Toplumsal Sorunlar ve Çözüm Önerileri: Nedenleri Karşılaştırma ve Çözüm Geliştirme
SB.6.1.3. Toplumsal hayatta karşılaşılan sorunlara yönelik çözüm önerilerini müzakere edebilme
- Trafik, işsizlik, bağımlılık, su-enerji israfı ve gürültü kirliliği çok sayıda insanı etkilediği ve çözümü toplu çaba gerektirdiği için toplumsal sorundur.
- Sorun cümlesi nerede, kimler için, ne zaman ve ne olduğunu belirtir; sorun ağacında nedenler kök, sorun gövde, sonuçlar dal olarak gösterilir.
- Aynı soruna farklı kişiler farklı bakış açılarıyla yaklaşır; görüşlerin benzer-farklı yönleri karşılaştırılır ve “Neden?” sorusuyla kök nedenlere inilir.
- Çözüm önerisi özgün, uygulanabilir, sürdürülebilir ve faydalı olmalı; geri bildirimlerle birey, kurum ve sivil toplum (Yeşilay vb.) görevleriyle düzenlenmelidir.
Sol sütundaki sorun çözme kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki dört öğrenci notundan hangisi “nerede, kimler için, ne zaman ve ne oluyor” sorularına yanıt veren doğru tanımlanmış bir sorun cümlesidir?
- A1. Not: Atatürk Parkı’nda akşamları lambalar yanmadığı için mahalle sakinleri güvenle yürüyemiyor.
- B2. Not: Büyük şehirlerde yaşayan vatandaşlar parkların ve bahçelerin korunmasına özen göstermiyor.
- C3. Not: Günümüzde sokak aydınlatması ve enerji tüketimi konusunda çeşitli aksaklıklar yaşanmaktadır.
- D4. Not: Kardeşim dün akşam odasında ödev yaparken çalışma masasının lambasını açık unutmuştu.
Görseldeki “Kütüphane Kitap Bağışı Önerisi”ne gelen iki zayıf yön eleştirisini inceleyerek öneriyi kim, ne zaman ve nasıl sorularına yanıt verecek biçimde yeniden yazınız.
Toplumsal sorunlar, bakış açıları ve sorumluluk paylaşımıyla ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Teknoloji bağımlılığı kişinin uyku düzenini, derslerini ve aile içi iletişimini bozan toplumsal bir sorundur. | ✓ | |
| Bir öğrencinin sabah okula gelirken suluğunu evde unutması bütün toplumu etkileyen toplumsal bir sorundur. | ✓ | |
| Sorun ağacında köklerdeki nedenleri çözmeden yalnız dallardaki sonuçlarla uğraşmak kalıcı çözüm sağlamaz. | ✓ | |
| Aynı sorun hakkında iki kişinin farklı nedenler söylemesi, birinin görüşünün yanlış olduğunu kanıtlar. | ✓ | |
| Her yıl 1-7 Mart Yeşilay Haftası’nda bağımlılığın zararları ve bağımlılıktan korunma yolları anlatılır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Çalışmak isteyen ve çalışabilecek durumda olan bireylerin iş bulamaması durumuna işsizlik denir.
- Çöp kutusunun çabuk dolması asıl sorun değil, atıkların ayrıştırılmadığını gösteren bir belirti durumudur.
- Bir çözüm önerisinin başlandıktan sonra uzun süre devam ettirilebilmesine sürdürülebilirlik denir.
- Toplumsal su bilincini artırmak amacıyla her yıl 22 Mart tarihi Dünya Su Günü olarak kutlanır.
Görseldeki su israfı çözüm tablosunda bireye ve belediyeye düşen görevler birlikte verilmiştir. Sorumlulukların kurumlarla paylaşılması çözüm önerisine hangi gücü kazandırır?
Görseldeki “Okul Önü Trafik Sorunu” panosunda dört farklı kişinin görüşü yer almaktadır. Bu görüşlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- AVeli, öğrenci, belediye uzmanı ve okul müdürü soruna kendi deneyimlerinden (farklı bakış açılarıyla) yaklaşmıştır.
- BOkul müdürünün görüşü dışındaki diğer üç görüşün sabah yaşanan trafik yoğunluğuyla bir bağlantısı yoktur.
- CDört görüşün ortak yönü, sabah giriş saatinde okul önünde yaşanan ulaşım ve güvenlik güçlüğünü açıklamalarıdır.
- DGörüşler birleştirildiğinde yol düzenlemesi, toplu taşıma ve giriş saatlerini kapsayan güçlü bir çözüm üretilebilir.
Görseldeki “Neden Zinciri” şemasına göre okul koridorlarındaki gürültü sorununu kalıcı olarak çözmek isteyen öğrenci meclisi hangi adımı atmalıdır?
- AKoridor duvarlarına gürültü yapılmamasını hatırlatan uyarı afişleri asmakla yetinmelidir.
- BTeneffüs sürelerini kısaltarak öğrencilerin derslik dışına çıkmasını sınırlandırmalıdır.
- CZincirin en altındaki kök nedene inerek katlarda ve bahçede teneffüs oyun-etkinlik köşeleri kurmalıdır.
- DKoridordaki gürültüyü bireysel bir sorun kabul ederek çözüm aramaktan vazgeçmelidir.
Görseldeki sorumluluk paylaşımı panosuna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde bireysel sorumluluk ile kurumsal sorumluluk birbirine karıştırılmıştır?
- AEnerji israfı → Birey: Boş odadaki lambayı kapatmak | Kurum: Tasarruf konulu kamu spotu yayınlamak
- BAtık yönetimi → Birey: Ambalaj atıklarını ayrıştırmak | Kurum: Belediyenin geri dönüşüm tesisi kurması
- CGürültü kirliliği → Birey: Gece yüksek sesle müzik açmamak | Kurum: Otoyol kenarına ses bariyeri yapmak
- DTrafik güvenliği → Birey: Ana caddeye üst geçit inşa etmek | Kurum: Karşıya geçerken üst geçidi kullanmak
Görseldeki “Teknoloji Bağımlılığı Sorun Ağacı” kartlarını inceleyerek her ifadenin ağaçtaki bölümünü (Kök Neden, Gövde Sorun, Dal Sonuç, Çözüm Önerisi) tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Sorun Ağacı Kartı | Açıklama Özeti | Ağaçtaki Bölümü |
|---|---|---|
| 1. Kontrolsüz ekran kullanımı | Üzerinde çalışılan ana durum | Gövde Sorun |
| 2. Evde süre kuralı olmaması | Sorunu doğuran etken | Kök Neden |
| 3. Uyku ve dikkat bozukluğu | Sorunun yol açtığı olumsuz etki | Dal Sonuç |
| 4. Haftalık ekransız aile akşamı | Nedeni ortadan kaldıran adım | Çözüm Önerisi |
Görselde verilen “Geri Bildirimlerle Çözüm Önerisini Düzenleme” adımlarını uygulama sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 1Hazırlanan ilk çözüm önerisini sınıfla paylaşmak ve gelen görüşleri savunmaya geçmeden dinlemek
- 2Arkadaşlardan gelen görüşleri önerinin “güçlü yönleri” ve “zayıf yönleri” olarak iki gruba ayırmak
- 4Önerinin yeni hâlini özgünlük, uygulanabilirlik, sürdürülebilirlik ve toplumsal fayda ölçütleriyle kontrol etmek
- 3Zayıf yönleri giderecek somut değişiklikleri (kim, ne zaman, nasıl yapacak) öneriye eklemek
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazarak “toplumsal sorunu gidermek için geliştirilen somut düşünce ve plan” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ÖNERİ