Uzayda Neler Var? Yıldız, Galaksi ve Evren
FB.7.1.5. Yıldız, ışık yılı, takımyıldız, galaksi ve evren kavramlarını açıklayarak yapılandırabilme
- Güneş küçük boy bir yıldızdır (Güneş < Sirius < Pollux < Arcturus < Aldebaran < Rigel); yıldız kayması gök taşlarının atmosferde yanmasıdır.
- En sıcak yıldızlar mavi-beyaz, orta sıcaklıktakiler sarı-turuncu (Güneş), soğuk yıldızlar ise kırmızı görünür.
- Işık yılı, ışığın boşlukta 1 yılda aldığı yoldur (9,46 trilyon km); en yakın yıldız Proxima Centauri 4,24 ışık yılı uzaktadır.
- Büyükayı ile Kutup Yıldızı (kuzey) bulunur; Güneş sistemi Samanyolu’nun Avcı kolundadır ve en yakın galaksi Andromeda’dır.
Gök bilimi kavramlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz. Harfleri kutulara yazınız.
Görseldeki gözlem kartlarında X, Y ve Z yıldızlarının görünüm renkleri verilmiştir. Bu yıldızların yüzey sıcaklıkları ve özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AYüzey sıcaklığı en yüksek olan yıldız Z’dir.
- BGüneş, yüzey rengi bakımından X kartındaki yıldız grubuna girer.
- CYıldızların yüzey sıcaklıkları büyükten küçüğe X > Y > Z şeklinde sıralanır.
- DZ kartındaki yıldız, yeni doğmuş çok sıcak ve genç bir yıldızı gösterir.
Görseldeki gökyüzü haritasında Büyükayı’nın uçtaki iki yıldızı arasındaki uzaklığın 5 katı ilerisinde gösterilen K yıldızının adını ve gece gözleminde hangi yönü bulmaya yaradığını yazınız.
Görselde Güneş, Sirius, Pollux ve Arcturus yıldızları büyüklüklerine göre küçükten büyüğe doğru P, R, S ve T harfleriyle sıralanmıştır. Buna göre R ve T harfleri hangi yıldızları temsil eder?
- AR: Güneş — T: Pollux
- BR: Sirius — T: Arcturus
- CR: Pollux — T: Sirius
- DR: Arcturus — T: Güneş
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Işık yılı, gök cisimlerinin yaşını hesaplamak için kullanılan bir zaman birimidir. | ✓ | |
| Kırmızı dev evresine geçmiş yaşlı yıldızların yüzey sıcaklığı düşüktür ve kırmızı görünür. | ✓ | |
| Güneş’ten çok daha büyük olan yıldızlar, Dünya’ya çok uzak oldukları için küçük görünür. | ✓ | |
| Büyükayı takımyıldızından yararlanılarak bulunan Kutup Yıldızı daima güney yönünü gösterir. | ✓ | |
| Güneş sistemi, Samanyolu galaksisinin sarmal kollarından biri olan Avcı (Orion) kolundadır. | ✓ | |
| Andromeda galaksisinin çapı, Samanyolu galaksisinin çapının yaklaşık yarısı kadardır. | ✓ |
Boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle doldurunuz.
- Atmosfere giren gök taşlarının sürtünme etkisiyle yanmasına yıldız kayması denir.
- Güneş’e en yakın yıldız Proxima Centauri, Erboğa Takımyıldızı’ndadır.
- Büyükayı’nın uç yıldızları arasındaki uzaklığın beş katı ilerisinde Kutup Yıldızı bulunur.
- Samanyolu galaksisi ile komşusu Andromeda sarmal yapıdadır.
- Işık boşlukta saatte yaklaşık 1,08 milyar kilometre yol alır.
Görseldeki dört bilgi kartında verilen gök bilimi örneklerinin hangi kavrama ait olduğunu ve temel özelliğini yazarak tabloyu tamamlayınız.
| Bilgi Kartı | Gök Bilimi Kavramı | Temel Özelliği |
|---|---|---|
| 1. Kart (Aldebaran, Rigel) | Yıldız | Güneş’ten büyük ısı ve ışık kaynaklarıdır. |
| 2. Kart (Avcı, Başak) | Takımyıldız | Yakın görünen yıldızların oluşturduğu şekillerdir. |
| 3. Kart (Samanyolu) | Galaksi (Gök ada) | Yıldız ve gezegenleri barındıran sarmal yapılardır. |
| 4. Kart (Tarantula) | Bulutsu | Yıldızların doğduğu sıcak gaz ve toz bulutudur. |
Görseldeki basamaklara yerleştirilecek aşağıdaki beş yıldızı, büyüklüklerine göre en küçükten en büyüğe doğru 1’den 5’e kadar numaralandırınız.
- 1Güneş (Dünya’nın içinde bulunduğu sistemin sarı-turuncu yıldızı)
- 2Pollux (Sirius’tan büyük, Arcturus’tan küçük olan yıldız)
- 4Aldebaran (Arcturus’tan büyük, Rigel’den küçük olan yıldız)
- 3Arcturus (Pollux’tan büyük, Aldebaran’dan küçük olan yıldız)
- 5Antares (Aldebaran’a kıyasla çok daha iri olan dev yıldız)
İpuçlarına uyan kavramları yazınız. Numaralı kutulardaki harfler, bütün galaksileri ve gök cisimlerini içine alan en geniş yapının adını verir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: EVREN
Dünya, Güneş sistemi, Samanyolu galaksisi ve evren arasındaki kapsama ilişkisi, bir evin adresindeki “ülke → şehir → mahalle → ev” sıralamasına benzetilir. Bu benzetmede “şehir” basamağına karşılık gelen yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- AEvren
- BSamanyolu galaksisi
- CGüneş sistemi
- DDünya
Görselde halk arasında “yıldız kayması” olarak adlandırılan olayın gerçekleşme yeri ile en yakın yıldızın uzaklığı karşılaştırılmıştır. Görsele göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- AGörülen ışık çizgisi, gerçek bir yıldızın yer değiştirip Dünya’ya düşmesidir.
- BYıldız kayması uzay boşluğunda, yıldızların çarpışmasıyla meydana gelir.
- CEn yakın yıldız Dünya atmosferinin hemen dış katmanında yer alır.
- DIşıklı iz, uzaydan Dünya atmosferine giren cisimlerin sürtünmeyle yanmasıdır.
Görselde Samanyolu ve Andromeda galaksileri aynı ölçekle modellenmiştir. Bu modele göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Aİkisi de sarmal yapıda olup Andromeda’nın çapı Samanyolu’nun yaklaşık iki katıdır.
- BGüneş sistemi, Andromeda galaksisinin merkez bölgesinde yer alır.
- CSamanyolu galaksisinin çapı, Andromeda galaksisinin çapından iki kat büyüktür.
- DAndromeda, Samanyolu’nun Avcı kolu içinde yer alan küçük bir bulutsudur.
Görseldeki uzaklık ölçeğine göre ışık yılı kavramının neyi ifade ettiğini açıklayınız. Proxima Centauri’nin Dünya’ya yaklaşık kaç trilyon kilometre uzaklıkta olduğunu yazınız.
Görseldeki iki kartı inceleyerek takımyıldız ile yıldız kümesi arasındaki temel farkı açıklayınız. Takımyıldızlara insan, hayvan ya da nesne adları verilmesinin amacını yazınız.