Mekânsal Bilgi Teknolojilerinin Bileşenleri: CBS (GIS), Uzaktan Algılama (UA) ve Küresel Konumlandırma (GPS/GNSS)
Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Uzaktan Algılama (UA) ve Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS/GNSS) bileşenlerini tanımlar. · CBS'nin beş temel unsurunu (donanım, yazılım, veri, insan, yöntem) ve mekânsal veri modellerini (vektörel: nokta-çizgi-poligon ve raster/hücresel veri) çözümler. · GPS, Uzaktan Algılama ve CBS bileşenleri arasındaki veri akışı ilişkisini afet yönetimi, şehir planlaması, tarım ve çevre izleme örnekleri üzerinden değerlendirir.
- Mekânsal bilgi teknolojileri; GPS/GNSS (konum), Uzaktan Algılama (uydu/İHA) ve CBS (katmanlı analiz) unsurlarıdır.
- CBS'nin 5 temel unsuru Donanım, Yazılım, Veri, İnsan ve Yöntemdir; en zahmetli ve kritik bileşen veridir.
- Vektörel veri nokta, çizgi ve poligon (alan) ile; raster veri ise eşit kare piksellerle (uydu görüntüsü) sunulur.
Görseldeki mekânsal bilgi teknolojisi bileşenlerini ve veri modellerini açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Mekânsal bilgi teknolojileriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Bir GPS alıcısının 3 boyutlu (enlem, boylam, yükselti) konum bulması için en az 4 uydu gerekir. | ✓ | |
| Raster veri modelinde piksel boyutu küçüldükçe görüntünün mekânsal çözünürlüğü azalır. | ✓ | |
| CBS'nin beş temel bileşeni donanım, yazılım, veri, insan (kullanıcı) ve yöntemdir. | ✓ | |
| RASAT, GÖKTÜRK-1, GÖKTÜRK-2 ve İMECE Türkiye'nin yer gözlem uyduları arasındadır. | ✓ |
Görseldeki vektörel veri modeline göre deprem merkez üssü, akarsu yatağı ve göl alanı sırasıyla nasıl gösterilir?
- AÇizgi — Nokta — Poligon (Alan)
- BNokta — Çizgi — Poligon (Alan)
- CPoligon (Alan) — Çizgi — Nokta
- DPiksel — Nokta — Çizgi
Görseldeki uzaktan algılama sistemlerine göre gece ve bulutlu havalarda bile görüntü alabilen sistem hangisidir?
- AYalnız Güneş ışığını bekleyen pasif optik kameralar
- BKendi sinyalini gönderip yansımayı ölçen aktif radar ve LiDAR
- CSadece basılı kağıt atlaslar ve geleneksel duvar haritaları
- DUydudan bağımsız çalışan mekanik rüzgârölçerler
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Yeryüzünü eşit büyüklükteki kare hücreler (pikseller) dizisiyle gösteren modele raster veri modeli denir.
- Güneş'ten yansıyan doğal enerjiyi kaydeden uydu sensörlerine pasif algılayıcılar adı verilir.
- CBS'nin beş temel bileşeni içinde toplanması en zahmetli ve en kritik olan unsur veri bileşenidir.
Coğrafi unsurların CBS ortamındaki veri modelini ve geometrik temsil türünü tabloda tamamlayınız.
| Coğrafi Unsur / Veri | Veri Modeli (Vektörel/Raster) | Temsil Biçimi |
|---|---|---|
| Kara yolları, demir yolları ve fay hatları | Vektörel veri modeli | Çizgi (Line) katmanı |
| Orman sınırları, baraj gölleri ve ilçe sınırları | Vektörel veri modeli | Poligon / Alan (Polygon) katmanı |
| İMECE uydusundan alınan multispektral görüntü | Raster (Hücresel) veri modeli | Eşit kare hücreler (Piksel matrisi) |
CBS'de bir ilin haritadaki sınır çizgisi ile o ile ait nüfus ve okullaşma oranı tablosu hangi iki veri türünü oluşturur?
- AKonumsal (grafik) veri ve Öznitelik (sözel/sayısal tablo) verisi
- BAktif radar verisi ve Pasif termal uydu verisi
- CEnlem derecesi ve Başlangıç meridyeni sapması
- DAnalog hava fotoğrafı ve Fiziki kabartma maketi
Bir göl alanının son 20 yıldaki kuruma oranını belirlemek için Uzaktan Algılama ve CBS birlikte nasıl kullanılır?
Deprem sonrasında hasar tespiti ve çadırkent yer seçiminde GPS, Uzaktan Algılama ve CBS'nin görev paylaşımını açıklayınız.
Bir orman yangınına müdahalede mekânsal bilgi teknolojilerinin çalışma akışını 1'den 4'e doğru sıralayınız.
- 1Gözlem uydusu ve İHA sensörlerinin (Uzaktan Algılama) dumanı ve termal ısı artışını tespit etmesi
- 4CBS analizi sonucunda yangının ilerleme yönünün ve en hızlı müdahale rotasının haritalanması
- 3CBS ortamında rüzgâr yönü, eğim, orman sıklığı ve yol ağı katmanlarının üst üste çakıştırılması
- 2Yangın ihbar noktasının ve sahadaki itfaiye araçlarının anlık koordinatlarının GPS ile belirlenmesi
Yeni bir güneş enerjisi santrali için CBS'de eğim, güneşlenme süresi ve ulaşım haritalarının üst üste incelenmesi nedir?
- AMekânsal katman (örtüşüm) analizi ve en uygun yer seçimi
- BYalnızca pasif algılayıcılarla atmosfer basıncı ölçümü
- CSözel verilerin koordinatsız metin belgesine dönüştürülmesi
- DGPS uydularının yörünge yüksekliğinin değiştirilmesi
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak yer gözlem uydumuzun adını oluşturan şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: İMECE