Fiziksel ve Kimyasal Değişimler: Tanecik Yapısındaki Değişimler, Günlük Yaşam Örnekleri ve Kimyasal Tepkimelere Giriş (F.8.4.1.2 & F.8.4.2.1)
Elementlerin metal, yarı metal ve ametal (soy gazlar dahil) sınıflandırmasını pekiştirerek maddelerin geçirdiği değişimleri inceler (F.8.4.1.2). · Fiziksel ve kimyasal değişim arasındaki farkları tanecik yapısı (atomlar arası bağlar ve tanecikler arası boşluk) düzeyinde açıklar (F.8.4.2.1). · Günlük yaşamda karşılaşılan çeşitli olayları gözlemleyerek fiziksel veya kimyasal değişim olarak sınıflandırır ve kimyasal tepkimelere giriş yapar (F.8.4.2.1).
- Fiziksel değişimde maddenin kimliği ve bağları korunur; yalnız tanecikler arası boşluk değişir.
- Kimyasal değişimde atomlar arası bağlar kopup yeni bağlar kurulur; farklı yeni madde oluşur.
- Gaz çıkışı, renk, koku-tat değişimi, ısı-ışık yayılması ve çökelti kimyasal tepkime kanıtıdır.
Günlük yaşamda gözlemlenen değişim örneklerini tanecik yapısındaki karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki mutfak işlemlerini inceleyerek gerçekleşen değişimin türünü tabloya yazınız.
| Mutfakta Yapılan İşlem | Tanecik Kimliği Durumu | Değişim Türü |
|---|---|---|
| Patatesin bıçakla dilimlenmesi | Kimlik değişmez | Fiziksel Değişim |
| Dilimlenen patatesin yağda kızarması | Yeni bağlar oluşur | Kimyasal Değişim |
| Yoğurda su katılıp ayran yapılması | Kimlik değişmez | Fiziksel Değişim |
Görseldeki «Sütten tereyağı eldesi» ile «Sütten peynir eldesi» olaylarının neden farklı değişim türleri olduğunu açıklayınız.
Görseldeki tanecik modellerinde verilen 1. olay ve 2. olay aşağıdakilerden hangisinde doğru sınıflandırılmıştır?
- A1. olay: Kimyasal değişim — 2. olay: Fiziksel değişim
- B1. olay: Fiziksel değişim — 2. olay: Kimyasal değişim
- CHer iki olay da yalnızca fiziksel hâl değişimidir.
- DHer iki olayda da yeni cins atomlar oluşmuştur.
Fiziksel-kimyasal değişimler ve element sınıflarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Bakır metalinin haddelenerek tel ve levha hâline getirilmesi fiziksel bir değişimdir. | ✓ | |
| Suyun elektroliz edilerek H2 ve O2 gazlarına ayrışması fiziksel buharlaşmadır. | ✓ | |
| Canlılarda gerçekleşen fotosentez, solunum ve kimyasal sindirim olayları kimyasal değişimdir. | ✓ | |
| Tuzun suda çözünmesi sırasında yeni bir bileşik oluştuğu için kimyasal değişim gerçekleşir. | ✓ |
Görseldeki 4 deney tüpünden hangisinde gerçekleşen olay kimyasal değişime kanıt oluşturmaz?
- A1. Tüp: Sirke + kabartma tozunda yoğun gaz kabarcığı çıkışı
- B2. Tüp: İki berrak çözelti karışınca sarı çökelti oluşması
- C3. Tüp: Saf suyun ısıtılarak 100 °C’de su buharına dönüşmesi
- D4. Tüp: Magnezyum şeridin ısı ve parlak ışık yayarak yanması
Görseldeki ekmek üretim sürecinde gerçekleşen işlemleri baştan sona doğru uygulama sırasıyla (1’den 4’e) diziniz.
- 2Una su ve maya katılıp hamurun kabarması için mayalandırılması (Kimyasal)
- 1Buğday tanelerinin değirmende öğütülerek un hâline getirilmesi (Fiziksel)
- 3Mayalanan hamura el ile yuvarlak ekmek şekli verilmesi (Fiziksel)
- 4Şekillendirilen hamurun sıcak fırında pişirilerek kızarması (Kimyasal)
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun fen kavramlarıyla tamamlayınız.
- Katı naftalin veya kuru buzun ısı alarak doğrudan gaz hâline geçmesi olan süblimleşme fizikseldir.
- Demir çivinin nemli havadaki oksijenle birleşerek paslanması olayı yavaş yanma (kimyasal) örneğidir.
- Bor ve silisyum gibi yarı metaller fiziksel görünümce metallere, kimyasal özellikçe ametallere benzer.
Görseldeki element kartlarında verilen K, L ve M elementlerinin sınıfları hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- AK: Ametal — L: Yarı metal — M: Metal
- BK: Yarı metal — L: Metal — M: Ametal
- CK: Metal — L: Soy gaz — M: Yarı metal
- DK: Metal — L: Yarı metal — M: Soy gaz
Görseldeki yanan mum düzeneğinde gerçekleşen K (mumun erimesi) ve L (fitilin yanması) olayları için hangisi doğrudur?
- AK fiziksel hâl değişimidir; L ise yeni madde üreten kimyasaldır.
- BK olayında mumun iç yapısı değişmiş, L’de değişmemiştir.
- CK ve L olaylarının ikisinde de atomlar arası bağlar kopmuştur.
- DL olayında oluşan duman soğutulursa tekrar pamuk ipliğe dönüşür.
İpuçlarındaki kavramları yazarak maddenin oksijenle tepkimeye girdiği kimyasal değişimi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: YANMA
Görseldeki elma diliminin açık havada kararması ile cam bardağın kırılması olaylarını tanecik bağları yönünden karşılaştırınız.