 ms |
| 2. L Aracı | 180 km | 2 h | 90 kmh |
| 3. M Aracı | 100 m | 5 s | 20 ms |
| 4. N Aracı | 240 km | 3 h | 80 kmh |
Görseldeki karşılaştırma şemasında K olayı tek atadan döllenmesiz çoğalmayı, L olayı ise sperm ve yumurtanın birleşmesiyle çoğalmayı göstermektedir. K ve L olaylarını kalıtsal çeşitlilik açısından karşılaştırınız.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle birim zamanda alınan yolun adını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: SÜRAT
Görseldeki sürat–zaman grafiğinde K ve L araçlarının 6 saniye boyunca sabit süratleri verilmiştir. 6 saniye sonunda hangi aracın kaç metre daha fazla yol aldığını hesaplayarak açıklayınız.