Vatan Metni: Metin İçi ve Metinler Arası Karşılaştırma, Özetleme ve İsim Çekim Ekleri (Çokluk, Hâl, İyelik, İlgi, Soru)
T.O.6.10-11: Vatan temalı metinlerde metin içi ve metinler arası karşılaştırma yaparak benzerlik ve farklılıkları belirleyebilme · T.O.6.12-23: Okuduğu metindeki unsurları ölçütlere göre sınıflandırabilme ve önem sırasına göre kendi cümleleriyle özetleyebilme · T.Y.6.21: İsim çekim eklerinin (çokluk, hâl, iyelik, ilgi ve soru ekleri) işlevlerini kavrayarak yazım kurallarına uygun kullanabilme
- Aynı metnin farklı bölümlerini veya kahramanlarının değişen duygularını kıyaslamak metin içi karşılaştırma; iki ayrı metni tema, tür, ana fikir ve dil yönünden kıyaslamak metinler arası karşılaştırmadır.
- İsim çekim ekleri kelimenin temel anlamını değiştirmez: Çokluk eki (-lar, -ler), hâl ekleri (belirtme -ı, yönelme -e, bulunma -de, ayrılma -den), iyelik (aitlik) ekleri ve ilgi (tamlayan -ın, -in) ekidir.
- Başına “onun” getirilebilen -ı, -i eki 3. tekil kişi iyelik ekidir; fiile sorulan “Neyi, kimi?” sorusuna yanıt veren -ı, -i eki ise belirtme hâl ekidir. Soru eki (mı, mi, mu, mü) kelimeden daima ayrı yazılır.
Sol sütundaki cümlelerde koyu yazılan kelimelerin aldığı isim çekim eklerini sağ sütundaki görevleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki dört cümle kartından hangisinde altı çizili kelimenin aldığı «-ı, -i, -u, -ü» eki 3. tekil kişi iyelik (aitlik) eki görevindedir?
- A1. Kart: Dedem Kurtuluş Savaşı’ndaki anıyı heyecanla anlattı.
- B2. Kart: Şairin son şiiri bütün dinleyicileri derinden etkiledi.
- C3. Kart: Öğrenciler tören alanında kürsüyü bayraklarla süsledi.
- D4. Kart: Kütüphaneden aldığım romanı iki günde bitirdim.
Görseldeki «Eserini yarışmaya gönderdi.» cümlesinde altı çizili «eser-i-n-i» kelimesinde yer alan iki ayrı «-i» ekinin görevlerini sırasıyla yazınız.
Görseldeki çokluk eki (-lar, -ler) anlam panosunu inceleyerek tablodaki eksik anlam özelliği ve örnek açıklama hücrelerini tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Cümle Kartı | Kattığı Anlam | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| 1. Bu topraklar nice Sinanlar yetiştirir. | Benzerlik anlamı | Mimar Sinan gibi ustalar |
| 2. Bayramda dayımlara ziyarete gittik. | Aile (grup) anlamı | Dayım ve onun ailesi |
| 3. Haberi duyunca dünyalar onun oldu. | Abartma anlamı | Çok büyük sevinç duymak |
| 4. Kaymakam Beyler törene katıldılar. | Saygı anlamı | Makama duyulan nezaket |
Metin karşılaştırma, özetleme ve isim çekim ekleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Aynı şiirin birinci dörtlüğü ile son dörtlüğü arasındaki duygu değişimini incelemek metin içi karşılaştırmadır. | ✓ | |
| «Gökyüzündeki yıldızlarımız» ifadesindeki «yıldızlarımız» kelimesi hiçbir hâl eki almadığı için yalın hâldedir. | ✓ | |
| Bir metni özetlerken yazarın cümlelerini olduğu gibi kopyalamalı ve özete kendi kişisel yorumlarımızı katmalıyız. | ✓ | |
| «Sıradan bir olay» ve «gözde bir sporcu» ifadelerindeki -dan ve -de ekleri ismin hâl eki değil, yapım ekidir. | ✓ | |
| Soru eki olan «mı, mi, mu, mü» pekiştirme anlamı kattığında kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun Türkçe dil bilgisi kavramlarıyla tamamlayınız.
- İki ayrı metni tema, tür, ana fikir ve dil özellikleri yönünden kıyaslamaya metinler arası karşılaştırma denir.
- Eklendiği ismin kime veya neye ait olduğunu bildiren çekim eklerine iyelik ekleri adı verilir.
- Belirtme, yönelme, bulunma ve ayrılma eklerinden hiçbirini almamış isimler yalın hâldedir.
- Metindeki önemli bilgileri seçip olay veya düşünce sırasına göre kendi cümlelerimizle kısaltmaya özetleme denir.
Görseldeki dört kelime kartından hangisinde hem çokluk eki, hem iyelik eki, hem de ismin bulunma hâl eki bir arada kullanılmıştır?
- AA Kartı: Kahraman-lar-ımız (Çokluk + İyelik, Yalın hâl)
- BB Kartı: Vatan-ımız-dan (İyelik + Ayrılma hâl eki)
- CC Kartı: Toprak-lar-ımız-da (Çokluk + İyelik + Bulunma hâl eki)
- DD Kartı: Bayrağ-ın-a (İyelik + Yönelme hâl eki)
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “kelimenin anlamını değiştirmeden cümledeki görevini belirleyen ek grubu” adını (ÇEKİM) bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ÇEKİM
Görseldeki “Vatan Şiiri Metin İçi Karşılaştırma” şemasını inceleyerek şairin 1. bölüm ile 2. bölümde vatanın hangi farklı yönlerini ön plana çıkardığını karşılaştırarak yazınız.
Görseldeki “Metinler Arası Karşılaştırma” panosunda yer alan I. Metin (Dörtlük) ve II. Metin (Düzyazı) için aşağıdakilerden hangisi ortak bir özelliktir?
- AHer iki metnin de dizeler hâlinde ve uyaklı (kafiyeli) yazılmış olması
- BVatan ve bayrak sevgisi temasını işleyerek millî duyarlılığı yansıtmaları
- CNesnel veriler ve istatistiklerle bilimsel bir tanım yapmayı amaçlamaları
- DOlayları üçüncü kişi ağzından kurgusal bir masal tekerlemesiyle anlatmaları
Görselde verilen “Bir Metni Kurallarına Uygun Özetleme Süreci” basamaklarını ilk adımdan son adıma doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 4Belirlenen noktaları yazarın cümlelerini kopyalamadan kendi cümlelerimizle kısaca yazmak
- 2Ana düşünceyi destekleyen önemli bilgileri seçip gereksiz ayrıntı ve örnekleri elemek
- 3Seçilen önemli bilgileri metindeki kronolojik sıraya veya düşünce akışına göre dizmek
- 1Metni dikkatlice okuyarak konusunu, ana düşüncesini ve temel olay akışını belirlemek
Görseldeki soru eki (mı, mi, mu, mü) kullanım kartlarından hangisinde hem yazım kurallarına uyulmuş hem de cümleye zaman anlamı katılmıştır?
- A1. Kart: Bahar geldimi Anadolu’nun ovaları gelinciklerle donanır. (Bitişik yazılmış)
- B2. Kart: Geniş mi geniş bir meydanda bayram coşkusu yaşadık. (Pekiştirme anlamı)
- C3. Kart: İstiklâl Marşı’mızın yazılış sürecini araştırdın mı? (Soru anlamı)
- D4. Kart: Güneş doğdu mu cephedeki askerler nöbet değişimine başlar. (Zaman anlamı)