Öğrencilerin Dijital Okuma Kültürü: Düşünceyi Geliştirme Yolları, Makale Türü, Güvenilir Kaynaklar ve Fiilimsiler
T.8.1.14, T.8.2.1–2. Dinleme stratejilerini uygular; planlı ve görsel-işitsel destekli hazırlıklı konuşma yapar. · T.8.3.5, 9, 14, 26, 30, 31, 34. İpuçlarından kelime anlamını doğrular; fiilimsileri, makale türünü, düşünceyi geliştirme yollarını ve güvenilir ağ kaynaklarını (“edu”, “gov”) ayırt eder.
- 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bilgi kâğıttan dijital ekranlara taşınmış; dijital okuryazarlık yalnız yazılım kullanmak değil, dinlenen ve izlenen içerikler arasında anlam bağı kurabilmek olarak tanımlanmıştır.
- Geleneksel okuma çoğunlukla bireysel bir süreç iken dijital okuma toplumla etkileşim ve paylaşım içeren sosyo-bilişsel bir etkinliktir; okuma tutumunu geliştirmek için basılı ve dijital materyaller birlikte kullanılmalıdır.
- Metindeki ipuçlarından “etik” (ahlak bilimi, törel), “materyal” (araç, gereç, belge), “animasyon” (canlandırma, film) ve “simge” (işaret, sembol) sözcüklerine ulaşılır; düşünceleri desteklemek için tanımlama, karşılaştırma, örneklendirme ve sayısal verilerden (%93) yararlanılır.
- Öne sürülen görüşü bilimsel yaklaşımla ve nesnel ifadelerle kanıtlayan metin türü makaledir; araştırmalarda güvenilir “edu” ve “gov” uzantılı siteler kullanılır; fiilimsiler cümlede isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil görevinde bulunur.
Görseldeki fiilimsi çözümleme kartlarından yararlanarak cümlelerde koyu yazılan fiilimsilerin cümledeki görevini ve fiilimsi türünü tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Cümle ve Fiilimsi | Cümledeki Görevi ve Anlamı | Fiilimsi Türü |
|---|---|---|
| Türkçemizi zenginleştirmek hepimizin görevidir. | Bir işin ve eylemin adını bildirmiştir. | İsim-fiil |
| Abone olunan dergiler adreslere gönderilir. | Önündeki “dergiler” ismini nitelemiştir. | Sıfat-fiil |
| Elindeki kitabı göstererek bir şeyler söylüyordu. | Eylemin nasıl yapıldığını (durumunu) belirtmiştir. | Zarf-fiil |
| Kütüphaneye girdiğinde kendini mutlu hissediyor. | Eylemin ne zaman yapıldığını belirtmiştir. | Zarf-fiil |
Görseldeki metin türü değerlendirme tablosunda “Öğrencilerin Dijital Okuma Kültürü” metninin özellikleri işaretlenmiştir. Tablodaki ölçütlere göre bu metnin türü ve kurmaca bir hikâye olmama nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- ATürü makaledir; çünkü olaya dayalı kurmaca anlatım yerine bilimsel yaklaşım ve nesnel kanıtlar kullanılmıştır.
- BTürü dilekçedir; çünkü resmî bir makama şikâyet ve istek bildirmek amacıyla kaleme alınmıştır.
- CTürü denemedir; çünkü yazar kişisel duygularını hiçbir kanıt ve sayısal veri kullanmadan anlatmıştır.
- DTürü destandır; çünkü olağanüstü kahramanların başından geçen tarihî savaşları manzum biçimde aktarmıştır.
Sol sütunda verilen ipucu kelimeleri ve cümleleri sağ sütundaki kavram veya düşünceyi geliştirme yollarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki dijital okuma ve araştırma rehberine göre doğru ifadelerin D, yanlış ifadelerin Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Dijital okuryazarlık, içerikler arasında anlam kurabilmektir. | ✓ | |
| Okuma tutumunu geliştirmek için basılı kitaplar tamamen bırakılmalıdır. | ✓ | |
| Bilimsel araştırmalarda “edu” ve “gov” uzantılı siteler tercih edilir. | ✓ | |
| Tahmin edilen kelimelerin anlamı TDK Türkçe Sözlük’ten doğrulanır. | ✓ |
“Dijital okuryazarlık, bilgiye dijital cihazlarla ulaşma ve içerikler arasında anlam kurma becerisidir. Bilgisayar, tablet ve akıllı telefonlar sayesinde metinler video ve animasyonlarla zenginleşmiştir. Araştırmalara göre 12–17 yaş grubundaki gençlerin %93’ü çevrim içi ortamda bulunmaktadır.” Bu parçada aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmamıştır?
- ATanımlama
- BÖrneklendirme
- CSayısal verilerden yararlanma
- DTanık gösterme
Cümlelerde boş bırakılan yerleri kutudaki uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- Metindeki “araç, gereç, belge” ipuçlarından hareketle materyal sözcüğüne ulaşılır.
- Metindeki “işaret, sembol, nesne” ipuçlarının karşıladığı anahtar kelime simge sözcüğüdür.
- Dijital cihazlara bilgisayar, tablet ve telefonun sıralanması örneklendirme yoluna örnektir.
- Sevilen bir kitap kahramanıyla yaşanan macerayı olay örgüsüyle anlatmak öyküleyici anlatım biçimidir.
- “Odasında ara vermeksizin kitap okuyor.” cümlesindeki “vermeksizin” sözcüğü zarf-fiil görevindedir.
Görseldeki konuşma planı basamaklarından yararlanarak geleneksel kitaplar ile e-kitapları karşılaştıran hazırlıklı bir konuşmanın uygulama adımlarını baştan sona 1’den 5’e kadar sıralayınız.
- 5Konuşmanın ana fikrini özetleyerek dinleyicilere teşekkür edip uygun bir sonlandırma ifadesiyle konuşmayı bitirmek
- 1“edu” ve “gov” uzantılı güvenilir genel ağ sitelerinden araştırma yaparak konuşma içeriğini mantıksal sırayla hazırlamak
- 3İçeriği sunarken hazırlanan görsel ve işitsel materyalleri konuşmayı destekleyecek biçimde kullanmak
- 2Konuşmaya dinleyicilere uygun, saygılı ve ilgi çekici bir hitap ve selamlama ifadesiyle başlamak
- 4Konuşma boyunca ses tonunu ve beden dilini anlatılan düşüncenin anlamına uygun olarak yönlendirmek
İpuçlarına karşılık gelen kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle bilimsel ve nesnel kanıtlara dayalı bilgilendirici metin türünü bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MAKALE
Görseldeki dört cümle fişinde koyu yazılan sözcüklerin fiilimsi türleri incelenmektedir. Buna göre hangi fişteki cümlede hem zarf-fiil hem de sıfat-fiil bir arada kullanılmıştır?
- A1. Fiş: Farklı yazarlara ait eserler okuması onu her zaman zenginleştiriyor.
- B2. Fiş: Her nitelikli kitap, okurun ufkunu genişletecek yeni bir fırsattır.
- C3. Fiş: Kitap okumadan geçirdiği bir günü bile olmadığını gururla söylerdi.
- D4. Fiş: Eleştirel düşünmek, düzenli okuma alışkanlığıyla küçük yaşta kazanılır.
Görseldeki karşılaştırma kartında basılı metinler ile dijital metinlerin özellikleri verilmiştir. Dijital okumayı tek yönlü bireysel bir etkinlik olmaktan çıkarıp “sosyo-bilişsel bir etkinlik” yapan temel özelliği kısaca yazınız.
Görselde bir öğrencinin ödev araştırmasında karşılaştığı dört farklı genel ağ adresi verilmiştir. Bilimsel güvenilirlik ölçütlerine göre öğrencinin hangi iki adresteki bilgileri kaynak olarak kullanması doğrudur?
- AI ve II (Kişisel blog ve imzasız forum)
- BII ve III (İmzasız forum ve devlet kurumu)
- CI ve IV (Kişisel blog ve üniversite sitesi)
- DIII ve IV (“gov” ve “edu” uzantılı kurumsal adresler)
Görseldeki cümle kartında “Unutulmaz eserlerin sahibi olan şairimiz, şiirleriyle gelecek kuşaklarda da yaşayacak.” cümlesi verilmiştir. Cümlede “-maz / -acak” eklerini alan “unutulmaz” ve “yaşayacak” sözcüklerinden hangisinin sıfat-fiil, hangisinin çekimli fiil olduğunu gerekçesiyle açıklayınız.