İklim ve Hava Hareketleri
F.8.1.2.1. İklim ve hava olayları arasındaki farkı açıklar. · Konu kapsamındaki temel kavramları, modelleri ve ilişkileri örnekler üzerinden çözümler.
- Atmosfer Dünya’yı saran gaz tabakasıdır; hava olayları belirli bir yerde kısa sürede değişen sıcaklık, nem, basınç, yağış ve rüzgâr olaylarıdır.
- Yağmur, dolu ve kar yeryüzüne inen yağışlardır; çiy ve kırağı soğuk yüzeylerde birikir, sis ise yere yakın havada asılı kalır.
- Isınan yerde yükselici havayla alçak basınç ve yağış görülür; soğuyan yerde alçalıcı havayla yüksek basınç oluşur, rüzgâr YB’den AB’ye eser.
- İklim, geniş bir bölgede en az 35–40 yıllık hava olayları ortalamasıdır; değişkenliği azdır ve sıcak, soğuk, kurak, yağışlı diye anlatılır.
İfadeleri uygun kavramlarla eşleştiriniz.
Boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle doldurunuz.
- Isınan havanın yükselmesiyle yüzeyde alçak basınç alanı oluşur.
- Yağmur damlalarının fırtınada aniden donmasıyla dolu meydana gelir.
- Yere yakın tabakada asılı kalarak görüşü kısaltan olaya sis denir.
- Günlük gezi ve seyahat planı yapılırken hava tahmini dikkate alınır.
- Uzun yıllar az yağış alan bölgelerin iklimi kurak olarak nitelenir.
Görseldeki şemada su buharının oluşturduğu hava olayları gruplandırılmıştır. Şemaya göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- AYağmur, dolu ve kar yağış biçimleridir.
- BÇiy sıvı, kırağı buz kristali olarak birikir.
- CSis yüksek bulutlarda donarak hızla düşer.
- DDolu ve kar katı, yağmur sıvı hâlde iner.
Görseldeki modelde komşu K ve L bölgelerinde gerçekleşen hava hareketleri oklarla gösterilmiştir. Modele göre K ve L bölgeleriyle ilgili hangisi doğrudur?
- AK’de hava alçaldığı için basınç fazladır.
- BK alçak basınçtır; rüzgâr L’den K’ye eser.
- CL’de yükselen hava yağış oluşturur.
- DRüzgârlar K’den L’ye doğru yatay eser.
Doğru ifadelerin D, yanlış ifadelerin Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Hava olayları saatten saate ve günden güne değişiklik gösterebilir. | ✓ | |
| Çiy ve kırağı atmosferin üst tabakalarında oluşup inen yağış çeşitleridir. | ✓ | |
| Alçak basınç alanında rüzgârlar çevreden merkeze eser ve hava kapalıdır. | ✓ | |
| Fırtına, kasırga, hortum ve tayfun şiddetleri farklı olan rüzgâr çeşitleridir. | ✓ | |
| Bir bölgenin iklimini belirlemek için bir haftalık uydu verisi yeterlidir. | ✓ |
Görseldeki karşılaştırma kartlarına göre “Hava Olayları” ve “İklim” sütunlarını tamamlayınız.
| Ölçüt | Hava Olayları | İklim |
|---|---|---|
| Kapsadığı Alan | Dar bir yer | Geniş bir bölge |
| Süre ve Veri | Kısa süre; günlük gözlem | 35–40 yıllık ortalama veri |
| Değişkenlik | Fazladır; tahmine dayanır | Azdır; kesinlik bildirir |
| Sözcükler | Yağmurlu, güneşli, rüzgârlı | Sıcak, soğuk, kurak, yağışlı |
Görselde komşu P ve R kentlerinin sıcaklık ve yoğunluk bilgileri verilmiştir. Rüzgârın yönünü ve yağış olasılığı yüksek kenti yazınız.
Görseldeki şemada özetlenen alçak basınç ve yağmur oluşum sürecini 1’den 5’e kadar numaralandırınız.
- 3Çevredeki yüksek basınçtan merkeze doğru rüzgâr esmesi
- 1Yeryüzündeki havanın ısınarak taneciklerin hızlanması
- 2Isınan havanın yükselmesiyle yüzeyde basıncın düşmesi
- 4Yükselen nemli havanın soğuyup yoğuşarak bulut oluşturması
- 5Buluttaki damlacıkların ağırlaşarak yağmur hâlinde inmesi
Görselde dört öğrencinin defterlerine yazdığı cümleler verilmiştir. Bu cümlelerden hangileri “hava olayı”, hangileri “iklim” özelliğini ifade etmektedir?
- AHava olayı: I ve III — İklim: II ve IV
- BHava olayı: I ve II — İklim: III ve IV
- CHava olayı: II ve IV — İklim: I ve III
- DHava olayı: III ve IV — İklim: I ve II
Görseldeki grafiklerde bir kasabanın bir haftalık öğle sıcaklığı ölçümleri ile 40 yıllık temmuz ayı ortalama sıcaklık değerleri karşılaştırılmıştır. Bu iki grafik iklim ile hava olayları arasındaki hangi farkı doğrudan kanıtlar?
- AHava olaylarının çok geniş bölgeleri, iklimin ise dar bir alanı etkilediğini
- Bİklim verilerinin saatlik uydu tahminleriyle sürekli değiştiğini
- CGünlük hava gözlemlerinde kullanılan sözcüklerin uzun yıllar aynı kaldığını
- DHava olaylarında değişkenliğin fazla, iklimde ise değişkenliğin az olduğunu
Görseldeki bilgi kartlarında katı hâlde yeryüzüne inen “dolu” ve “kar” yağışları karşılaştırılmıştır. Bu iki yağış türünün oluşum biçimi ve tanecik yapısı arasındaki farkı açıklayınız.
İpuçlarındaki kavramları yazınız. Numaralı harflerle Dünya’yı saran gaz tabakasının adını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ATMOSFER
Görseldeki planlama kartında hafta sonu arazi çalışmasına çıkacak bir ekibin iki farklı veri kaynağı gösterilmiştir. Ekibin cumartesi sabahı için hangi kaynağı seçmesi gerektiğini nedenleriyle yazınız.
Aynı iklim bölgesinde yer alan ve aralarında birkaç kilometre mesafe bulunan iki köyden birinde öğleden sonra sağanak yağış görülürken diğerinde havanın güneşli olduğu gözlemlenmiştir. Bu gözlem aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- Aİki köyün 40 yıllık sıcaklık ve yağış ortalamalarının birbirinden farklı olduğunu
- BHava olaylarının dar bir alanda etkili olduğunu ve kısa mesafede değişebildiğini
- CBir günde gerçekleşen sağanak yağışın o köyün iklim tipini kalıcı olarak değiştirdiğini
- DGüneşli olan köyde yükselici hava hareketleriyle alçak basınç alanının oluştuğunu