Bilimsel Araştırma Süreçleri ve Bilim Etiği: Etik İlkeler, Örnek Olay Analizi ve Araştırma Sorumluluğu
Bilimsel araştırmaların bilim etiğine uygunluğunu değerlendirmek için temel etik ilkeleri (dürüstlük, açıklık, adalet, sorumluluk) açıklar. · İnsan ve hayvan katılımlı biyolojik araştırmalarda aydınlatılmış onam, birey sağlığı ve 3R ilkelerini örnek olaylar üzerinden analiz eder. · Okul ve grup araştırmalarında adil iş bölümü, veri dürüstlüğü ve kaynak gösterme sorumluluğunu uygular.
- Bilim etiği; araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve raporlanmasında dürüstlük, tarafsızlık, açıklık ve sorumluluk ilkelerine uymaktır.
- İnsan katılımlı araştırmalarda olası tüm riskler açıklanarak gönüllülerden 'aydınlatılmış onam' alınması ve sağlığın korunması şarttır.
- Grup çalışmalarında emeği olmayanın adını rapora yazmak (haksız yazarlık) ve hipoteze uymayan verileri gizlemek etik ihlaldir.
Bilim etiği kavramlarını ve ilkelerini doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Öğrenci araştırma gruplarının davranışlarını bilim etiğine uygunluk ve gerekçesi açısından tamamlayınız.
| Araştırma Davranışı | Etiğe Uygunluk | Temel Etik Gerekçe |
|---|---|---|
| Hipotezle çelişen ölçümleri gizlemeden paylaşmak | Uygun | Bilimsel dürüstlük ve şeffaflığı korur |
| Başka grubun çektiği fotoğrafları izinsiz kullanmak | Uygun Değil | Başkasının emeğini sahiplenmek intihaldir |
| Zaman yetmeyince anketleri masa başında doldurmak | Uygun Değil | Yoktan sahte veri üretmek fabrikasyondur |
| Tüm kitap ve ağ adreslerini kaynakçada belirtmek | Uygun | Fikri mülkiyete ve emeğe saygı sağlar |
Görseldeki Royal Free Hastanesi örnek olayında sağlıklı gönüllülere tüm risklerin önceden açıklanıp yazılı izinlerinin
- AVerilerin gizlenmesi
- BAydınlatılmış onam (bilgilendirilmiş rıza)
- CBağımlı değişkenin sabitlenmesi
- Dİkili adlandırma kuralı
Okulda yürütülen bir biyoloji projesinde çalışmaya hiç katılmayan yakın bir arkadaşın adını rapora yazmak neden etik dışıdır?
Görseldeki etik denetim ilkelerine göre enzim hızını araştıran bir öğrencinin hipoteziyle çelişen üç ölçümü gizlemeden rapora yazması neyi gösterir?
- AKontrol grubunu iptal ettiğini
- BDeney süresini kısalttığını
- CBilimsel dürüstlük ve açıklık ilkesine uyduğunu
- DHipotezi doğrudan kanuna dönüştürdüğünü
Bilim etiği ve grup araştırmalarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| İnsan katılımlı araştırmalarda bireyin sağlık ve yaşam hakkı her beklentinin üstündedir. | ✓ | |
| Deney verileri hipotezi desteklemiyorsa araştırmacı sayıları hipoteze göre değiştirmelidir. | ✓ | |
| Grup çalışmalarında üyeler arasında yeteneklere göre adil iş bölümü yapılmalıdır. | ✓ | |
| Okul projelerinde genel ağdan alınan fotoğraflar için kaynak göstermeye gerek yoktur. | ✓ |
Biyolojik araştırmalarda uyulması gereken sorumluluk alanlarını uygulamalarıyla eşleştiriniz.
Araştırma sorumluluğu ve yayın etiğiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Toplumsal fayda sağlasa bile insan deneylerinde gönüllü rızası olmadan işlem yapılamaz. | ✓ | |
| Başka bir araştırmacının paragrafını kaynak göstermeden rapora kopyalamak intihaldir. | ✓ | |
| Deney hayvanları üzerinde etik kurul onayı olmadan her türlü deney serbestçe yapılabilir. | ✓ | |
| Bilimde doğru ve güvenilir veri, doğrulanan hipotezden daha değerlidir. | ✓ |
Görseldeki etik ilkelere uygun bir grup biyoloji araştırmasının yürütülme basamaklarını sıraya diziniz.
- 3Deney ve gözlem verilerini hiçbir çarpıtma yapmadan dürüstçe kaydetme
- 1Araştırma konusunu belirleyip grup üyeleri arasında adil görev dağılımı yapma
- 2Gerekli etik izinleri ve katılımcılardan aydınlatılmış onam belgesini alma
- 4Yararlanılan tüm kaynakları kaynakçada belirterek raporu yalnız katkı sunanlarla yayımlama
Cümlelerdeki boşlukları uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Doğru ve yanlış davranışları ahlaki açıdan inceleyen felsefe dalına etik denir.
- Araştırmada yararlanılan eserlerin rapor sonunda listelendiği bölüme kaynakça adı verilir.
- Yapılmamış bir anketin verilerini masa başında doldurma ihlaline uydurma denir.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ONAY
Göl kirliliğini araştıran bir grubun vakti kalmadığı için halka uygulayacağı anketi kendisinin doldurması bilimi nasıl etkiler?