Türk Dil Kurumu Sunar (Kaşık): İzleme Stratejileri, Anlam Zenginliği, İkileme Yazımı ve Yeni Temaya Giriş
T.D.6.2. Dinlemede/izlemede strateji seçimlerini yönetebilme; yüzey anlamı, görselle iletilen anlamı ve anahtar kelimeleri belirleyebilme · T.D.6.19. Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını (deyimler, ikilemeler, pekiştirmeler) çözümleyebilme; yazım kurallarını ve öz yansıtmayı uygulayabilme
- Video etkileşimsiz bir izleme materyalidir; izleme öncesinde amaç belirlenip başlıktan tahmin yürütülür, izleme sırasında yalnız anahtar kelimeler not alınır, izleme sonrasında tahmin kontrol edilip kavram haritası oluşturulur.
- Bilgilendirici içerikte doğrudan söylenen bilgiler yüzey anlamı, sunucunun vurguladığı ve ekranda yazıyla gösterdiği sözcükler ise anahtar kelimeleri oluşturur.
- “Kaşık” sözcüğü gerçek anlamının yanı sıra ölçü anlamı (iki yemek kaşığı un) ve deyim anlamı (bir kaşık suda boğmak, kaşık düşmanı, kaşıkla aş verip sapıyla göz çıkarmak) kazanır.
- İkilemeler ayrı yazılır ve aralarına virgül konmaz (kaşık kaşık, eğri büğrü); pekiştirmeli sözcükler bitişik (sapasağlam, tertemiz), “mı/mi” ile yapılan pekiştirmeler ise ayrı yazılır (güzel mi güzel).
Sol sütunda verilen “kaşık” söz varlığı unsurlarını sağ sütundaki anlamlarıyla eşleştiriniz.
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- Videoyu izlemeye başlamadan önce başlığa ve görsellere bakarak içeriğe yönelik tahmin yürütülür.
- Bilgilendirici videoda sunucunun sıkça vurguladığı ve ekranda yazıyla gösterdiği sözcükler anahtar kelimedir.
- Sıfat veya zarfların ilk hecesine “m, p, r, s” harflerinden uygun olanı getirilerek yapılan pekiştirmeler bitişik yazılır.
- Tema boyunca ürettiğimiz yazıları ve kelime çalışmalarını tarih sırasıyla seçki dosyasında biriktiririz.
Görseldeki dört cümle kartından hangisinde ikilemelerin veya pekiştirmeli sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
- A1. Kart: Dedem köydeki işleri ağır ağır bitirip dinlendi.
- B2. Kart: Annem sofrayı tertemiz örtüyle hazırlayıp kaşıkları dizdi.
- C3. Kart: Çorbayı kaşık, kaşık içtikten sonra sapa sağlam ayağa kalktı.
- D4. Kart: Eğri büğrü patikalardan geçerek güzel mi güzel yaylaya ulaştık.
Görseldeki izleme notlarından hangileri videoda doğrudan verilen yüzey anlam bilgisidir, hangileri öğrencinin kendi yorumudur?
- AYüzey Anlam: I ve III — Kendi Yorumu: II ve IV
- BYüzey Anlam: I ve II — Kendi Yorumu: III ve IV
- CYüzey Anlam: II ve IV — Kendi Yorumu: I ve III
- DYüzey Anlam: III ve IV — Kendi Yorumu: I ve II
İzleme stratejileri, deyimler ve yazım kurallarıyla ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Video etkileşimsiz bir izleme materyali olduğu için anlamadığımız bölümü durdurup geri sararak yeniden izleyebiliriz. | ✓ | |
| Deyimlerde yer alan sözcükler her zaman gerçek anlamıyla kullanılır ve başka sözcüklerle değiştirilebilir. | ✓ | |
| İkilemeler ayrı yazılır ve ikilemeyi oluşturan kelimelerin arasına hiçbir noktalama işareti konmaz. | ✓ | |
| “masmavi, tertemiz, sapasağlam” gibi pekiştirmeli sözcükler daima ayrı yazılır. | ✓ | |
| Öz yansıtma yaparken güçlü yönümüzü, gelişmeye açık yönümüzü ve alacağımız önlemi gerekçesiyle yazarız. | ✓ |
Görseldeki izleme stratejisi kartında Efe, videoyu izlerken sunucunun her cümlesini kelimesi kelimesine yazmaya çalıştığı için videonun yarısını kaçırmıştır. Efe stratejisini nasıl düzeltmelidir?
Görseldeki dört söz varlığı kartını inceleyerek altı çizili ifadenin türünü (İkileme / Pekiştirme) ve doğru yazım kuralını tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Karttaki İfade | Söz Varlığı Türü | Yazım Kuralı |
|---|---|---|
| 1. kaşık kaşık yedirmek | İkileme | Ayrı yazılır, virgül konmaz |
| 2. sapasağlam durmak | Pekiştirme | Bitişik yazılır |
| 3. eğri büğrü yollar | İkileme | Ayrı yazılır, virgül konmaz |
| 4. güzel mi güzel sofra | Pekiştirme (mı/mi ile) | Ayrı yazılır |
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazarak “anlamı güçlendirmek için iki sözcüğün yan yana ayrı yazılmasıyla oluşan söz grubu” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: İKİLEME
Görseldeki tema sonu öz yansıtma kartını inceleyiniz. “Her şey iyiydi.” cümlesinin neden yeterli bir öz yansıtma olmadığını açıklayarak 3 adımlı örnek bir öz yansıtma yazınız.
Görselde karışık verilen etkileşimsiz video izleme sürecinin adımlarını (İzleme Öncesi → İzleme Sırası → İzleme Sonrası → Sözlü Paylaşım) 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 4Sözlü Etkileşim: Aldığı notlardan yararlanarak izlediği içeriği üç cümle tekniğiyle arkadaşına anlatmak ve soruları yanıtlamak
- 2İzleme Sırası: Sunucunun vurguladığı anahtar kelimeleri ve görsel ipuçlarını gerektiğinde videoyu durdurarak not almak
- 3İzleme Sonrası: Tahminin doğruluğunu kontrol etmek, notları kavram haritasına geçirmek ve bilmediği deyimlere sözlükten bakmak
- 1İzleme Öncesi: İzleme amacını belirlemek, iki sütunlu not kâğıdını hazırlamak ve başlıktan tahmin yürütmek
Görseldeki görsel ipucu panosuna göre “Türk Dil Kurumu Sunar (Kaşık)” videosunda ekrana gelen görüntülerle iletilen anlam eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- ATahta çorba kaşığı görüntüsü → Sözcüğün yemek yeme aracı olan gerçek anlamını hatırlatır.
- BTarihî Dîvânu Lugâti’t-Türk el yazması → Kaşık sözcüğünün Türkçenin köklü ve eski bir kelimesi olduğunu gösterir.
- Cİki elde kaşıklarla oynayan halk oyunu ekibi → Kaşığın kültürümüzde ritim çalgısına dönüştüğünü anlatır.
- DAile sofrası görüntüsü → Kaşık sözcüğünün Türkçede artık hiç kullanılmadığını ve unutulduğunu kanıtlar.
Görseldeki yeni tema tanıtım kartına göre “Bağımsızlık Yolu” temasının ilk metni olan “Cepheye Koşan At” ile ilgili okuma öncesi hazırlık yapan bir öğrencinin aşağıdakilerden hangisini yapması beklenmez?
- AMetnin başlığına ve görseline bakarak olayın Millî Mücadele yıllarında geçtiğini tahmin etmesi
- BOlay sırasını takip etmek için not kâğıdı ve bilmediği kelimeler için sözlük hazırlaması
- CMetni hiç okumadan ve incelemeden rastgele bir sonuç paragrafı ezberlemesi
- DSosyal Bilgiler dersinden ve 29 Ekim törenlerinden bildiği ön bilgileri hatırlaması