Değişen Dünya Dengeleri Karşısında Osmanlı Devleti'nin Uygulamaya Koyduğu Yenilikler: Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform ve Lale Devri'nden Tanzimat'a Islahatlar (SB.7.3.2)
Avrupa'da yaşanan Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform, Aydınlanma Çağı, Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali'nin Osmanlı Devleti'ni yenilik yapmaya yönelten nedenlerini inceler (SB.7.3.2.a). · Lale Devri'nden (1718-1730) başlayarak XVIII ve XIX. yüzyıllarda kültür, askerlik, yönetim, eğitim, ulaşım ve haberleşme alanlarında yapılan yenilikleri sorgular (SB.7.3.2.b-c). · Değişen dünya dengeleri karşısında Osmanlı Devleti'nin uyguladığı ıslahatların devlet ve toplum hayatındaki neden ve sonuçlarını kaynaklara dayanarak yorumlar (SB.7.3.2.ç).
- Coğrafi Keşifler ticareti, Sanayi İnkılabı üretimi, Fransız İhtilali çok uluslu yapıyı sarsmıştır.
- Lale Devri’nde (1718–1730) ilk Türk matbaası, geçici elçilikler ve Tulumbacılar Ocağı kurulmuştur.
- II. Mahmut Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmış; 1839 Tanzimat ve 1876 Kanun-i Esasi hukuku güçlendirmiştir.
Avrupa’daki gelişmeleri Osmanlı Devleti üzerindeki doğrudan etkileriyle eşleştiriniz.
Görseldeki Lale Devri (1718–1730) yenilik panosuna göre bu dönemde hangi alanda ıslahat yapılmamıştır?
- AKültür ve basım (İbrahim Müteferrika matbaası)
- BDiplomasi (Avrupa’ya ilk geçici elçilikler)
- CSağlık ve sivil savunma (Çiçek aşısı ve Tulumbacılar)
- DAskerî alan (Yeni bir modern ordu kurulması)
Görseldeki II. Mahmut dönemi yönetim şemasına göre Divan-ı Hümâyun’un kaldırılıp Nazırlıkların kurulması bugünkü hangi kurumun temelidir?
- ABakanlıklar (Kabine) sisteminin
- BBelediye zabıta teşkilatının
- CLonca esnaf birliklerinin
- DGeçici dış elçiliklerin
Görseldeki XIX. yüzyıl yenilik kartlarını inceleyerek kurumların ilgili olduğu alanı tabloya yazınız.
| Kurum veya Yenilik | Dönem / Tarih | İlgili Olduğu Alan |
|---|---|---|
| Takvim-i Vekayi (İlk resmî gazete) | II. Mahmut (1831) | Basın ve Haberleşme |
| Şirket-i Hayriye ve İzmir-Aydın Hattı | 1851 ve 1856 | Ulaşım Alanı |
| Memleket Sandıkları → Ziraat Bankası | 1863 → 1888 | Ekonomi ve Tarım |
Avrupa’daki gelişmeler ve Osmanlı ıslahatlarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| İbrahim Müteferrika matbaasında 1729’da basılan ilk eser Vankulu Lügatı adlı sözlüktür. | ✓ | |
| III. Selim döneminde kurulan Nizam-ı Cedit ordusunun masrafları için İrad-ı Cedit hazinesi oluşturulmuştur. | ✓ | |
| Almanya’da başlayan Rönesans hareketiyle buharlı makineler ve fabrikalar icat edilmiştir. | ✓ | |
| 1876 Kanun-i Esasi’nin ilanı ve Mebusan Meclisinin açılmasıyla halk ilk kez yönetime katılmıştır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun tarihsel kavramlarla tamamlayınız.
- Reform hareketleriyle Avrupa’da kilisenin baskıcı ve sorgulanamaz skolastik düşüncesi yıkılmıştır.
- Kırım Savaşı sırasında 1855’te hızlı haberleşme sağlamak amacıyla ilk telgraf hattı çekilmiştir.
- III. Selim döneminde Londra, Paris, Viyana ve Berlin’de ilk kalıcı elçilikler açılmıştır.
Görseldeki demokratikleşme ve ıslahat adımlarını kronolojik olarak eskiden yeniye (1’den 4’e) sıralayınız.
- 1Lale Devri’nde ilk Türk matbaasının kurulması (1727)
- 4Kanun-i Esasi ve I. Meşrutiyet’in ilan edilmesi (1876)
- 2Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması (1826)
- 3Tanzimat Fermanı ile kanun üstünlüğünün ilanı (1839)
Görseldeki Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi’nin Paris Sefaretnamesi notuna göre geçici elçiliklerin temel amacı nedir?
- AAvrupa’dan yüksek faizli dış borç almaktır.
- BAvrupa’daki bilim, teknik ve kurumları yerinde tanımaktır.
- CAkdeniz’deki ticaret limanlarını kapatmaktır.
- DAvrupa devletleriyle askerî ittifak savaşı başlatmaktır.
İpuçlarındaki kavramları yazarak III. Selim’in kurduğu «Yeni Düzen» ordusunun adını veren şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: NİZAM
Görseldeki 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat Fermanlarının ortak siyasi amacını «Osmanlıcılık» düşüncesi çerçevesinde kısaca yazınız.
Görseldeki XVIII. yüzyıl eğitim kurumları olan Hendesehane ve Mühendishane-i Bahr-i Hümâyun öncelikle hangi ihtiyacı karşılamak için açılmıştır?
- ASaray bahçeleri için lale yetiştiricisi eğitmek
- BYalnızca yabancı tüccarların gümrük vergilerini toplamak
- COrdu ve donanmaya çağdaş teknik subay ve mühendis yetiştirmek
- DEl yazması kitap çoğaltan hattat sayısını artırmak
Görseldeki karşılaştırmaya göre İbrahim Müteferrika matbaasının kurulması Osmanlı kültür ve bilim hayatını nasıl etkilemiştir?