Bitkilerde Üreme, Büyüme ve Gelişme: Çiçeğin Kısımları, Tozlaşma, Döllenme ve Çimlenme
Çiçekli bir bitkinin temel kısımlarını (çanak yaprak, taç yaprak, erkek organ, dişi organ) ve görevlerini açıklar. · Çiçekli bitkilerin hayat döngüsündeki tozlaşma, döllenme, zigot, embriyo, tohum ve meyve oluşumu aşamalarını sıralar. · Tohumun çimlenmesi ile genç bitkinin büyüme-gelişme sürecine etki eden temel çevresel faktörleri karşılaştırır.
- Çiçekli bitkilerin üreme organı çiçektir; çanak yaprak tomurcuğu korur ve fotosentez yapar, renkli ve kokulu taç yaprak ise böcekleri çekerek tozlaşmaya yardımcı olur.
- Erkek organ polen üreten başçık ve sapçıktan; dişi organ ise polenin tutunduğu dişicik tepesi, dişicik borusu ve tohum taslağının bulunduğu yumurtalıktan oluşur.
- Polenlerin dişicik tepesine taşınmasına tozlaşma, yumurtalıkta sperm ile yumurtanın birleşmesine döllenme denir; zigot embriyoya, tohum taslağı tohuma, yumurtalık meyveye dönüşür.
- Tohumun çimlenmesi için Su (nem), Oksijen (hava) ve Uygun Sıcaklık (SOS) şarttır; çimlenmede ışık ve toprak gerekmez, embriyo ilk yapraklar çıkana dek çenekten beslenir.
Sol sütunda verilen çiçek kısımlarını sağ sütundaki görevleriyle eşleştiriniz.
Çiçekli bitkilerde üreme, büyüme ve gelişme süreciyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Çanak yaprak, taç yaprak, erkek organ ve dişi organı bir arada bulunduran çiçeklere tam çiçek denir. | ✓ | |
| Çiçekli bitkilerin yaşam döngüsünde önce döllenme, daha sonra tozlaşma olayı gerçekleşir. | ✓ | |
| Döllenme sonucunda oluşan zigot gelişerek geleceğin taslak bitkisi olan embriyoyu meydana getirir. | ✓ | |
| Uyku hâlindeki bir tohumun çimlenebilmesi için güneş ışığına ve verimli toprağa doğrudan ihtiyacı vardır. | ✓ | |
| Çimlenen tohumun ilk yeşil yaprakları çıktığında bitki fotosentez yaparak kendi besinini üretmeye başlar. | ✓ |
Görseldeki grafikte çimlenmeye başlayan bir tohumda ilk yeşil yapraklar çıkana kadar çenek kütlesinin azaldığı görülmektedir. Çenek kütlesinin azalma nedenini kısaca açıklayınız.
Görseldeki tam çiçek görev panosunda numaralanmış kısımlardan hangisinin açıklaması doğru verilmiştir?
- A1. Kısım (Yumurtalık): İçinde tohum taslağı ve dişi üreme hücresi (yumurta) bulunur.
- B2. Kısım (Çanak yaprak): Polen üreterek rüzgârla çevreye yayılmasını sağlar.
- C3. Kısım (Sapçık): Döllenme sonucunda etlenip gelişerek meyveyi oluşturur.
- D4. Kısım (Dişicik borusu): Topraktan su ve mineral emerek yapraklara taşır.
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Polenlerin başçıktan dişicik tepesine taşınması olayına tozlaşma denir.
- Sperm ve yumurta çekirdeğinin birleşmesiyle oluşan ilk hücreye zigot denir.
- Döllenmeden sonra dişi organın yumurtalık kısmı gelişerek meyve oluşturur.
- Tohum çimlenirken embriyo gerekli besini çenek adı verilen kısımdan sağlar.
Görseldeki döllenme sonrası dönüşüm şemasında K, L ve M harfleriyle gösterilen yapılara sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
- AK: Polen — L: Meyve — M: Tohum
- BK: Embriyo — L: Tohum — M: Meyve
- CK: Çenek — L: Zigot — M: Çanak yaprak
- DK: Meyve — L: Embriyo — M: Polen
Görseldeki dört özdeş fasulye tohumu düzeneğini inceleyerek tablodaki eksik koşul ve çimlenme durumu hücrelerini tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Düzenek | Ortam Koşulları | Çimlenme Durumu ve Nedeni |
|---|---|---|
| 1. Kap | Nemli pamuk · 25 °C · Hava var · Karanlık | Çimlenir (Su, oksijen ve uygun sıcaklık tamdır) |
| 2. Kap | Kuru pamuk · 25 °C · Hava var · Aydınlık | Çimlenmez (Ortamda su ve nem yoktur) |
| 3. Kap | Nemli pamuk · 0 °C (Buzdolabı) · Hava var | Çimlenmez (Uygun sıcaklık yoktur) |
| 4. Kap | Nemli pamuk · 25 °C · Havası alınmış kapalı kap | Çimlenmez (Oksijen bulunmamaktadır) |
Görselde aşamaları verilen çiçekli bitki hayat döngüsünü tozlaşmadan başlayarak gerçekleşme sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 3Zigotun gelişerek embriyoyu, tohum taslağının tohumu ve yumurtalığın meyveyi oluşturması
- 1Başçıktaki polenlerin rüzgâr veya böceklerle dişicik tepesine taşınması (Tozlaşma)
- 2Dişicik borusundan ilerleyen spermin yumurtalıkta yumurta ile birleşmesi (Döllenme)
- 4Toprağa ulaşan tohumun su, oksijen ve uygun sıcaklıkta çimlenerek genç bitkiyi oluşturması
Görseldeki kontrollü deneyde öğrenci, K düzeneğini karanlık dolaba, L düzeneğini ise pencere önüne koymuştur. Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- AHer iki düzenekte de su, oksijen ve uygun sıcaklık (25 °C) bulunduğu için tohumlar çimlenir.
- BDeneyin bağımsız değişkeni (farklı tutulan özelliği) ortamın ışık alıp almamasıdır.
- CK düzeneğindeki tohumlar karanlıkta kaldığı için çimlenemez, yalnız L düzeneğindeki tohumlar çimlenir.
- DBu deney, tohumun çimlenmesi için güneş ışığının gerekli olmadığını kanıtlamak amacıyla kurulmuştur.
Görseldeki tohumların çevreye yayılma yollarını gösteren dört karttan hangisinde verilen bilgi yanlıştır?
- A1. Kart: Karahindiba gibi hafif ve tüylü tohumlar rüzgârla uzak yerlere savrulur.
- B2. Kart: Pıtrak gibi çengelli tohumlar hayvanların postuna tutunarak taşınır.
- C3. Kart: Kiraz ve böğürtlen gibi etli meyveleri yiyen kuşlar tohumların yayılmasını sağlar.
- D4. Kart: Oluşan tüm tohumlar yalnızca ana bitkinin dibine düşer, başka yere taşınamaz.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle içinde embriyo ve çenek bulunan koruyucu yapının adını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: TOHUM
Görseldeki “I. Evre (Çimlenme)” ve “II. Evre (Yeşil Yapraklı Genç Bitki)” şemasını inceleyerek II. evrede bitkinin neden güneş ışığına ve karbondioksite ihtiyaç duyduğunu açıklayınız.
Görseldeki erkek ve dişi organ karşılaştırma kartında numaralanmış ifadelerden hangisi söylenemez?
- A1. Bilgi: Erkek organ başçık ve sapçık olmak üzere iki bölümden meydana gelir.
- B2. Bilgi: Döllenme olayı erkek organın sapçık kısmında gerçekleşir.
- C3. Bilgi: Dişicik borusu, dişicik tepesine ulaşan polenin yumurtalığa ilerlediği kanaldır.
- D4. Bilgi: Dişi organın yumurtalığında bulunan tohum taslağı döllenmeden sonra tohuma dönüşür.