Periyodik Sistem: Periyodik Tablonun Tarihçesi, Periyot ve Grup Özellikleri ile Elementlerin Sınıflandırılması (Metaller, Yarı Metaller, Ametaller, Soy Gazlar) (F.8.4.1.1 & F.8.4.1.2)
Katı, sıvı ve gazların basınç uygulamalarını hatırlayarak yeni temaya geçer; periyodik sisteme duyulan ihtiyacı ve periyodik tablonun oluşturulma sürecini açıklar (F.8.3.1.3 & F.8.4.1.1). · Periyodik sistemde yatay sıraların (periyot) ve düşey sütunların (grup) nasıl oluşturulduğunu, soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru değişen özellikleri kavrar (F.8.4.1.1). · Elementleri periyodik tablo üzerinde metal, yarı metal ve ametal (soy gazlar dahil) olarak sınıflandırır ve günlük yaşamdaki kullanım alanlarıyla ilişkilendirir (F.8.4.1.2).
- Döbereiner üçlü gruplar, Newlands sekizli oktavlar, Mendeleyev artan atom ağırlığına (kütle numarasına) göre sıralama yapmıştır; Henry Moseley ise elementleri artan atom numarasına (proton sayısına) göre dizerek modern tabloyu oluşturmuş, Seaborg alttaki iki sırayı eklemiştir.
- Periyodik sistemde 7 yatay sıra (periyot) ve 18 düşey sütun (8 tane A, 10 tane B grubu) vardır; aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri genellikle benzerdir.
Sol sütundaki bilim insanlarını ve element sınıflarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Periyodik sistem ve element sınıflarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Periyodik tabloda soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru gidildikçe elementlerin atom numarası (proton sayısı) artar. | ✓ | |
| 1A grubunda bulunan tüm elementler istisnasız olarak parlak ve iletken metallerdir. | ✓ | |
| Cıva hariç tüm metaller oda sıcaklığında katı hâldedir ve kendi aralarında bileşik değil alaşım oluştururlar. | ✓ | |
| Aynı periyotta (yatay sırada) bulunan tüm elementlerin kimyasal özellikleri birbirinin aynıdır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Periyodik sistemdeki yatay sıralara periyot, düşey sütunlara ise grup adı verilir.
- Periyodik tablonun en altında yer alan iki yatay sırayı keşfederek tabloya son şeklini veren bilim insanı Seaborg’dur.
- Oda sıcaklığında katı, sıvı veya gaz hâlde bulunabilen, kırılgan olduğu için işlenemeyen element sınıfına ametal denir.
Görseldeki periyodik tablo kesitinde yer alan X, Y, Z ve T elementleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A1. periyot 1A grubundaki X (Hidrojen) bir alkali metaldir ve tel-levha hâline gelir.
- B1. periyot 8A grubundaki Y (Helyum) son katmanında 2 elektron bulunduran bir soy gazdır.
- C2. periyot 3A grubundaki Z (Bor) oda sıcaklığında gaz hâlinde bulunan bir ametaldir.
- DX ve T elementlerinin her ikisi de elektriği çok iyi ileten parlak metallerdir.
Görseldeki element kartlarını inceleyerek elementlerin katman-elektron diziliminden periyot/grup yerini ve sınıfını tabloya
| Element ve Atom Numarası | Periyot ve Grup Yeri | Element Sınıfı |
|---|---|---|
| 1. Hidrojen (1H → 1) | 1. Periyot — 1A Grubu | Ametal (İstisna!) |
| 2. Helyum (2He → 2) | 1. Periyot — 8A Grubu | Soy Gaz (Ametal) |
| 3. Bor (5B → 2) 3) | 2. Periyot — 3A Grubu | Yarı Metal |
| 4. Magnezyum (12Mg → 2) 8) 2) | 3. Periyot — 2A Grubu | Metal |
Görseldeki özellik karşılaştırma kartlarında verilen K, L ve M element sınıfları aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- AK: Metal — L: Yarı Metal — M: Ametal
- BK: Ametal — L: Metal — M: Yarı Metal
- CK: Yarı Metal — L: Metal — M: Soy Gaz
- DK: Metal — L: Ametal — M: Yarı Metal
Görseldeki nötr 17Cl (Klor) atomunun katman-elektron dağılımına (2 - 8 - 7) göre periyodik tablodaki yeri ve sınıfı hangisidir?
- A7. Periyot 3A Grubu — Metal
- B3. Periyot 7A Grubu — Ametal (Halojen)
- C3. Periyot 8A Grubu — Soy Gaz
- D2. Periyot 7A Grubu — Yarı Metal
Görseldeki 1A grubu sütununda 1H (Hidrojen) ile 3Li (Lityum) ve 11Na (Sodyum) aynı grupta yer aldığı hâlde kimyasal özelliklerinin benzer olmamasının nedenini açıklayınız.
Görseldeki güneş paneli ve ısıya dayanıklı cam üretim kartına göre bu teknolojilerde Bor (5B) ve Silisyum (14Si) elementlerinin tercih edilme nedenini sınıflarıyla ilişkilendirerek açıklayınız.
Görseldeki periyodik tablo tarihçesi çalışmalarını geçmişten günümüze (kronolojik) doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 2John Newlands’ın elementleri müzikteki notalara benzeterek sekizli kural (oktavlar) ile sıralaması (1864)
- 1Johann Döbereiner’in benzer özellik gösteren elementleri üçlü gruplar (triadlar) hâlinde sınıflandırması (1829)
- 4Henry Moseley’in X-ışınları deneyleriyle elementleri artan atom numaralarına (proton sayılarına) göre düzenlemesi (1913)
- 3Dmitri Mendeleyev’in elementleri artan atom ağırlıklarına göre dizip keşfedilmemiş elementler için boşluk bırakması (1869)
Görseldeki ok yönlerinde (1 yönü: soldan sağa, 2 yönü: yukarıdan aşağıya) değişen özelliklerle ilgili hangisi her iki yön için de ortaktır?
- APeriyot (katman) sayısının artması
- BGrup numarasının ve son katman elektron sayısının artması
- CElementlerin atom numarasının (proton sayısının) artması
- DMetalik özelliğin artıp ametalik özelliğin azalması
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «periyodik tablonun sol ve orta kısmında bulunan, ısı ve elektriği iyi ileten
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: METAL