Türkçenin Beyliği: Anlam Tahmini, Anahtar Kelime, Ses Kullanımı ve Virgül
Dinleme ve okumada söz varlığı tahmini, yüzey anlam ve anahtar kelime çözümlemesi yapar. · Konuşmasında sesini ve söz varlığını etkili kullanır; yazım ve noktalama kurallarını uygular.
- “Türkçenin Beyliği” metninde 13. yüzyıl Anadolu halkı anayurt, Anadolu çarşısı ve gönül dalına tutunur; Karamanoğlu Mehmet Bey 13 Mayıs 1277’de Türkçeyi devlet dili ilan eder.
- Bilinmeyen kelimenin anlamı bağlamdan tahmin edilip TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol edilir; hikâyenin dört unsuru zaman, kahramanlar, yer ve olaydır.
- Anahtar kelimeler metnin içeriğini ve ana düşüncesini yansıtır; konuşmada nefes, hız, ses şiddeti ve role uygun ses tonu ayrı ayrı ayarlanır.
- Virgül tırnaksız alıntı sonunda, konuşma çizgili alıntı bitiminde ve konuşma çizgisinden önceki ifadede kullanılır; ayrı yazılan de/da çıkarılınca anlam bozulmaz.
İfadeleri söz varlığı konusuyla ilgili uygun kavramlarla eşleştiriniz.
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Horasan’dan gelen Anadolu erenleri Türkçeyi ve Türk töresini Anadolu’da yaşatmıştır. | ✓ | |
| Kelime tahmini sözlük anlamıyla tamamen örtüştüğünde tabloda yalnız bir yıldız boyanır. | ✓ | |
| Duyuru cümlesi okunurken “Türkçeden başka dil” bölümü yavaş hızda seslendirilir. | ✓ | |
| Bitişik yazılan “-de/-da” cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı hiçbir zaman bozulmaz. | ✓ | |
| Konuşma çizgisinden hemen önce gelen aktarma ifadesinin sonuna virgül konur. | ✓ |
Görseldeki kelime tahmin kartında Tuna’nın “lonca” kelimesi için yaptığı tahmin ve sözlük anlamı verilmiştir. Tuna tabloda kaç yıldız boyamalıdır? Gerekçesiyle yazınız.
Görseldeki şemada “Türkçenin Beyliği” metnine göre 13. yüzyılda Anadolu halkının tutunduğu üç dal gösterilmiştir. Şemada K ve L ile belirtilen yerlere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
- AK: Deniz ticareti — L: Yabancı dillerin sarayda yaygınlaşması
- BK: Anadolu çarşısı — L: Dil, yol ve töreyle yağmaya direnilmesi
- CK: Göçebe kervanlar — L: Toprakların bırakılıp uzak diyara gidilmesi
- DK: Askerî kaleler — L: Çarşı esnafının mesleklerini terk etmesi
Boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle doldurunuz.
- “Balım Kız, Dalım Oğul” ifadesi Türkçedeki sevgi sözlerine örnektir.
- Yurt, toprak ve vatan kelimeleri aynı kavramı anlatan sözcük grubudur.
- Oğuz beyi Konya ve Karaman çarşılarında davul çaldırarak dil birliğini duyurur.
- Ses şiddeti çalışmasında cümle en alçak sesle yani fısıltıyla okunabilir.
- Yabancı mouse kelimesi yerine Türkçede fare sözcüğünü tercih ederiz.
Görseldeki dört cümle kartında virgülün kullanım gerekçeleri açıklanmıştır. Buna göre numaralı kartların hangisinde verilen açıklama yanlıştır?
- A1. kartta tırnaksız alıntının sonuna virgül konduğu doğrudur.
- B2. kartta konuşma çizgili alıntı sonuna virgül konduğu doğrudur.
- C3. kartta konuşma çizgisi öncesine soru işareti konacağı hatalıdır.
- D4. kartta eş görevli kelimeler arasına virgül konduğu doğrudur.
Görseldeki hikâye kartında verilen parçayı inceleyerek hikâyenin dört temel unsurunu tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Hikâye Unsuru | Sorusu | Parçadaki Karşılığı |
|---|---|---|
| Zaman | Ne zaman yaşandı? | Sonbahar ikindisi |
| Yer (Mekân) | Nerede geçti? | Kasabanın eski sahaflar çarşısı |
| Kahramanlar | Kimler yer aldı? | Zeynep ile sahaf Hüseyin Usta |
| Olay | Ne yaşandı? | Yazma sözlüğün onarılıp okunması |
Görselde aşamaları verilen “anlamı bilinmeyen kelimenin anlamını tahmin etme ve doğrulama” sürecini baştan sona doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 1Metni gözden geçirirken anlamı bilinmeyen kelimeleri belirlemek
- 3Tahmini TDK Güncel Türkçe Sözlük’teki gerçek anlamıyla karşılaştırmak
- 4Tahminin doğruluğuna göre tablodaki yıldızları boyayarak değerlendirmek
- 2Cümledeki ipuçlarından yararlanarak kelimenin anlam tahminini yazmak
Görseldeki iki cümlede geçen “de / da” kullanımlarını inceleyiniz. Hangi numaralı cümlede yazım yanlışı yapılmıştır? Doğru yazımını ve gerekçesini kısaca açıklayınız.
13. yüzyılda bir Oğuz beyi Konya ve Karaman çarşılarında davul çaldırarak “Saray dilinin, oba dilinin ve çarşı dilinin bir olmasıyla halkın da birlik olacağını” duyurmuş ve 13 Mayıs 1277’de Türkçe devlet dili ilan edilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?
- AYönetenler ile halkın aynı dili kullanması bütünleşmeyi güçlendirir.
- BÇarşı esnafının saraydan farklı dil konuşması ticareti hızlandırır.
- CDil birliği yalnız yazılı edebiyat ürünlerinde geçerli bir kuraldır.
- DOba ve şehir halkının birbirini anlamaması bağları kuvvetlendirir.
Görseldeki ses kullanımı panosunda dört farklı konuşmacı rolünün ses tonu özellikleri verilmiştir. Panodaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- AKonuşmacının üstlendiği rol, ses tonunun ayarını doğrudan etkiler.
- BHaber spikeri ile şairin seslendirirken kullandığı ton farklıdır.
- CDuyuru yapan kişi dikkat çekmek için güçlü ve yüksek ton kullanır.
- DBütün konuşmacılar her metinde fısıltıyla ve aynı hızda konuşmalıdır.
Görselde bir öğrencinin “töre” anahtar kelimesi için hazırladığı çözümleme kartı verilmiştir. Karttaki bilgilere göre anahtar kelime çalışmasıyla ilgili hangisi doğrudur?
- ASözlük anlamı, yakın anlamlısı, çağrışımı ve kalıp sözü birlikte incelenir.
- BAnahtar kelime seçilirken konuyla ilgisiz yabancı terimler aranır.
- CTabloda yalnız kelimenin harf sayısı ve çekim ekleri gösterilir.
- DSeçilen kelimenin ana düşünceyi desteklemesi şartı aranmaz.
İpuçlarındaki kavramları yazınız. Numaralı harflerle alıntı sonuna konan işareti bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: VİRGÜL
Görseldeki öz değerlendirme kartında Mert’in “Ailemizde Sevgi Sözleri” konuşmasından aldığı yıldızlar gösterilmiştir. Mert hangi ölçütte eksik kalmıştır ve konuşmasını geliştirmek için ne yapmalıdır?