Ergenekon Destanı: Destan Türünün Özellikleri, Hazırlıklı Konuşma ve Yapısına Göre Cümle Türleri
T.8.2.1. Hazırlıklı konuşma yapar; düşüncelerini mantıksal bir bütünlük içinde görsel ve işitsel materyallerle sunar. · T.8.3.26. Metin türlerini (destan ve efsane) ayırt eder. · T.8.4.19. Cümle türlerini (yapısına göre cümleler: tek yüklemli, fiilimsi bulunan, birden çok yüklemli ve bağlaçlı cümleler) tanır.
- Ergenekon Destanı Göktürklere ait doğal bir Türk destanıdır; bozkurt, demir ve dağ motifleri içerir.
- Yapısına göre cümleler: 1) Tek yüklemli, 2) Fiilimsi bulunan, 3) Birden çok yüklemli (sıralı), 4) Bağlaçlı.
- Yüklemler virgül (,) veya noktalı virgülle (;) bağlanırsa sıralı, bağlaçla bağlanırsa bağlı cümledir.
Yapısına göre cümle türlerini tanımları ve örnekleriyle eşleştiriniz.
Ergenekon Destanı, hazırlıklı konuşma ve cümle yapısıyla ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| Ergenekon Destanı, Göktürk (Kök Türk) dönemine ait anonim bir doğal destandır. | ✓ | |
| 'Kitap okudum ve not aldım' cümlesinde bağlaç iki yüklemi bağladığı için bağlaçlı cümledir. | ✓ | |
| 'Ali ve Ayşe kütüphaneye gitti' cümlesi 've' bağlacı içerdiği için birden çok yüklemli bağlı cümledir. | ✓ | |
| Hazırlıklı konuşmada konuyu araştırma ve konuşma planı hazırlama sunumdan önce yapılır. | ✓ |
Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısına göre tek yüklemli (basit) bir cümledir?
- AErgenekon vadisi sarp dağlarla çevrili bereketli bir yerdi.
- BDemirciler dağı eritince Türk boyları vadiden çıktı.
- CBozkurt önden yürüdü, Göktürkler onun izinden ilerledi.
- DDestanları okumalıyız çünkü kültürümüzü onlardan öğreniriz.
Görseldeki cümle analizi şemasına göre «Demir dağı eritip Ergenekon'dan çıktılar.» cümlesinin yapısına göre türü nedir?
- AFiilimsi bulunan (birleşik) cümle ('eritip' zarf-fiili vardır)
- BTek yüklemli (basit) cümle (fiilimsi yoktur)
- CBirden çok yüklemli (sıralı) cümle
- DBağlaçlı (bağlı) cümle
Görseldeki örnek cümlelerin yapısına göre türlerini ve gerekçelerini bularak tabloyu tamamlayınız.
| Örnek Cümle | Yapı İpuçları | Yapısına Göre Türü |
|---|---|---|
| Göktürkler verimli ovada çoğaldı. | 1 yüklem var, fiilimsi yok | Tek yüklemli (basit) cümle |
| Körükler çalıştı, demir dağ eridi. | 2 yüklem virgülle (,) bağlanmış | Birden çok yüklemli (sıralı) |
| Çok çalıştı çünkü sınavı kazanmak istiyordu. | 2 yüklem 'çünkü' bağlacıyla bağlı | Bağlaçlı (bağlı) cümle |
Görseldeki karşılaştırmaya göre doğal destan ile yapma (yapay) destan arasındaki en temel fark nedir?
Cümlelerdeki boşlukları uygun Türkçe kavramlarıyla tamamlayınız.
- Milletleri derinden etkileyen savaş ve göçlerin halk dilinde kendiliğinden oluştuğu destanlara doğal destan denir.
- Ergenekon Destanı'nda Türklere dar geçitten çıkarken yol gösteren bozkurt millî bir motiftir.
- En az iki cümlenin virgül veya noktalı virgülle bağlandığı cümlelere sıralı cümle denir.
Görseldeki 'bağlaç uyarısı' kartına göre hangi cümle yapısına göre bağlaçlı (bağlı) cümledir?
- AGüneş açtı ama hava hâlâ oldukça serindi.
- BŞiir ve destan millî kültürümüzün hazinesidir.
- CHem tarihî romanları hem de destanları çok severim.
- DSabah erkenden uyanıp hazırlıklı konuşmasını prova etti.
Başarılı bir hazırlıklı konuşma (T.8.2.1) yaparken izlenecek aşamaları sırasıyla diziniz.
- 1Konuşma konusunu ve amacını belirleyip güvenilir kaynaklardan araştırma yapma
- 2Toplanan bilgileri giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine göre planlayıp kartlara not alma
- 4Dinleyicilerle göz teması kurarak, beden dili ve doğru vurgu-tonlamayla sunumu gerçekleştirme
- 3Sunumu destekleyecek görsel/işitsel materyalleri hazırlayıp sesli prova yapma
Görseldeki 4 boyutlu cümle çözümleme kartına göre «Atalarımızdan kalan kültür mirasını titizlikle koruyoruz.» cümlesinin özellikleri hangisidir?
- AFiil cümlesi — Kurallı — Olumlu — Fiilimsi bulunan (birleşik)
- Bİsim cümlesi — Devrik — Olumlu — Tek yüklemli (basit)
- CFiil cümlesi — Kurallı — Olumsuz — Birden çok yüklemli (sıralı)
- DFiil cümlesi — Devrik — Olumlu — Bağlaçlı (bağlı)
İpuçlarından yararlanarak kavramları bulunuz ve milletlerin kahramanlık öykülerini anlatan tür şifresini çözünüz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DESTAN
Görseldeki örneğe göre aynı düşünceyi önce sıralı cümle (virgülle), sonra bağlaçlı cümle olarak birer örnekle yazınız.