Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı ve Tema Değerlendirmesi: Sözcük Türleri (İsim, Sıfat, Zamir), İsim Tamlamaları ve Bilgilendirici/Öyküleyici Yazma
T.D.6.2-8 & T.O.6.11: «Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı» çoklu ortam içeriği ile Bağımsızlık Yolu temasındaki metinleri millî değerler ve anlatım biçimi açısından karşılaştırabilme · T.Y.6.21: İsim, sıfat ve zamir sözcük türlerini; ayrıca belirtili, belirtisiz ve zincirleme isim tamlamaları ile sıfat tamlamalarını cümledeki işlevlerine göre ayırt edebilme · T.Y.6.1-11: Yazma amacına uygun olarak öyküleyici (serim-düğüm-çözüm) ve bilgilendirici (giriş-gelişme-sonuç) metin yapılarını ve yazım-noktalama kurallarını uygulayabilme
- Varlıkları karşılayan sözcüklere isim (özel/cins, tekil/çoğul/topluluk, somut/soyut), ismin önüne gelip niteleyen veya belirtenlere sıfat («al sancak», «bu vatan»), ismin yerini tutanlara zamir («ben, bunu, herkes, kim, -ki») denir.
- İki ismin aitlik ilgisiyle birleştiği öbeklere isim tamlaması denir: Belirtili («milletin yıldızı»), belirtisiz («vatan sevgisi») ve zincirleme («Türk milletinin bağımsızlık aşkı»). Sıfat + isim öbeğine ise sıfat tamlaması («kahraman ordu») denir.
- Öyküleyici metinler olay, kişi, yer ve zaman unsurlarıyla serim-düğüm-çözüm planında; bilgilendirici metinler ise tanımlama, örneklendirme ve karşılaştırma ile giriş-gelişme-sonuç planında yazılır.
Sol sütundaki cümlelerde koyu yazılan sözcük ve söz öbeklerini sağ sütundaki dil bilgisi türleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki dört cümle kartından hangisinde altı çizili sözcük bir ismin önüne gelmeyip ismin yerini tuttuğu için zamir (adıl) görevindedir?
- A1. Kart: Bazı şairler kurtuluş coşkusunu cephede bizzat yaşamıştır.
- B2. Kart: O yıllarda Anadolu halkı elindeki her imkânı ordusuyla paylaştı.
- C3. Kart: Hangi kıtayı okursanız okuyun vatan sevgisini derinden hissedersiniz.
- D4. Kart: Bunu dedemin madalya kutusunun içinde özenle saklanmış hâlde buldum.
Görseldeki cümle kartlarında yer alan «1) O, İstiklâl Marşı’nı yazan vatan şairidir.» ve «2) O, dedemden kalan tarihi madalyadır.» cümlelerindeki «O»
Görseldeki tamlama kartlarını inceleyerek tablodaki eksik tamlama türü ve dil bilgisi açıklaması hücrelerini tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Söz Öbeği (Tamlama) | Tamlamanın Türü | Kuruluş Özelliği |
|---|---|---|
| 1. bayrağın gölgesi | Belirtili isim tamlaması | Tamlayan (-ın) ve tamlanan (-si) ek almıştır |
| 2. İstiklâl Marşı | Belirtisiz isim tamlaması | Tamlayan eksiz, yalnız tamlanan (-ı) ek almıştır |
| 3. sönmez şafaklar | Sıfat tamlaması | Niteleme sıfatı + isim (iyelik eki yoktur) |
| 4. şairin vatan sevgisi | Zincirleme isim tamlaması | Üç isim iç içe geçerek bağlanmıştır |
Sözcük türleri, tamlamalar, metin türleri ve yazım kurallarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| «Bağımsızlık, cesaret, umut ve vatanseverlik» sözcükleri beş duyuyla algılanamadığı için soyut isimdir. | ✓ | |
| «Bizim marşımız» öbeğinde tamlayan kişi zamiri olduğu için bu öbek isim tamlaması kabul edilmez. | ✓ | |
| «Rafadan Tayfa - İstiklâl Marşı» içeriğinde Mehmet Âkif’in para ödülünü kabul etmeyip bağışlaması fedakârlık değerini yansıtır. | ✓ | |
| «Al sancak» ve «korkusuz asker» söz öbekleri iki isimden oluştuğu için belirtisiz isim tamlamasıdır. | ✓ | |
| Tarihî olay ve dönem adları büyük harfle başlar ve gelen ekler kesmeyle ayrılır: «Millî Mücadele’nin, Kurtuluş Savaşı’nda». | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun Türkçe kavramlarıyla tamamlayınız.
- İsme sorulan «Nasıl?» sorusuna cevap veren «coşkulu marş» gibi ön adlara niteleme sıfatı denir.
- «Benim şiirim kısa, seninki ise on kıta» cümlesindeki «-ki» ekine ilgi zamiri adı verilir.
- Bilgilendirici metinlerde «... nedir?» sorusuna yanıt vererek kavramı açıklamaya tanımlama denir.
- Öyküleyici metinler serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşan bir olay planıyla yazılır.
Görseldeki dört cümle kartından hangisinde büyük harflerin ve düzeltme işaretinin (ˆ) kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
- AA Kartı: Mehmet Âkif Ersoy, İstiklâl Marşı’nı Kahraman Ordumuza ithaf etmiştir.
- BB Kartı: Şairimiz bu ölümsüz eseri Türk Milletine armağan olarak bırakmıştır.
- CC Kartı: TBMM’de 12 Mart 1921 tarihinde millî marşımız ayakta alkışlarla kabul edildi.
- DD Kartı: Anadolu’daki her cephede Millî Mücadele ruhu hâlâ tüm canlılığıyla yaşıyor.
Görseldeki “Sözcük Türü Analiz Kartı”nda numaralanmış sözcüklerin türleri aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?
- A① İşaret zamiri — ② Niteleme sıfatı — ③ Topluluk ismi — ④ Kişi zamiri
- B① İşaret sıfatı — ② Niteleme sıfatı — ③ Soyut isim — ④ İşaret zamiri
- C① Belgisiz sıfat — ② Belirtme sıfatı — ③ Somut isim — ④ Soru zamiri
- D① İşaret sıfatı — ② Topluluk ismi — ③ Özel isim — ④ Belgisiz zamir
Görseldeki “Tamlama Karşılaştırma Kartı”nda verilen «1) tören alanı» ile «2) geniş alan» söz öbeklerinden hangisinin isim tamlaması, hangisinin sıfat
Görseldeki “Öyküleyici ve Bilgilendirici Metin Karşılaştırma Panosu”nda yer alan I. Metin ve II. Metin için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AI. Metin tanımlama ve sayısal verilerle bilgi veren bilgilendirici bir makaledir.
- BII. Metin kişi, yer ve zaman unsurlarıyla kurgulanmış öyküleyici bir hikâyedir.
- CI. Metin öyküleyici anlatımla, II. Metin ise açıklayıcı-bilgilendirici anlatımla yazılmıştır.
- DHer iki metin de dizeler hâlinde yazılmış ve coşku-heyecan dile getiren şiir türündedir.
Görselde karışık verilen öyküleyici metin parçalarını «serim → düğüm → merakın artması → çözüm» akışına göre 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 2Provalar sırasında Hayri ve Kamil, Mehmet Âkif’in yarışmaya başlangıçta neden katılmadığını merak ederek araştırmaya koyuldu. (Düğüm)
- 4Gösteri günü bu fedakârlığı sahnede canlandırdıklarında bütün mahalle sakinleri çocukları gözyaşları içinde ayakta alkışladı. (Çözüm)
- 3Kütüphanedeki kaynaklardan şairin milletin marşını para ödülü karşılığında yazmayı kabul etmediğini öğrenince çok duygulandılar. (Gelişme)
- 112 Mart yaklaşırken Rafadan Tayfa ekibi mahallede İstiklâl Marşı’nın yazılışını anlatan bir tiyatro oyunu hazırlamaya karar verdi. (Serim)
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “en az iki sözcüğün anlam ve görevce birbirini tamamladığı söz öbeği” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: TAMLAMA