İyon Oluşumu (Oktet-Dublet, Katyon-Anyon) ve Periyodik Özellikler: Atom Yarıçapı, İyonlaşma Enerjisi, Elektronegatiflik
Nötr atomların ve iyonlarının elektron dizilimlerini oktet ve dublet kurallarıyla ilişkilendirir. · Atom yarıçapının periyot ve grup boyunca değişimini katman sayısı ve çekirdek çekimiyle açıklar; atom ile iyon yarıçaplarını karşılaştırır. · İyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik ve metalik-ametalik özelliğin periyodik tablodaki değişim yönlerini yorumlar.
- Atomlar son katmanlarını 2 (dublet) ya da 8 (oktet) elektrona tamamlayarak soy gaz dizilimine ulaşır; elektron veren katyon, elektron alan anyon olur.
- Grupta aşağı inildikçe atom yarıçapı artar; periyotta soldan sağa gidildikçe azalır. Katyon atomundan küçük, anyon atomundan büyüktür.
- Yarıçap küçüldükçe iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik genellikle artar; metalik özellik sola ve aşağıya doğru artar.
Görselde katman modeli verilen nötr X atomu kararlı iyonunu oluşturduğunda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?
- A2 elektron alarak 2− yüklü anyon oluşturur.
- B2 elektron vererek 2+ yüklü katyon oluşturur ve 10Ne dizilimine ulaşır.
- C2 elektron vererek 18Ar soy gazının dizilimine ulaşır.
- DÇekirdeğindeki proton sayısı 10'a düşer.
Tabloda verilen iyonların eksik elektron sayılarını ve katman dizilimlerini tamamlayınız.
| İyon | Proton sayısı | Elektron sayısı | Katman dizilimi |
|---|---|---|---|
| 8O2− | 8 | 10 | 2 - 8 |
| 13Al3+ | 13 | 10 | 2 - 8 |
| 17Cl− | 17 | 18 | 2 - 8 - 8 |
| 3Li+ | 3 | 2 | 2 |
11Na atomu ile 11Na+ iyonunun yarıçaplarını karşılaştırınız ve nedenini yazınız.
İyon oluşumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Soy gazların son katmanı dolu olduğundan tepkimeye girme eğilimleri çok azdır. | ✓ | |
| Bir atom iyon oluşturduğunda çekirdeğindeki proton sayısı da değişir. | ✓ | |
| 3Li atomu 1 elektron vererek dublet kuralına uyar. | ✓ | |
| Ametal atomları kararlı hâle geçmek için genellikle elektron verir. | ✓ |
Görseldeki periyodik tablo kesitinde yerleri gösterilen X, Y, Z ve T elementlerinden hangisinin atom yarıçapı en büyüktür?
- AX
- BY
- CZ
- DT
Aynı periyotta soldan sağa doğru gidildiğinde periyodik özelliklerin nasıl değiştiğini kavram haritasına yazınız.
Görselde aynı grupta bulunan X, Y ve Z elementlerinin birinci iyonlaşma enerjileri verilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AAtom yarıçapı en büyük olan X'tir.
- BElektron vermesi en zor olan Z'dir.
- CMetalik özelliği en fazla olan X'tir.
- DGrupta yukarıdan aşağıya doğru sıralanışları X, Y, Z'dir.
Görselde proton ve elektron sayıları verilen izoelektronik iyonları yarıçapı en büyük olandan en küçük olana doğru sıralayınız.
- 420Ca2+
- 319K+
- 116S2−
- 217Cl−
Görselde 2. periyot elementlerinin elektronegatiflik değerleri verilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- ANeon bu periyodun son elementi olduğundan elektronegatifliği en büyük olan elementtir.
- BSoldan sağa doğru elektronegatiflik değerleri büyümektedir.
- CBağ elektronlarını en güçlü çeken element flordur.
- DLityumun elektron verme yatkınlığı florunkinden fazladır.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız. Kutudaki bir kavram kullanılmayacaktır.
- Elektron veren nötr atom pozitif yüklü katyon hâline geçer.
- Elektron sayısı ve katman dizilimi birbirinin aynısı olan taneciklere izoelektronik tanecikler denir.
- Gaz hâlindeki atomdan elektron koparmak ısı alan, yani endotermik bir olaydır.
- Bir atomun bağ elektronlarını kendi tarafına çekebilme yeteneğinin ölçüsüne elektronegatiflik denir.
İpuçlarına uyan kavramları yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, elektron alarak oluşan taneciğin adını verecektir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ANYON
Görselde katman modeli verilen nötr X atomuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A3. periyot 7A grubunda yer alır.
- B1 elektron alarak 1− yüklü iyon oluşturur.
- COluşturduğu iyonun yarıçapı X atomununkinden küçüktür.
- DOluşturduğu iyon 18Ar ile izoelektroniktir.
1A grubundaki 11Na ve 19K atomlarından hangisi değerlik elektronunu daha kolay verir? Katman sayısı ve çekirdek çekimini kullanarak açıklayınız.