Osmanlı Devleti'nin Cihan Devleti Hâline Gelmesini Sağlayan Politikalar (İskân, İstimalet, Gaza ve Cihat, Millet Sistemi) ve Denizlerdeki Hakimiyet (SB.7.3.1)
Osmanlı Devleti'nin küçük bir uç beyliğinden üç kıtaya hükmeden bir cihan devletine dönüşmesini sağlayan gaza-cihat, istimalet, iskân ve millet sistemi politikalarını sorgular (SB.7.3.1.a-c). · Anadolu Türk siyasi birliğinin sağlanması ile Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerindeki doğu, güney ve batı siyasetini kaynaklara dayanarak değerlendirir (SB.7.3.1.ç). · Karadeniz ve Akdeniz'de gerçekleştirilen deniz fetihlerinin (Kırım, Rodos, Preveze, Kıbrıs) ticaret yolları ve cihan hâkimiyeti üzerindeki etkileri hakkında çıkarım yapar (SB.7.3.1.d).
- Osmanlıyı cihan devleti yapan dört temel sütun: Gaza ve Cihat (İslam’ı ve adaleti yayma), İstimalet (gönül kazanma ve hoşgörü), İskân (Balkanları planlı Türkleştirme ve şenlendirme) ve Millet Sistemi (din ve vicdan hürriyeti) politikalarıdır.
- Anadolu Türk siyasi birliği Karesioğulları ile başlamış, Yavuz Sultan Selim döneminde Turnadağ Savaşı (1515) ile Dulkadiroğullarına son verilerek kesin olarak tamamlanmıştır.
- Yavuz’un Çaldıran (1514), Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) zaferleriyle Doğu Anadolu güvenliği sağlanmış, Halifelik ve Baharat Yolu Osmanlıya geçmiştir.
Sol sütundaki Osmanlı yönetim politikalarını sağ sütundaki tanımlarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki deniz fetihleri harita kartlarını inceleyerek gelişmelerin önemini ve ilgili denizi tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Deniz Fethi / Zaferi | İlgili Deniz ve Ticaret Yolu | Siyasi ve Ekonomik Sonucu |
|---|---|---|
| 1. Kırım’ın Fethi (1475) | Karadeniz — İpek Yolu | Karadeniz Türk gölü oldu |
| 2. Preveze Deniz Zaferi (1538) | Akdeniz | Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğü kuruldu |
| 3. Mısır Seferi ve Kızıldeniz (1517) | Doğu Akdeniz — Baharat Yolu | Baharat Yolu ve Halifelik Osmanlıya geçti |
| 4. Kıbrıs’ın Fethi (1571) | Doğu Akdeniz | Doğu Akdeniz güvenliği kesinleşti |
Görseldeki Fatih Sultan Mehmed’in Bosna Ahidnamesi fermanında Osmanlı Devleti’nin hangi iki temel politikası doğrudan uygulanmıştır?
- Aİstimalet (hoşgörü) politikası ve Millet Sistemi (inanç hürriyeti)
- BDevşirme sistemi ve Müsadere (özel mülke el koyma) uygulaması
- Cİltizam sistemi ve Kapitülasyon (ticari ayrıcalık) politikası
- DTımar sistemi ve İskân (göçebe yerleştirme) uygulaması
Osmanlı Devleti’nin cihan devleti olma süreci ve fetih politikalarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Osmanlıya katılan ilk denizci Anadolu Türk beyliği Çanakkale ve Balıkesir çevresindeki Karesioğullarıdır. | ✓ | |
| Balkanlarda uygulanan iskân politikasında bölgedeki gayrimüslim halk zorla İslamiyet’e geçirilmiştir. | ✓ | |
| Yavuz Sultan Selim döneminde kazanılan Turnadağ Savaşı (1515) ile Anadolu Türk siyasi birliği kesin olarak sağlanmıştır. | ✓ | |
| Preveze Deniz Zaferi (1538), Karadeniz’i bir Türk gölü hâline getirmek amacıyla Cenevizlilere karşı kazanılmıştır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun tarihî kavramlarla tamamlayınız.
- Fethedilen yerlerde cami, medrese, han ve köprü gibi vakıf eserleri yapılarak bölgenin bayındır kılınmasına imar faaliyeti denir.
- 1538 yılında Haçlı donanmasını Preveze’de mağlup eden ünlü Osmanlı Kaptan-ı Deryası Barbaros Hayreddin Paşa’dır.
- Kanuni Sultan Süleyman 1526 yılında Mohaç Meydan Muharebesi ile Macaristan’ı Osmanlı hâkimiyetine almıştır.
Görseldeki iskân politikası şemasına göre aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin Balkanlarda iskân uygulamasıyla hedeflediği amaçlardan değildir?
- AAnadolu’daki konargöçer Türkmenleri yerleşik hayata geçirerek tarımı canlandırmak
- BFethedilen Balkan topraklarını Türkleştirerek fetihlerin kalıcı olmasını sağlamak
- CAralarında kavga bulunan aileleri göç ettirerek Anadolu’da toplumsal huzuru korumak
- DBalkanlardaki yerli halkın tamamını Anadolu’nun doğusuna sürgün etmek
Görseldeki Kanuni Sultan Süleyman dönemi «İstanbul Antlaşması (1533)» maddesine göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılır?
- AAvusturya Arşidükü protokolde Osmanlı Sadrazamına denk sayılarak Osmanlı siyasi üstünlüğü kabul ettirilmiştir.
- BAvusturya Kralı protokolde Osmanlı Padişahından üstün kabul edilmiştir.
- COrta Avrupa’daki tüm Osmanlı kaleleri savaşsız olarak Avusturya’ya devredilmiştir.
- DHaçlı birliği güçlenerek Akdeniz ticaret yollarını tamamen ele geçirmiştir.
İpuçlarındaki tarihî kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «devletin deniz kuvvetleri ve savaş gemileri bütünü» kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DONANMA
Görseldeki Yavuz Sultan Selim dönemi doğu ve güney seferleri kartına göre Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) savaşlarının ekonomik sonucu hangisidir?
- Aİpek Yolu’nun Karadeniz limanları tamamen Venediklilere bırakılmıştır.
- BMısır ve Suriye alınarak Baharat Yolu’nun denetimi Osmanlı Devleti’ne geçmiştir.
- CAvusturya ile İstanbul Antlaşması imzalanarak vergi gelirleri azaltılmıştır.
- DÜmit Burnu keşfedilerek Atlas Okyanusu limanları Osmanlıya bağlanmıştır.
Görseldeki Anadolu beylikleri tablosuna göre Osmanlı Devleti’nin Anadolu Türk siyasi birliğini sağlarken savaş dışında
Görseldeki Osmanlı denizcilik gelişmelerini kronolojik (tarihsel) sıraya göre 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 4II. Selim döneminde Kıbrıs Adası’nın fethedilerek Doğu Akdeniz’in güvenceye alınması (1571)
- 3Barbaros Hayreddin Paşa’nın Preveze Deniz Zaferi’ni kazanması (1538)
- 1Karesioğulları Beyliği’nin alınmasıyla ilk Osmanlı deniz gücünün oluşması (1345)
- 2Fatih Sultan Mehmed döneminde Kırım’ın fethedilerek Karadeniz’in Türk gölü olması (1475)
Görseldeki cihan devleti şemasından yararlanarak Osmanlı Devleti’nin Balkanlarda ve Ortadoğu’da yüzyıllarca kalıcı olmasını sağlayan İstimalet politikasının önemini açıklayınız.