Adını Göklere Yazdıran Çocuk & Bayrağımızın Altında: Motivasyon, Zaman Yönetimi, Metin Karşılaştırma, Çözümleme, Özetleme ve Fiiller (T.O.7.1 & T.D.7.2)
T.O.7.1 & T.Y.7.1. Metinlerdeki motivasyon ve zaman yönetimi unsurlarını belirler; metin içi ve metinler arası karşılaştırmalar yapar. · T.O.7.2 & T.D.7.19. Okuduğu ve dinlediği metinleri yapı-anlam yönünden çözümleyerek kurallarına uygun özetler; fiillerin anlam özelliklerini ayırt eder.
- Merak ve öğrenme isteğiyle harekete geçmeye içsel motivasyon, işleri önem sırasına koyarak ertelemeden planlamaya ise zaman yönetimi denir.
- Aynı metindeki kişilerin veya önceki-sonraki durumların kıyaslanmasına metin içi karşılaştırma; iki ayrı metnin tema, konu, tür ve üslupça kıyaslanmasına metinler arası karşılaştırma denir.
- Öyküleyici metinler olay örgüsü, şahıs kadrosu, yer ve zaman unsurlarıyla çözümlenir; tema soyut ve genel duygu iken konu onun sınırlandırılmış somut hâlidir.
- Özet çıkarılırken gereksiz ayrıntılar ve diyaloglar elenir, kronolojik sıra korunur, metin kendi cümlelerimizle ve kişisel yorum katılmadan kısaltılır.
Görseldeki karşılaştırma kartlarında «Adını Göklere Yazdıran Çocuk» ile «Bayrağımızın Altında» metinlerine ait özellikler verilmiştir. Bu iki metnin karşılaştırılmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Aİki metin de azim ve vatan sevgisi değerlerini işler ancak metin türleri birbirinden farklıdır.
- BBirinci metin dizelerle yazılmış bir şiir iken ikinci metin bilgilendirici bir makaledir.
- CHer iki metinde de olaylar kurgusal bir masal ülkesinde ve belirsiz bir zamanda geçmektedir.
- DAynı metin içindeki tek bir kahramanın çocukluğu kıyaslandığı için metin içi karşılaştırmadır.
Görseldeki özetleme kontrol listesinde bir öğrencinin okuduğu hikâyeyi özetlerken yaptığı dört uygulama numaralandırılmıştır. Öğrencinin hangi uygulaması özetleme kurallarına aykırıdır?
- A1. uygulama: Hikâyedeki ana olayı ve kahramanları kronolojik sıraya göre aktarması
- B2. uygulama: Uzun doğa betimlemelerini ve tekrar eden konuşmaları metinden çıkarması
- C3. uygulama: Özetin sonuna «Bence kahramanın bu kararı çok yanlıştı.» yorumunu eklemesi
- D4. uygulama: Kitaptaki cümleleri birebir kopyalamayıp kendi cümleleriyle ifade etmesi
Görseldeki metin parçasında geçen «Genç mühendis, ilk kanat tasarımında başarısız olmasına rağmen pes etmedi; önceki hatalarından ders çıkararak eskisinden daha sağlam bir planör üretti.» cümlesinde hangi karşılaştırma türü vardır ve hangi sözcükle sağlanmıştır?
Görseldeki cümle fişlerini inceleyerek her cümlede öne çıkan kavramı veya fiilin anlam özelliğini (İş-Kılış / Durum / Oluş) tablodaki boşluklara yazınız. İlk satır örnektir.
| Cümle Fişi | Öne Çıkan Kavram / Unsur | Çekimli Fiilin Anlam Özelliği |
|---|---|---|
| 1. Fiş («Ödevlerini önem sırasına göre planladı.») | Zaman yönetimi | İş (kılış) fiili (onu planladı) |
| 2. Fiş («Ödül beklemeden merakla gökyüzünü inceledi.») | İçsel motivasyon | İş (kılış) fiili (onu inceledi) |
| 3. Fiş («Genç pilot zorlu uçuşun ardından dinlendi.») | Sabır ve emek | Durum fiili (nesne almaz) |
| 4. Fiş («Sonbahar gelince bahçedeki yapraklar sarardı.») | Doğadaki değişim | Oluş fiili (kendiliğinden değişim) |
Sol sütundaki metin çözümleme ve anlatım kavramlarını sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Motivasyon, metin çözümleme ve fiillerle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Bir öğrencinin yalnızca kupa veya hediye kazanmak için yarışmaya katılması dışsal motivasyon örneğidir. | ✓ | |
| Öyküleyici bir metin özetlenirken olayların oluş (kronolojik) sırası değiştirilerek sondan başa doğru yazılır. | ✓ | |
| «Adını göklere yazdırmak» deyimi, havacılık ve bilim alanında unutulmaz bir başarı kazanmayı anlatan mecazlı bir ifadedir. | ✓ | |
| «Göre, ise, oysa, halbuki, daha, en» sözcükleri cümlede karşılaştırma anlamı kurmaya yardımcı olur. | ✓ | |
| «Özetlemek, araştırmak, okumak» fiilleri nesne alamadıkları için durum fiili grubunda yer alır. | ✓ |
Görseldeki metin çözümleme ve özetleme kılavuzunu takip ederek uzun bir metni özetleme adımlarını 1’den 4’e kadar doğru sırayla numaralandırınız.
- 4Kişisel görüş ve eleştiri katmadan metni kendi cümlelerimizle kısa ve öz biçimde yeniden yazmak
- 1Metni dikkatlice okuyarak konusunu, ana düşüncesini ve her bölümün en önemli olayını belirlemek
- 3Belirlenen ana olayları metindeki kronolojik (oluş) sırasını koruyarak birbirine bağlamak
- 2Metnin anlam bütünlüğünü bozmayan gereksiz ayrıntıları, uzun betimlemeleri ve örnekleri ayıklamak
Görseldeki dört cümle kartında düşünceyi geliştirme yolları kullanılmıştır. Hangi karttaki cümlede hem karşılaştırma hem de tanımlama bir arada yer almaktadır?
- A1 numaralı kart: Zaman yönetimi, işleri öncelik sırasına koyarak vakti en verimli biçimde kullanma sanatıdır.
- B2 numaralı kart: Vecihi Hürkuş, Sabiha Gökçen ve Nuri Demirağ Türk havacılık tarihinin öncü isimleridir.
- C3 numaralı kart: Atatürk’ün «İstikbal göklerdedir.» sözü havacılığın gelecekteki önemini açıkça ortaya koyar.
- D4 numaralı kart: Uçak kanatlarının montajı tamamlandıktan sonra motor testlerine sabah erkenden başlandı.
Görseldeki hikâye haritasında «Bayrağımızın Altında» temalı bir öykünün yapı unsurları çözümlenmiştir. Haritadaki bilgilere göre bu öykünün anlatıcı bakış açısı ve teması aşağıdakilerden hangisidir?
- AGözlemci bakış açısı — Doğa sevgisi
- BKahraman (1. kişi) bakış açısı — Vatan ve bayrak sevgisi
- Cİlahi (hâkim) bakış açısı — Zaman yönetimi
- DGözlemci bakış açısı — Bireysel iletişim
İpuçlarına karşılık gelen Türkçe kavramlarını kutulara yazınız. Numaralı harflerle bir metnin ana hatlarıyla kısaltılmış biçimine verilen adı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ÖZET
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Bireyi bir hedefe ulaşmak için harekete geçiren içsel veya dışsal güce motivasyon denir.
- İki farklı metni konu, tema, tür ve üslup yönünden kıyaslamaya metinler arası karşılaştırma denir.
- Özet yazılırken metne kişisel yorum ve eleştiri kesinlikle katılmaz.
- Önüne «onu» sözcüğü getirilemeyen ve zamanla kendiliğinden gerçekleşen fiillere oluş fiili denir.
Görseldeki çalışma planı kartında haftalık hedeflerini ertelemeden tamamlayan Elif’in yöntemi verilmiştir. Etkili zaman yönetiminin bir öğrencinin başarısına ve motivasyonuna katkısını iki cümleyle açıklayınız.