Canlıların Ortak Özellikleri (2): Uyarılara Tepki, Boşaltım, Homeostazi, Büyüme-Gelişme, Üreme, Adaptasyon ve Gözlem Verileri
Uyarılara tepki, boşaltım ve homeostazi süreçlerini canlılardan seçilen örneklerle ilişkilendirir. · Büyüme-gelişme, eşeyli-eşeysiz üreme, varyasyon ve adaptasyonu karşılaştırır. · Canlılar üzerinde yaptığı gözlemlerde nitel ve nicel verileri ayırt ederek sistemli biçimde kaydeder.
- Tatlı su tek hücrelilerinde fazla su kontraktil kofulla ATP harcanarak atılır; bitkiler terleme, damlama ve yaprak dökümüyle boşaltım yapar.
- Bitkilerde büyüme meristem doku sayesinde sınırsız, hayvanlarda erginliğe kadar sınırlıdır; eşeyli üreme varyasyonu artırır.
- Duyu organlarıyla yapılan gözlem nitel, ölçü aletiyle yapılan gözlem nicel veri sağlar.
Görselde tatlı suda yaşayan bir tek hücrelide oklarla gösterilen su hareketi verilmiştir. Bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AKontraktil koful, hücreye alınan besinleri sindirir.
- BHücreye giren fazla su, ATP harcanarak kontraktil kofulla dışarı atılır.
- CSu, hücreden enerji harcanmadan kendiliğinden uzaklaşır.
- DCanlı tuzlu suya alınırsa kofulun boşaltma sıklığı artar.
Verilen olayları, örneği oldukları canlı ortak özelliğiyle eşleştiriniz.
Bir canlı hiç üremeden yaşamını sürdürebildiği hâlde üreme neden canlıların ortak özellikleri arasında sayılır?
Görselde K ve L canlılarının boylarının yaşa göre değişimi verilmiştir. Bu canlılardan biri bitki, öteki hayvandır. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- AL'nin büyümesi yaşam boyu sürmektedir.
- BK bitkidir; meristem doku sayesinde büyümesi sınırsızdır.
- Cİki canlıda da büyüme yalnız hücre hacminin artmasıyla olur.
- DK'nin büyümesi erginlik döneminde durmuştur.
Bir öğrencinin gözlem kayıt tablosunda yer alan gözlemlerin veri türünü ve ilişkili olduğu ortak özelliği tamamlayınız.
| Gözlem | Veri türü | Ortak özellik |
|---|---|---|
| Fasulye fidesi bir haftada 4,5 cm uzadı. | Nicel | Büyüme |
| Saksıdaki bitki pencereye doğru eğildi. | Nitel | Uyarılara tepki |
| Balık bir dakikada solungaç kapağını 68 kez açıp kapadı. | Nicel | Metabolizma (solunum) |
| Sonbaharda ağacın yaprakları sararıp döküldü. | Nitel | Boşaltım |
Bir saksı bitkisi üzerinde yapılacak bilimsel gözlemin adımlarını doğru sıraya koyunuz.
- 4Veriler ortak özellik kavramlarıyla eşleştirilerek çıkarım yapılır.
- 3Nitel ve nicel veriler her gün kayıt tablosuna işlenir.
- 1Gözlenecek bitki ve gözlem süresi belirlenir.
- 2Ortamın ışık ve sıcaklık koşulları kaydedilir.
Canlıların ortak özellikleriyle ilgili ifadeleri okuyunuz; doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Üreme, türün devamı için gereklidir ancak bireyin yaşamını sürdürmesi için zorunlu değildir. | ✓ | |
| Hayvanlarda büyüme yaşam boyu aynı hızla sürer. | ✓ | |
| Sıcak havada terleme, vücut sıcaklığının sabit tutulmasına katkı sağlar. | ✓ | |
| Bir canlının yaşamı boyunca kazandığı her özellik adaptasyon olarak yavrularına aktarılır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız. Kutudaki bir kavram kullanılmayacaktır.
- Vücut sıcaklığı, su-tuz oranı ve kan şekerinin belirli sınırlar içinde tutulmasına homeostazi denir.
- Zigottan başlayıp hücrelerin farklılaşmasıyla doku ve organların işlev kazanmasına gelişme denir.
- Aynı türün bireyleri arasındaki kalıtsal farklılıklara varyasyon adı verilir.
- Bitkinin ışık gelen yöne doğru büyüyüp eğilmesi fototropizma olarak adlandırılır.
İpuçlarına uyan kavramları yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, homeostazinin diğer adı olan kararlı iç ... kavramını verecektir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DENGE
Görseldeki kayıt tablosu bir fasulye fidesinin gözlem verilerini göstermektedir. Verilerin türünü ve fidenin hangi ortak özelliği gösterdiğini yazınız; 6. ve 9. günler arasındaki ortalama günlük uzamayı hesaplayınız.
Görselde iki farklı üreme biçimi şema olarak verilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- AI. yolla oluşan yavruların kalıtsal yapısı atayla aynıdır.
- BII. yol, tür içindeki varyasyonun kaynaklarından biridir.
- CBakterilerin bölünerek çoğalması I. yola örnektir.
- DDeğişen çevre koşullarına uyum sağlayabilecek birey bulunma olasılığı I. yolda daha fazladır.
Görselde üç canlının yaşadığı ortam ve sahip olduğu birer özellik verilmiştir. Bu özelliklerin ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?
- ACanlının yaşamı boyunca sonradan kazandığı, yavrusuna geçmeyen özelliklerdir.
- BYalnız eşeysiz üreyen canlılarda görülen özelliklerdir.
- CCanlının bulunduğu ortamda hayatta kalıp çoğalma olasılığını yükselten, kalıtımla geçen özelliklerdir.
- DCanlının iç dengesini bozarak metabolizmasını yavaşlatan özelliklerdir.
Görselde bir insanın vücut sıcaklığı ile bulunduğu ortamın sıcaklığı arasındaki ilişki verilmiştir. Grafiğe göre hangi çıkarım yapılabilir?
- AVücut sıcaklığı ortam sıcaklığıyla birlikte düzenli olarak artar.
- BOrtam sıcaklığı 5 °C'nin altına inince vücut sıcaklığı da 5 °C olur.
- COrtam sıcaklığı değişse de vücut sıcaklığı dar bir aralıkta tutulmaktadır.
- DVücut sıcaklığının korunmasında enerji harcanmaz.