Tohumun Çimlenmesine Etki Eden Faktörlere İlişkin Hipotez Oluşturma ve Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme
FB.6.3.3.a-b: Tohumun çimlenmesine etki eden çevresel faktörleri (su, oksijen, uygun sıcaklık) ve neden-sonuç ilişkilerini belirleyebilme · FB.6.3.3.c-d: Çimlenme deneylerinde bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri belirleyerek bilimsel hipotez kurabilme · FB.6.3.4: Hayvanlarda üreme şekillerini, yavru bakımını ve başkalaşım (metamorfoz) evrelerini karşılaştırabilme
- Tohumdaki embriyonun uygun şartlarda kabuğu çatlatıp gelişmeye başlamasına çimlenme denir; çimlenme için Su (nem), Oksijen (hava) ve Uygun Sıcaklık (SOS) zorunludur, ışık ve toprak gerekmez.
- Kontrollü deneylerde araştırmacının bilerek değiştirdiği etken bağımsız değişken (neden), bundan etkilenen çimlenme durumu bağımlı değişken (sonuç), aynı bırakılan şartlar ise kontrol edilen değişkendir.
- Balık, kurbağa, sürüngen ve kuşlar yumurta ile; memeliler doğurarak çoğalır. Kuş ve memelilerde yavru bakımı görülürken, kurbağa (iribaş) ve kelebek (tırtıl → pupa) başkalaşım geçirir.
Sol sütundaki bilimsel kavramları sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki dört omurgalı hayvan kartını inceleyerek tablodaki eksik çoğalma şekli ve yavru bakımı hücrelerini tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Omurgalı Canlı | Çoğalma Şekli | Yavru Bakımı Durumu |
|---|---|---|
| 1. Alabalık (Balık) | Yumurta ile çoğalır | Yavru bakımı görülmez |
| 2. Kırlangıç (Kuş) | Yumurta ile çoğalır | Yavru bakımı görülür (Kuluçka) |
| 3. Yunus (Memeli) | Doğurarak çoğalır | Yavru bakımı görülür (Sütle besler) |
| 4. Kertenkele (Sürüngen) | Yumurta ile çoğalır | Yavru bakımı görülmez |
Görseldeki P ve R çimlenme düzeneklerini kuran bir öğrencinin sınamak istediği bilimsel hipotez ve deneyin bağımsız değişkeni aşağıdakilerden hangisidir?
- AHipotez: Çimlenme için uygun sıcaklık gerekir — Bağımsız değişken: Sıcaklık
- BHipotez: Çimlenme için su gerekir — Bağımsız değişken: Nem miktarı
- CHipotez: Çimlenme için ışık gerekir — Bağımsız değişken: Işık şiddeti
- DHipotez: Çimlenme için oksijen gerekir — Bağımsız değişken: Hava varlığı
Çimlenme hipotezleri ve hayvanlarda üreme-gelişme süreciyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Çimlenmekte olan nohut tohumu henüz yeşil yaprak taşımadığı için fotosentez yapamaz ve çenekten beslenir. | ✓ | |
| Üzeri hava geçirmeyen yağ tabakasıyla kapatılmış kaynatılıp soğutulmuş suda tohumlar hızla çimlenir. | ✓ | |
| Suda yaşayan balina ve uçabilen yarasa, doğurarak çoğalan ve yavrularını sütle besleyen memeli canlılardır. | ✓ | |
| Kurbağa larvası olan iribaş suda yaşar, kuyrukludur ve balıklar gibi solungaç solunumu yapar. | ✓ | |
| Kelebeğin yaşam döngüsünde yumurtadan çıkan tırtıl doğrudan ergin kelebeğe dönüşür, koza (pupa) evresi geçirmez. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun fen bilimleri kavramlarıyla tamamlayınız.
- Bilimsel bir araştırmada deneyle sınanmak üzere kurulan geçici önermeye hipotez denir.
- Bağımsız değişkene bağlı olarak ortaya çıkan çimlenme durumuna bağımlı değişken adı verilir.
- Kelebek larvası olan tırtılın etrafına koza örerek geçirdiği durgun evreye pupa denir.
- Kurbağanın yumurtadan ilk çıktığında suda yaşayan kuyruklu larva hâline iribaş adı verilir.
Görseldeki dört deney kabından hangilerinde bulunan özdeş mercimek tohumlarının çimlenmesi beklenir?
- AYalnız I. kap (Karanlıkta nemli pamuk, 24 °C)
- BI ve II. kaplar (Her ikisinde de SOS şartları tamdır)
- CII ve III. kaplar (Aydınlıkta olan kaplar)
- DIII ve IV. kaplar (Kuru pamuk ve 0 °C kapları)
Görseldeki “Oksijenin Çimlenmeye Etkisi” deneyinde A kabındaki tohumlar çimlenirken, su üstüne zeytinyağı dökülen B kabındaki tohumların neden çimlenemediğini açıklayınız.
Görselde verilen ipek böceği (kelebek) hayat döngüsü evrelerini yumurtadan başlayarak gerçekleşme sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 2Yumurtadan çıkan tırtılın (larvanın) yapraklarla beslenerek hızla büyümesi (Larva evresi)
- 4Kozayı yırtarak dışarı çıkan kanatlı bireyin uçmaya başlaması (Ergin kelebek evresi)
- 1Dişi kelebeğin dut yaprağı üzerine bıraktığı yumurtaların gelişmesi (Yumurta evresi)
- 3Gelişen tırtılın kendi salgısıyla etrafına ipek koza örerek uyku evresine girmesi (Pupa evresi)
Görseldeki kelebek ve kurbağa başkalaşım şemasında X ve Y ile gösterilen gelişim evrelerine sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
- AX: Zigot — Y: Pupa (Koza)
- BX: Pupa (Koza) — Y: İribaş (Larva)
- CX: İribaş (Larva) — Y: Pupa (Koza)
- DX: Embriyo — Y: Tırtıl
Görseldeki Venn şemasında K (Sazan balığı), L (Ortak özellik) ve M (Güvercin) bölgelerine yazılacak ifadelerden hangisi hatalıdır?
- AK bölgesine: Suda yaşar ve yavru bakımı görülmez.
- BL bölgesine: Yumurta ile çoğalan omurgalı hayvanlardır.
- CM bölgesine: Yumurtaları üzerinde kuluçkaya yatar ve yavrusunu besler.
- DL bölgesine: Doğurarak çoğalır ve yavrularını sütle besler.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “tohum içindeki embriyonun çimlenirken beslendiği besin dokusu” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ÇENEK
Görseldeki tasarım kartında öğrenci “Toprağın tohum çimlenmesine etkisi var mıdır?” sorusunu test etmek istemektedir. Kuracağı iki düzenekte neleri sabit tutup neyi değiştirmesi gerektiğini yazınız.