İslam’ın Paylaşma ve Yardımlaşmaya Verdiği Önem, İnfak Kavramı ve Medine’de Ensar-Muhacir Kardeşliği (8.2.1)
İslam dininin paylaşma ve yardımlaşmaya verdiği önemi ayet ve hadisler ışığında yorumlar. · İnfak, birr (gerçek iyilik) ve îsâr (diğergamlık) kavramlarının toplumsal dayanışmadaki yerini açıklar. · Medine’de kurulan Ensar-Muhacir kardeşliğini (Muâhât) paylaşma ve fedakârlık ahlakı açısından değerlendirir.
- Müslümanın Yüce Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla sahip olduğu mallardan harcama yapmasına ve bağışta bulunmasına infak denir; infak hem farz olan zekâtı hem de gönüllü sadakayı kapsar.
- Bakara Suresi 261. ayette infak edenlerin durumu her başağında yüz tane bulunan yedi başak bitiren tohuma benzetilmiş; Âl-i İmrân Suresi 92. ayette ise sevilen şeylerden harcamadıkça gerçek iyiliğe (birr) ulaşılamayacağı bildirilmiştir.
- Paylaşma bireyi cimrilik ve bencillikten arındırırken toplumda zengin-yoksul uçurumunu azaltır, kin ve hasedi önleyip sevgi ve güven bağlarını güçlendirir.
- Hicret sonrasında Mekkeli Muhacirlere kucak açan Medineli Ensar, Muâhât (kardeşlik antlaşması) ile kendileri ihtiyaç içinde olsalar bile kardeşlerini nefislerine tercih ederek îsâr (diğergamlık) ahlakının zirvesini sergilemiştir.
Görseldeki ayet ve sure kartlarında vurgulanan temel kavramı ve müminlere verilen ahlaki mesajı yazarak tabloyu tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Sure ve Ayet Kartı | Temel Kavram | Verdiği Ahlaki Mesaj |
|---|---|---|
| 1. Kart (Bakara, 261) | İnfak ve bereket | Allah yolunda yapılan harcama katlanarak bereketlenir |
| 2. Kart (Âl-i İmrân, 92) | Birr (gerçek iyilik) | Sevilen mallardan harcamadıkça tam iyiliğe ulaşılamaz |
| 3. Kart (Haşr, 9) | Îsâr (diğergamlık) | Kendi ihtiyacı varken mümin kardeşini tercih etmek övülür |
Görselde Bakara Suresi 261. ayetteki yedi başaklı buğday tohumu benzetmesi şemalaştırılmıştır. Bu ayet benzetmesiyle müminlere verilen temel mesaj aşağıdakilerden hangisidir?
- AAllah yolunda yapılan harcamaların malı eksiltmeyip katbekat bereketlendirdiği
- BTarımsal üretimde yalnız buğday ve arpa ekimine öncelik verilmesi gerektiği
- CYardımların yalnız hasat mevsiminde ve gizlice yapılmasının zorunlu olduğu
- DMaddi yardımların bireyin dünyadaki bütün sınavlarını tamamen ortadan kaldırdığı
Görseldeki hadis kartlarında Hz. Muhammed’in (s.a.v.) “Müminler bir bedenin organları gibidir.” ve “Komşusu açken tok yatan bizden değildir.” sözleri verilmiştir. Bu iki hadisin toplumsal dayanışma açısından ortak mesajını yazınız.
İslam’da paylaşma ve dayanışma ile ilgili kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| İslam dininde yardımlaşma yalnız parayla değil; güler yüz, güzel söz ve bilgi paylaşımıyla da yapılır. | ✓ | |
| Âl-i İmrân Suresi 92. ayete göre kişinin gözden çıkardığı değersiz eşyaları vermesi ‘birr’ için yeterlidir. | ✓ | |
| Maûn Suresi’nde yetimi itip kakan ve komşuluk yardımlarını esirgeyen kimseler eleştirilmiştir. | ✓ | |
| Mekke’deki evlerini bırakarak Medine’ye hicret eden Müslümanlara ‘Ensar’ adı verilmiştir. | ✓ | |
| Paylaşma alışkanlığı bireyin kalbindeki cimrilik, bencillik ve aşırı mal hırsını temizler. | ✓ |
Görselde Medine’ye hicret eden Abdurrahman bin Avf’ın (r.a.), Ensar kardeşi Sa’d bin Rebî’nin (r.a.) malının yarısını verme teklifine teşekkür edip “Bana çarşının yolunu gösterin.” demesi özetlenmiştir. Bu tutum yardımlaşma ahlakı konusunda ne öğretir?
Görseldeki kavram haritasında paylaşma ve yardımlaşmanın bireysel ile toplumsal faydaları eşleştirilirken bir satırda yanlışlık yapılmıştır. Hangi satırdaki eşleştirme yanlıştır?
- A1. satır: Kalpteki cimrilik ve mal hırsını temizlemesi — Bireysel fayda
- B2. satır: Zengin ile yoksul arasındaki sevgi bağlarını güçlendirmesi — Toplumsal fayda
- C3. satır: Ekonomik sınıf ayrımını ve kıskançlığı derinleştirmesi — Toplumsal fayda
- D4. satır: Nimetlere şükür bilinci ve iç huzuru kazandırması — Bireysel fayda
Görseldeki zaman şeridinde İslam tarihinde Ensar-Muhacir kardeşliğinin oluşum süreci izlenmektedir. Bu tarihsel gelişmeleri oluş sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 3Hz. Peygamber’in Muâhât antlaşmasıyla her bir Muhaciri Medineli bir Ensar ile kardeş ilan etmesi
- 1Mekkeli Müslümanların baskılar nedeniyle evlerini ve mallarını bırakıp Medine’ye hicret etmesi
- 4Muhacirlerin alın teriyle ticaret ve üretime katılıp Medine’de güçlü bir İslam toplumu kurması
- 2Medineli Ensar’ın şehre gelen Muhacirleri gönülden karşılayarak evlerinde misafir etmesi
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle Müslümanın Allah rızası için malından harcama yapmasını ifade eden kavramı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: İNFAK
Görseldeki şemada Hicret sonrasında Medine’de kurulan kardeşlik köprüsü ve sahabilerin tutumu gösterilmiştir. Şemadaki bilgilere göre Ensar ve Muhacir kardeşliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AMuhacirler çalışmayı bırakarak geçimlerini tamamen Ensar’ın bağışlarıyla sürdürmüştür.
- BEnsar îsâr ahlakıyla imkânlarını paylaşmış, Muhacirler de iffetle çalışıp üretime katılmıştır.
- CKurulan kardeşlik antlaşması yalnız ticari ortaklıkları kapsamış, sosyal hayatı etkilememiştir.
- DMedineli Müslümanlar sahip oldukları bahçeleri yüksek kira karşılığında göçmenlere vermiştir.
Görseldeki karşılaştırma panosunda Maûn Suresi’nde eleştirilen tutumlar ile gerçek iyilik (birr) ahlakının özellikleri bir arada verilmiştir. Panoya göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
- Aİbadetlerin kabulü ve samimiyeti, yetim ve yoksula gösterilen merhametle bütünleşmelidir.
- BKomşular arasındaki küçük yardımları (maûn) esirgemek paylaşma ruhuna aykırıdır.
- CGerçek iyiliğe ulaşmak için kişinin sevdiği ve değer verdiği mallardan infak etmesi gerekir.
- DYalnızca gösteriş için yapılan yardımlar da toplumsal barış açısından ‘birr’ kapsamında sayılır.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız. Bir kavram artacaktır.
- Kişinin kendisi muhtaçken din kardeşini kendine tercih etmesine îsâr denir.
- Sevdiğiniz şeylerden harcamadıkça gerçek iyiliğe yani birre ulaşamazsınız.
- Maûn Suresi’nde en küçük komşuluk yardımlarını yani maûnu esirgeyenler kınanır.
- İslam’a göre mülkün gerçek sahibi Allah’tır, mal insana bir emanet olarak verilmiştir.